Negenentwintigste zondag door het jaar (A)

1. Aan God geven wat God toekomt

-Trouwe medewerkers bij de zorg voor het algemeen welzijn. -De religieuze dimensie van de mens. -Het geloof, een krachtig licht.

1.1 De eerste lezing van de Mis van vandaag laat ons zien hoe God zijn werktuigen voor de verlossing kiest waar het Hem behaagt.1 Om zijn volk uit de ballingschap te leiden zou Hij zich bedienen van Cyrus, een heidense koning. De Heer gebruikt ook het aardse gezag om goed te doen. Er is niets in het heelal dat buiten zijn vaderlijke heerschappij valt.

In het evangelie van vandaag2 bevestigt Jezus opnieuw de plicht van ons allen om de burgerlijke overheid te gehoorzamen. De Farizeeën en de Herodianen hadden geprobeerd Hem in de val te laten lopen met hun vraag: Is het geoorloofd belasting te betalen aan de keizer? Er waren er onder de Joden die betoogden dat zulke betalingen de overheersing van een buitenlandse mogendheid over het uitverkoren volk alleen maar versterkten wat, naar zij meenden, de heerschappij van God over zijn volk zou inperken. Als de Meester zou instemmen met deze betaling, zouden de Farizeeën Hem kunnen beschuldigen van samenwerking met de Romeinen. Zo zou Hij door een groot deel van het volk gewantrouwd worden. Maar als Hij tégen de belasting zou zijn, zouden de Herodianen, die nauw samenwerkten met de bezettende Romeinen, redenen hebben om Hem bij de Romeinen aan te klagen.

Jezus geeft zijn vijanden een antwoord met goddelijke diepgang, dat veel verder ging dan hun verwrongen verwachtingen. Hij beperkt zich niet tot een 'ja' of 'nee'. De Meester zegt: Geeft dan aan de keizer wat de keizer toekomt, en aan God wat God toekomt. Geeft aan de keizer wat hem rechtmatig toekomt: belasting, gehoorzaamheid aan rechtvaardige wetten... maar meer niet. De staat geniet geen absolute macht en heerschappij. Als gewone burgers hebben christenen «de plicht om aan de staat alle materiële en persoonlijke diensten te bewijzen die nodig zijn voor het algemeen welzijn.»3 Wat hun aandeel betreft zijn de burgerlijke autoriteiten verplicht onpartijdig en rechtvaardig te handelen bij het verdelen van hun goederen en diensten. Zij moeten het algemeen belang dienen zonder op persoonlijke winst uit te zijn. Zij moeten wetten uitvaardigen en besturen met het allergrootste respect voor de natuurwet en de mensenrechten. Dit houdt de bescherming in van het leven vanaf de conceptie, de verdediging van het gezin, godsdienstvrijheid, de rechten van ouders met betrekking tot de opvoeding van hun kinderen. De Heer spreekt door de profeet Jesaja: Wee hen die onrechtvaardige wetten uitvaardigen.4

Christenen hebben de plicht te bidden voor de burgerlijke overheid. Bestuurders en regeringen hebben een grote verantwoordelijkheid te dragen. Christenen moeten hun plichten ten opzichte van de maatschappij met een gewetensvolle nauwgezetheid vervullen. Er zouden geen trouwere medewerkers voor het algemeen welzijn mogen zijn dan gelovige christenen. Deze trouw zal natuurlijkerwijze voortkomen vanuit een goed gevormd geweten. Hun betrekkingen met de burgerlijke overheid moeten in feite een weg tot heiligheid worden: de betaling van belasting, het recht om te stemmen, onze betrokkenheid met instellingen voor algemeen welzijn, actieve deelname in de politiek als dat onze roeping is... Laten wij vandaag bij onszelf nagaan, of wij echt goede voorbeelden zijn voor anderen bij de zorg voor het algemeen welzijn.

1.2 De Heer erkende de burgerlijke overheid en haar rechten, maar Hij stelde ook heel duidelijk dat wij de rechten van God moeten erkennen.5 De menselijke activiteit kan niet beperkt worden tot het louter sociale en politieke terrein. Ieder individu heeft een diep religieuze dimensie. Deze dringt door in al zijn werken, geeft er een enorme waarde aan. Dit verklaart, waarom de Heer deze belangrijke woorden toevoegt: Geeft aan God wat God toekomt!

Wanneer een christen een rol speelt in het openbare leven, in het onderwijs bijvoorbeeld, of in het culturele leven, kan hij of zij niet doen alsof het geloof gereserveerd moet worden voor een betere gelegenheid in de toekomst. «Het onderscheid dat Christus maakte, was niet bedoeld om godsdienst naar de tempel -naar de sacristie- te verbannen, zodat de tijdelijke zaken zich los van godsdienstige en christelijke wetten zouden ontwikkelen.»6 Integendeel, christenen worden uitgedaagd om licht en zout te zijn, midden in de wereld. Wij zijn geroepen de omgeving waarin wij leven en werken, menselijker te maken. Wij behoren ons in te spannen om de weg naar God toegankelijk te maken voor onze medemensen. In de woorden van het Tweede Vaticaans Concilie: «Deze zending van de Kerk in de wereld vervullen de leken vooral door een leven dat overeenkomt met hun geloof, waardoor zij het licht van de wereld worden; door absolute onkreuk­baarheid trekken ze allen tot liefde voor het ware en het goede, tot Christus en de Kerk; door broederlijke liefde en lotsverbondenheid, in gelijke levensomstandigheden, onder gelijke arbeidsvoorwaarden, in hetzelfde leed en met dezelfde verlangens bereiden zij anderen ongemerkt voor op de genadewerking; zo worden zij zich bewust van hun aandeel in de opbouw van de samenleving en zullen zij hun werk in hun gezin, op sociaal terrein en in hun beroep met christelijke edelmoedigheid trachten te verrichten.»7

1.3 Wanneer een christen zijn mening geeft over fundamentele kwesties van de sociale moraal, beschikt de christen over een krachtig licht, het licht van het geloof. De leer van God en zijn Kerk staan menselijk welzijn of wetenschappelijke vooruitgang niet in de weg. Zij zijn eerder een veilige gids voor het bereiken van deze waardevolle doeleinden. Wanneer bijvoorbeeld een christen de onontbindbaarheid van het huwelijk in ere houdt, laat hij de manier zien waarop de gezondheid van de maatschap­pij veilig gesteld kan worden.8 Op die manier bewijst hij iedereen een grote weldaad. Het gaat niet om het veilig stellen van onze eigen speciale voorrechten. Wij kunnen zoveel geven voor het welzijn van de samenleving! Dit kunnen wij leren van het voorbeeld van de eerste christenen. Iemand met een goed gevormd geweten kan een geweldige bijdrage leveren aan het werkelijke welzijn van zijn of haar medeburgers. De christen kan een heel kostbaar licht aanbieden te midden van zoveel duisternis!

Zoals kardinaal Luciani, de latere paus Johannes Paulus I schreef: «In deze maatschappij is een verschrikkelijke morele en godsdienstige leegte. Iedereen lijkt tegenwoordig krampachtig materiële zaken na te jagen: winst maken, zich omringen met nieuw comfort, in 'goeden doen' zijn. Weinigen denken eraan dat men ook 'het goede' doen moet. God -die ons leven zou moeten doordringen- is een ver verwijderde ster geworden, waar we slechts op heel bepaalde ogenblikken naar kijken. Men denkt godsdienstig te zijn door naar de kerk te gaan; en meent buiten de kerk verder een leven te kunnen leiden gelijk aan dat van vele anderen: een leven waarbij kleine en grote listigheden, onrechtvaardigheden en inbreuken op de naastenliefde schering en inslag zijn, een leven dat elke logische samenhang mist.»9 Dit is niet de wijze om God te geven wat aan God toekomt. De juiste weg ligt in een consequent geloofsleven. Wij moeten, zowel in officiële als in informele gesprekken, handelen als kinderen van God. Wij moeten er vast van overtuigd zijn dat de Kerk een niet te stuiten bron van waarheid is, de enige bron die in staat is die 'verschrikkelijke morele en godsdienstige leegte' van onze moderne tijd te vullen. Een maatschappij zonder deze waarden zal de agressiviteit en de ontmenselijking zien toenemen. God is geen verre ster die geen contact heeft met de mensheid. Hij is een heel sterk licht dat inhoud en betekenis geeft aan alle menselijke aangelegenheden. Wij christenen zijn dus degenen die de wereld waarin wij leven moeten veranderen, samen met alle mensen van goede wil. Hoe kunnen wij afzijdig blijven toekijken bij de verdediging van het menselijke leven vanaf het allereerste begin? Of bij de verdediging van de waardigheid van de mens tegenover de risico's van de genetische manipulatie? Of bij de verdediging van het recht van de ouders op een godsdienstige opvoeding voor hun kinderen?

Geeft aan God wat God toekomt. Van God is het leven van iedere mens vanaf het ogenblik van de conceptie. De Heer heiligde het leven van het gezin in Nazaret en leerde ons later de onontbindbaarheid van het huwelijk te respecteren. De Heer openbaarde deze waarheden, ook al ergerden veel van zijn toehoorders zich aan zijn boodschap. Ondanks alle sociale druk en propaganda voor het tegenovergestelde moeten getrouwde christenen ervoor zorgen de bronnen van het leven open te houden. Werkelijk, iedereen moet een ernstige poging doen om zijn geweten goed te vormen.

Ons hele leven en alles wat erin gebeurt, is voor God. Hoe is het mogelijk, dat wij een bepaald gebied ervan willen afzonderen als ons persoonlijk domein? Laten wij Onze Lieve Vrouw vragen om de vreugde van het kindschap Gods. Zij zal ons helpen om onze persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van de maatschappij waar te maken.

-1. Js 45,1.4-6. -2. Mt 22,15-21. -3. Vaticanum ii, Gaudium et spes, 75. -4. Js 10,1. -5. Vgl. Vaticanum ii, Dignitatis humanae, 11. -6. H. Jozefmaria Escrivá, Brief, 9 januari 1959. -7. Vaticanum ii, Apostolicam actuositatem, 13. -8. Vgl. J.M. Pero-Sanz, Creyentes en la Sociedad, Madrid 1981, bl. 30. -9. A. Luciani, Brieven aan beroemde mensen, Haarlem 1978, bl. 167-168.