Vierde week. Vrijdag

31. CHRISTUS HERKENNEN IN ZIEKEN EN ZIEKTE

-Jezus stelt zich tegenwoordig in zieken. -De ziekte heiligen. Aanvaarding. Leren goede zieken te zijn. -De ziekenzalving. Vruchten van dit sacrament voor de ziel. Voorbereiding van de zieken op dit sacrament.

31.1 Bij zonsondergang brachten allen die zieken hadden, lijdend aan velerlei kwalen, dezen naar Hem toe. Hij genas hen door hun een voor een de hand op te leggen.1 

De zieken waren zo talrijk, heel de stad stroomde voor de deur samen.2 Zij brachten hun zieken na zonsondergang.3 Waarom niet eerder? Vast en zeker omdat het sabbat was. Na zonsondergang begon een nieuwe dag, dan gold de verplichte sabbatsrust niet meer die door de vrome Joden zeer stipt onderhouden werd.

Het evangelie van de heilige Lucas laat niet na ons dat pakkende detail van Christus over te leveren: Hij genas hen door hun een voor een de hand op te leggen. Jezus richt zich met volle aandacht tot iedere zieke afzonderlijk omdat elke persoon, en in het bijzonder de persoon die lijdt, voor Hem zeer belangrijk is. Elke mens is bij Christus altijd welkom. Hij heeft een meevoelend en barmhartig hart voor allen, met name voor hen die er het meest behoefte aan hebben.

Christus' aanwezigheid onder ons wordt gekenmerkt door het verkondigen van de blijde boodschap van het Koninkrijk en het genezen van alle ziekten en kwalen.4 Daarover verbaasde zich het volk dat zag hoe stommen spraken en gebrekkigen gezond werden, lammen liepen en blinden konden zien. En zij verheerlijkten de God van Israël.5 

«Tijdens zijn optreden als Messias te midden van het volk van Israël heeft Christus zich voortdurend tot de wereld van het menselijk lijden gewend. Hij ging weldoende rond (Hnd 10,38); zijn optreden was vooral gericht op degenen die leden en hulp verwachtten. Hij genas de zieken, troostte de bedroefden, verzadigde de hongerigen, verloste de mensen van doofheid en blindheid, van melaatsheid, de duivel en allerlei lichamelijke gebreken; drie maal deed Hij doden weer leven. Hij was zeer gevoelig voor alle menselijk lijden, zowel het lichamelijke als het geestelijke. Maar tegelijkertijd gaf Hij onderricht en in het centrum van zijn leer staan de 'acht zaligsprekingen', die gericht zijn tot de mensen die in het aardse leven door allerlei bittere moeilijkheden gekweld worden.»6 

Wij, die zijn trouwe leerlingen trachten te zijn, moeten van Hem leren met zieken om te gaan en hen lief te hebben. We moeten hen benaderen met groot respect, tederheid en medelijden. Het moet ons deugd doen iets voor hen te kunnen doen, hen te bezoeken, gezelschap te houden, ervoor te zorgen dat ze de sacramenten makkelijk kunnen ontvangen. In hen zullen we, op bijzondere wijze, Christus zien. «-Kind. -Zieke. Komen jullie niet in de verleiding deze woorden met hoofdletters te schrijven? Immers, een op Hem verliefd mens ziet Hem in een kind en in een zieke.»7 

Er zullen in ons leven misschien wel ogenblikken geweest zijn, waarop wij, of mensen in onze omgeving, ziek waren. Dat is een schat van God waar we met zorg mee om moeten gaan. De Heer komt bij ons opdat we meer van Hem zullen houden en Hem beter zullen weten te ontmoeten. In de omgang met mensen die lijden en van diverse ziekten last hebben, worden de woorden van de Heer werkelijkheid: al wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeders, hebt gij voor Mij gedaan.8 

31.2 Ziekte die men uit liefde tot God ondergaat, is een middel tot heiliging en apostolaat; het is een voortreffelijk middel deel te hebben aan het verlossende kruis van de Heer. Lichamelijke pijn, waarmee men in een mensenleven zo vaak geconfronteerd wordt, kan een middel zijn waar God zich van bedient om ons van onze schuld en onvol­maakt­heden te zuiveren. Die pijn kan een middel zijn de deugden te beoefenen en te verstevigen, en een bijzondere gelegenheid om ons te verenigen met het lijden van Christus die, hoewel Hij onschuldig was, toch de kastijding onderging die onze zonden verdiend hadden.9 

Zoek vooral tijdens ziekte de nabijheid van Christus. «Zeg eens, vriend, -vroeg de beminde- zou je het geduldig dragen, als je lijden werd verdubbeld? Ja -antwoordde de vriend-, als jij maar mijn liefde verdubbelt.»10 Hoe pijnlijker de ziekte, hoe meer liefde we nodig zullen hebben en hoe meer genade van God we zullen verkrijgen. Ziekten zijn heel bijzondere gelegenheden die de Heer ons verleent om met Hem mee te verlossen en ons te zuiveren van de wonden die onze zonden in de ziel achterlaten.

Als wij ziek worden, moeten we leren goede zieken te zijn. Op de eerste plaats door de ziekte te aanvaarden. «Ik zeg u, godminnende ziel, het geduld vergt dat wij de ziekte verdragen, zoals God wil dat wij ziek zullen zijn, daar waar Hij het wil en onder de omstandigheden die God heeft bepaald, in de omgeving waar Hij wil en met de ongemakken die Hij wil; en dit geldt evenzeer voor andere narigheden.»11 

Vraag God hulp ziekten op een menselijk aangename wijze te doorstaan, zonder klagen, het advies van de dokter opvolgen. Immers, «als we ziek zijn, kunnen we stierlijk vervelend zijn: er wordt geen aandacht aan me geschonken, niemand denkt aan mij, ik krijg niet de behandeling die ik verdiend heb, niemand begrijpt me... De duivel ligt altijd op de loer. Hij valt aan waar hij maar kan. Bij ziekte is het zijn tactiek een soort psychose op te wekken waardoor we ons van God verwijderen, de sfeer vergallen, of die schat aan verdiensten vernietigen die we voor het welzijn van alle zielen kunnen verwerven door het ongemak en het lijden met een bovennatuurlijk optimisme -en met liefde!- te aanvaarden. En als het Gods wil is, dat we in de greep van de beproeving raken, aanvaardt het als een blijk dat Hij ons rijp genoeg acht om inniger aan zijn verlossend Kruis deel te hebben.»12 

Wie in eenheid met de Heer lijdt, vult aan met zijn eigen lijden, wat nog ontbreekt aan de verdrukkingen van Christus.13 «Het lijden van Christus heeft het heil van de Verlossing van de wereld bewerkstelligd. Dit heil is in zich onuitputtelijk en oneindig en de mens kan er niets aan toevoegen. Maar tegelijk heeft Christus in het mysterie van de Kerk als zijn lichaam zijn verlossend lijden in zekere zin voor alle menselijke beproevingen opengesteld.»14 

In Christus vinden wij de volle betekenis van lijden en ziekte. Geef Heer, dat uw getrouwen middels de smarten van hun leven deelhebben in uw lijden, opdat in hen ook de vruchten van uw verlossing werkzaam zullen zijn.15 

31.3 Tussen de zendingen die aan de apostelen toevertrouwd zijn, onderscheidt zich de opdracht te prediken en zieken te genezen. Hij riep de twaalf bijeen en gaf hun macht en gezag over alle boze geesten en de kracht om ziekten te genezen [...]. Toen gingen ze op weg en trokken van dorp tot dorp, terwijl ze overal de Blijde Boodschap verkondigden en genezingen verrichtten.16 De zending die zijn leerlingen na de verrijzenis toevertrouwd wordt, bevat deze belofte: als ze zieken de handen opleggen, zullen deze genezen zijn.17 

Deze opdracht zullen de leerlingen uitvoeren door het voorbeeld van de Meester te volgen. De Handelingen van de Apostelen en de brieven van het nieuwe testament beschrijven en bewonderen de zorg van de eerste christenen voor hun zieken. Het sacrament van de ziekenzalving is door Christus ingesteld en door de apostel Jakobus in zijn Brief verkondigd.18 Het stelt op werkzame wijze aanwezig de bekommernis van de Heer voor allen die aan een ernstige ziekte lijden. De aanwezigheid van de priester aan de zijde van de zieke is een teken van de aanwezigheid van Christus, niet alleen omdat hij de bedienaar is van de ziekenzalving, de biecht en de eucharistie, maar ook omdat de priester de dienaar bij uitstek is van de vrede en de troost van Christus.

Ziekte is in de wereld gekomen als gevolg van de zonde. Ziekte is ook door Christus overwonnen, daardoor kan ziekte omgezet worden in een veel groter goed dan onze gezondheid hier in deze wereld. Door het sacrament van de ziekenzalving ontvangen we talrijke weldaden, die de Heer ons verleent om een ernstige ziekte te heiligen. De eerste uitwerking van het sacrament is de vermeerdering in de ziel van de heiligmakende genade; daarom is het passend vóór het ontvangen van dit sacrament te biechten. Als een persoon zich echter niet in staat van genade bevindt en niet in staat is te biechten -bij voorbeeld iemand die een ernstig ongeluk heeft gehad en buiten bewustzijn is- zal deze ziekenzalving ook de doodzonde uitwissen. Het is voldoende dat de zieke een akte van berouw zegt, of tevoren gezegd heeft, zelfs als het berouw niet volmaakt zou zijn.

Naast de vermeerdering van de genade zuivert het sacrament de ziel van de verwondingen door de zonde, geeft het een bijzondere genade om weerstand te bieden aan de verleidingen die zich in een dergelijke situatie kunnen voordoen, en verbetert het de gezondheid zodat dit heilzaam is voor de ziel.19 Zo wordt de ziel erop voorbereid de hemel binnen te treden. Een bijkomende uitwerking is vaak een grote vrede en serene blijdschap voor de zieke die bedenkt dat hij nu veel dichter bij God, zijn Vader, is.

Onze Moeder de heilige Kerk doet de aanbeveling dat zieken en hoogbejaarde personen dit sacrament op een geschikt ogenblik ontvangen, zonder de toediening uit te stellen tot de laatste momenten van ons leven hier op aarde op grond van een verkeerd soort medelijden, meeleven... Het zou jammer zijn als mensen, die de laatste sacramenten zouden hebben kunnen ontvangen, uit onwetendheid, misverstand of een goed bedoelde maar dan misplaatste vriendelijkheid van verwanten of vrienden zouden sterven zonder deze sacramenten ontvangen te hebben. Het voorbereiden van zieken op de laatste sacramenten is een bijzonder blijk van liefde en, vaak, van gerechtigheid.

Onze Moeder, de heilige Maria, is altijd heel dichtbij. «De aanwezigheid van Maria en haar hulp in deze moeilijke ogenblikken [van ernstige ziekte] moet niet beschouwd worden als een marginale zaak die simpelweg bij de ziekenzalving hoort. Het is eerder een aanwezigheid en hulp die veroorzaakt wordt en werkelijkheid wordt door het heilig oliesel zelf.»20 

Het is nu vasten. Laten we, juist in deze tijd van het liturgisch jaar, onze ogen open houden voor het lijden om ons heen. Christus wil zich aanwezig stellen in zijn lijden, in de pijnen, in de ziekte van onszelf en van anderen om er een verlossende waarde aan te hechten.

-1. Lc 4,40. -2. Mc 1,33. -3. Mc 1,32. -4. Vgl. Mt 9,35. -5. Mt 15,31. -6. Johannes Paulus ii, Apost. brief Salvifici doloris, 11-2-1984, n 16. -7. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 419. -8. Mt 25,40. -9. Vgl. 1 Joh 4,10. -10. Raymundus Lullius, Libre de amíc e amat, 8. -11. H. Franciscus van Sales, Inleiding tot het devote leven, 3,3. -12. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 124. -13. Vgl. Kol 1,24. -14. Johannes Paulus ii, Apost. brief Salvifici doloris, 11 februari 1984, n 24. -15. Getijdenboek, Vespers van vrijdag in de vierde week van de vasten. -16. Lc 9,1 en 6. -17. Mc 16,18. -18. Vgl. Jak 5,14-15. -19. Vgl. Concilie van Trente, Doctrina de sacramento extremae unctionis, Cap. 2 (DS 1696); tevens Paulus vi, Apost. const. over het sacrament van de ziekenzalving, 30 november 1972, bl. 9. -20. A. Bandera, La Virgen María y los Sacramentos (Madrid 1978), bl. 179.