Vijfde week. Donderdag

37. Christus' Lijden overwegen

-De gewoonte om het Lijden van onze Heer te overwegen. -Hoe wij het Lijden van Christus behoren te overwegen. -De vruchten van zo'n overweging.

37.1 Mijn volk, wat heb Ik u gedaan? Of waarmee heb Ik u bedroefd? Antwoord mij... Ik heb u gelaafd met heilzaam water uit de rots: en gij hebt Mij gelaafd met gal en azijn. Mijn volk, wat heb Ik u gedaan?1

De liturgie van deze dagen gedurende de vasten brengt ons dichter bij het fundamentele mysterie van ons Geloof: de Verrijzenis van de Heer. Zo het liturgische jaar gericht is op Pasen, dan vereist deze periode «een zelfs grotere toewijding van onze kant, gezien de nabijheid van de prachtige mysteries van goddelijke genade.»2 «Maar laten wij die weg toch niet te haastig gaan. We mogen een zeer eenvoudige waarheid, die misschien soms aan onze aandacht ontsnapt, niet uit het oog verliezen: dat wij aan de Verrijzenis van de Heer geen deel kunnen hebben, als wij ons niet verenigen met zijn Lijden en Dood. Om Christus op het einde van de Goede Week in zijn glorie te kunnen vergezellen, is het noodzakelijk dat wij dieper doordringen in zijn levensoffer, dat wij ons één voelen met Hem, die heden dood hing aan een Kruis.»3 Dus, laat ons gedurende deze dagen Jezus vergezellen, in onze gebeden, langs zijn verschrikkelijke weg naar Calvarië en zijn dood op het Kruis. Als wij Hem gezelschap houden, laat ons niet vergeten dat ook wij hoofdpersonen zijn in al deze verschrikkingen, want Jezus droeg de last van onze zonden4, van alle zonden van ieder van ons. Wij werden bevrijd uit de handen van de duivel en van de eeuwige dood voor een grote prijs5, die van het Bloed van Christus.

De gewoonte om het Lijden van Christus te overwegen begon in de allereerste dagen van de Christenheid. Velen van de gelovigen in Jeruzalem waren zelf aanwezig geweest toen Christus voorbijkwam in de straten van de stad op de vooravond van het paasfeest. Zij zouden nooit Jezus' lijden vergeten toen Hij op weg was naar Calvarië. De evangelisten hebben een belangrijk deel van hun geschriften besteed aan een gedetailleerd verslag van die gebeurtenissen. De heilige Johannes Chrysostomus zegt: «Laten we voortdurend het lijden van de Heer lezen; welk een grote verrijking, welk voordeel zullen we verdienen! Want al was je zo hard als een steen, als je beschouwt hoe Hij sarcastisch werd gehuldigd, mikpunt van bespotting, en vervolgens geslagen, onderworpen aan de meest afschuwelijke folteringen, dan zul je zo zacht worden als was, en alle hoogmoed uit je ziel verbannen.»6 Hoeveel mensen zijn bekeerd door zorgvuldige overweging van het lijden van Christus!

De heilige Thomas van Aquino zei dat «de Passie van Christus voldoende is om als gids en model te dienen voor ons hele leven.»7 Eens, toen hij bij de heilige Bonaventura op bezoek was, vroeg de heilige Thomas hem waar hij zulk een goede doctrine had verkregen die hij in zijn werken uiteenzette. Er wordt gezegd dat de heilige Bonaventura hem een kruisbeeld liet zien dat zwart geworden was van al de kussen die hij het had gegeven, en verklaarde: «Dit is het boek dat mij zegt wat ik moet schrijven; het weinige dat ik weet, heb ik ervan geleerd.»8 Van het kruisbeeld leerden de heiligen hoe te lijden en echt van Christus te houden. Ook wij behoren ervan te leren. «Je Kruisbeeld. Als christen zou je altijd je Kruisbeeld bij je moeten dragen. En het op je werktafel leggen. En het kussen als je gaat slapen en als je opstaat; en als je arme lichaam in opstand komt tegen je ziel, kus het dan ook.»9

Het Lijden van onze Heer behoort een vaak voorkomend onderwerp in ons gebed te zijn, maar in het bijzonder in deze dagen die de weg wijzen naar het voornaamste mysterie van onze verlossing.

37.2 «Bij onze meditatie treedt het lijden van Christus buiten het kader van levenloze historische feiten en van stichtelijke beschouwingen. Het speelt zich voor onze ogen af in al zijn terneerdrukkende afschuwelijkheid, wreedheid en bloede­righeid... maar met al zijn liefde.»10 

Wij doen er dan goed aan het Lijden van onze Heer te overwegen: in onze persoonlijke meditatie, als we het evangelie lezen, in de droevige geheimen van de heilige rozenkrans, in de kruisweg... soms verbeelden wij ons daar zelf te zijn, aanwezig onder hen die die ogenblikken gadesloegen. We nemen plaats tussen de apostelen gedurende het laatste avondmaal, toen onze Heer hun voeten waste en tot hen sprak met oneindige tederheid, op het hoogst verheven ogenblik van de instelling van de eucharistie. We stellen onszelf voor als één meer onder de drie die sliepen te Getsemane toen de Heer hoopte dat wij Hem zouden vergezellen in zijn mateloze eenzaamheid; als één onder hen die Petrus hoorde zweren dat hij Jezus niet kende; als iemand die de valse getuigenissen hoorde bij die karikatuur van een rechtszitting en de hogepriester een groots spektakel zag maken van geërgerd te zijn door Jezus' woorden; als iemand te midden van de massa die om zijn dood krijste en Hem te Calvarië op het Kruis gehesen zag. Wij begeven ons tussen de toeschouwers en zien het misvormde, maar toch edele gezicht van Jezus. Stomverbaasd worden wij zijn oneindig geduld gewaar.

Bovendien, met de hulp van de genade kunnen we ook proberen het Lijden van Christus te overwegen zoals Hij het zelf doormaakte.11 Het schijnt onmogelijk, en natuurlijk zal het altijd een erg armzalige visie zijn vergeleken met de werkelijkheid zoals die feitelijk plaatsgreep, maar het kan voor ons een buitengewoon rijke bron van gebed worden. De heilige Leo de Grote zegt ons dat «wie ook het Lijden van Christus wenst te vereren, behoort Jezus te overwegen met de ogen van zijn ziel, en op zo'n manier dat hij zijn eigen lichaam vereenzelvigt met dat van Jezus.»12

Wat moet Jezus met zijn onbegrensde heiligheid te Getsemane hebben gevoeld toen Hij de last van alle zonden van de wereld op zich nam, alle daden van verdorvenheid, van ontrouw, van heiligschennis? Hoe eenzaam moet Hij zich hebben gevoeld toen Hij zijn leerlingen, die Hij voor gezelschap op die avond met zich had meegenomen, tot drie maal toe vast in slaap aantrof; Hij zag ook degenen onder zijn vrienden, die in de loop van de eeuwen op hun post in slaap zouden vallen terwijl de vijand klaar wakker bleef.

37.3 Als wij Christus weten te kennen en te volgen, moeten wij geroerd worden door zijn pijn en hulpeloosheid, we moeten de zweepslagen voelen, de doornen, de beledigingen, de nalatigheid, de ontaarding.

En dit behoort niet enkel zo te zijn als toevallige toeschouwers, maar als hoofdpersonen, want het waren onze zonden die Hem tot Calvarië brachten. Daarom «past het dat wij goed tot ons laten doordringen wat Christus' dood ons openbaart, zonder te blijven staan bij uiterlijke vormen of gemeenplaatsen. Wij moeten werkelijk trachten door te dringen tot de diepste betekenis van de taferelen die wij in deze dagen opnieuw doorleven; de smart van Jezus, de tranen van zijn Moeder, de vlucht van de leerlingen, de moed van de heilige vrouwen, de durf van Jozef van Arimathea en Nikodémus, die Pilatus om het Lichaam des Heren vragen.»13

«Ik zou willen voelen wat Gij voelt, maar dat is niet mogelijk. Maar Gij zijt volmaakt mens en uw gevoeligheid is veel groter dan de mijne. Aan uw zijde zie ik, keer op keer, dat ik niet kan lijden. Daarom [ontstelt] me de mate waarin Gij alles weet te geven, zonder voorbehoud.

»Jezus, ik moet U zeggen dat ik laf ben, heel erg laf. Maar als ik U aan het kruis genageld zie, 'alles lijdend wat een mens maar lijden kan, met uitgestrekte armen, in de houding van de eeuwige hogepriester' (J. Escrivá, De Heilige Rozenkrans), zal ik U iets heel gedurfds vragen: ik wil U navolgen, Heer. Ik wil me volledig aan U overgeven, eens en voor altijd, en klaar zijn alles te doen wat Gij me vraagt. Ik weet dat dit verzoek mijn krachten te boven gaat. Maar ik weet, Jezus, dat ik van U houd.»14

«Kort gezegd: laten wij dichterbij komen, bij de gestorven Jezus, bij het Kruis dat tegen de hemel afsteekt op de top van Golgotha. Maar naderen wij met grote oprechtheid en de ingekeerdheid die een teken van christelijke rijpheid is. Zo zullen de gebeurtenissen van het Lijden - zo goddelijk en menselijk tegelijk - dóórdringen in onze ziel als woorden die God tot ons richt om in het diepst van onze ziel wakker te roepen en ons te openbaren wat Hij van ons verwacht.»15 Door het overwegen van het Lijden van Christus zullen wij ontelbare beloningen verkrijgen. Ten eerste zal het ons helpen te zorgen voor een grote afkeer van alle zonden, daar Hij werd doorstoken om onze weerspannigheid, om onze zonden gebroken.16 De gekruisigde Jezus moet het boek zijn dat wij, op de manier van de heiligen, voortdurend lezen om zo de zonde te verafschuwen en werkelijk te groeien in liefde voor zo een liefhebbende God; want het is in de wonden van Christus dat wij het kwaad van de zonde ontdekken dat Hem veroordeelde zo'n wrede en smadelijke dood te ondergaan, opdat de goddelijke gerechtigheid uitgeoefend zou kunnen worden. Het is in de wonden van Christus dat wij het bewijs vinden van zijn grote liefde voor ons, want Hij doorstond zo'n verschrikkelijke pijn en lijden juist om ons te laten zien hoeveel Hij van ons hield.17

«En je voelt dat de zonde niet kan worden gereduceerd tot een kleine 'spellingfout': het is kruisigen, de handen en de voeten van de Zoon van God met hamerslagen stuk rijten, zijn hart doen bezwijken.»18 Daarom is een zonde zoveel meer dan een eenvoudige 'menselijke fout'. Het lijden van Christus zal ons aanmoedigen om alles te vermijden wat als een bekrompen houding zou kunnen worden omschreven; onwil en luiheid. Het zal onze liefde doen ontbranden en lauwheid op een afstand houden. Het zal ons helpen onze ziel te onthechten en beter al onze zintuigen te bewaken.

Als de Heer ons soms een ziekte, pijn of tegenslagen laat ondervinden die bijzonder intens en ernstig zijn, dan zal het een grote steun en opluchting zijn de pijn te beschouwen die Christus doorstond in zijn Lijden. Hij ervoer elke soort fysieke en morele pijn want: «Hij leed door toedoen van heidenen en Joden, van mannen en vrouwen, zoals blijkt uit de dienstmeisjes die Petrus beschuldigden. Ook leed Hij door de voornaamsten en hun soldaten, en door het gewone volk. Hij leed door vrienden en leerlingen: Judas heeft Hem verraden en Petrus heeft Hem verloochend. Christus leed in zijn goede naam, vanwege alle tegen Hem geuite godslasteringen; Hij leed in zijn eer, vanwege alle grappen en grollen die ze Hem hebben aangedaan; in zijn bezit, aangezien zelfs zijn kleren Hem werden ontnomen; in zijn ziel, vanwege droefheid en angst; in zijn lichaam, door de wonden en zweepslagen.»19

Laten wij ons dus voornemen in deze dagen die opgaan naar het Lijden van haar Zoon, dicht bij de maagd Maria te zijn; en laat ons haar vragen ons te laten zien hoe te mediteren over die ogenblikken toen Hij zoveel voor ons leed.

-1. Liturgie van Goede Vrijdag, Improperia. -2. H. Leo de Grote, Preek 47. -3. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 95. -4. Vgl. 1 Pe 2,24. -5. Vgl. 1 Kor 6,20. -6. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over Matteüs, 87,1. -7. H. Thomas van Aquino, Over de geloofsbelijdenis, 6. -8. H. Alfonsus van Liguori, Overwegingen over Christus' Lijden, 1,4. -9. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 302. -10. Idem, De Voor, 993. -11. Vgl. R. A. Knox, A Retreat for Lay People. -12. H. Leo de Grote, Preek 15 over de Passie. -13. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 101. -14. C. O'Shea, De Kruisweg, 11. -15. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 101. -16. Jes 53,5. -17. H. Alfonsus van Liguori, Overwegingen over Christus' Lijden, I,4. -18. H. Jozefmaria Escrivá, De Voor, 993. -19. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, III, q46, a5.