Veertiende week door het jaar. Dinsdag

59. De ascetische strijd

-Vele gevechten worden elke dag in de harten van de mensen gevoerd. De voortdurende hulp van de Heer in de strijd. -Dagelijkse inspanning, die zowel opgewekt is als nederig, is nodig als we Christus willen volgen. -Vaak opnieuw beginnen. Toevlucht tot de heilige Maagd, onze Moeder.

59.1 De mysterieuze worstelwedstrijd van Jakob met de engel in mensengedaante aan de oevers van de rivier Jabbok markeert een centraal keerpunt in het leven van de aartsvader. Tot dan toe had Jakob zich op een al te menselijke manier gedragen, vertrouwend op zuiver natuurlijke middelen. Vanaf dat moment zou hij zijn vertrouwen bovenal in God stellen, die in hem zijn verbond met het uitverkoren volk bevestigde.

Jakob was alleen door de kracht die God hem gaf in staat die wedstrijd te winnen, en de les die uit deze gebeurtenis moet worden getrokken was, dat Gods zegen en bescherming nooit onvoldoende zouden zijn bij ook maar één van de moeilijkheden die zouden plaatshebben.1 Het Boek Wijsheid drukt het als volgt uit: Zij deed hem zegevieren in een zware strijd, opdat hij zou weten dat vroomheid machtiger is dan alles.2

Voor de Kerkvaders is deze scène uit het Oude Testament een beeld van de geestelijke strijd die de christen moet volhouden tegen zeer superieure krachten, en tegen zijn eigen hartstochten en neigingen, die de mensheid naar het kwade hebben doen overhellen nadat de erfzonde was begaan. De heilige Paulus waarschuwt ons dat onze strijd niet gaat tegen vlees en bloed, maar tegen de heerschappijen, tegen de machten, tegen de wereldbeheersers van deze duisternis, tegen de boze geesten in de hemelen.3 Dit zijn de opstandige engelen, die al door Christus zijn overwonnen, maar die niet zullen ophouden de mens op te hitsen tot het kwade tot het allerlaatste moment van zijn leven op aarde. Elke dag zijn er twisten in onze harten, leert de heilige Augustinus ons. Iedere mens vecht in zijn ziel tegen een heel leger. De vijanden zijn trots, hebzucht, gulzigheid, zinnelijkheid, luiheid. En, voegt de heilige eraan toe, het is moeilijk te vermijden dat deze aanvallen ons verwonden.4 Niettemin kunnen wij zeker van de overwinning zijn als we gebruik maken van de middelen die God ons heeft gegeven, namelijk gebed, versterving, volledige oprechtheid in de geestelijke leiding, de hulp van onze engelbewaarder en, bovenal, van onze Moeder Maria. Bovendien, «als Hij die zelfs zijn leven voor ons heeft gegeven de rechter in deze strijd is, hoe zouden wij dan niet oprecht trots en vol vertrouwen kunnen zijn?

»Bij de Olympische Spelen stelt de scheidsrechter zich tussen de beide tegenstanders op en wacht de uitslag af zonder een van hen te bevoordelen. Als de scheidsrechter zich op gelijke afstand van de twee strijders opstelt, dan doet hij dat om neutraal te kunnen blijven. In de strijd die wij met de duivel moeten voeren, blijft Christus niet onpartijdig. Hij staat helemaal aan onze zijde. Hoe kan dat? U kunt zien, dat Hij vanaf het ogenblik waarop we de lijsten invulden» -dit zijn woorden gesproken door Johannes Chrysostomus tot een aantal christenen op de dag van hun doopsel- «ons zalfde, terwijl Hij tegelijkertijd de anderen aan ketenen vastbond. Ons heeft Hij gezalfd met de olie van gelukzaligheid, en de duivel heeft Hij met onverbrekelijke boeien geketend om zijn aanvallen op niets te doen uitlopen. Als ik struikel, strekt Hij zijn hand naar mij uit: Hij richt mij uit mijn gevallen toestand op en zet mij weer op de been.»5

Hoeveel bekoringen, moeilijkheden of rampspoeden ons echter ook mogen overvallen, Christus is voor eeuwig onze zekerheid. Hij verlaat ons niet. Hij blijft niet neutraal! Hij staat altijd aan onze kant. Wij kunnen allemaal met de heilige Paulus zeggen: Omnia possum in eo qui me confortat, ik kan alles doen in Christus die mij sterker maakt, die mij de hulp geeft die ik nodig heb, indien ik me maar naar Hem keer en de middelen gebruik die Hij heeft ingesteld.

59.2 Een bergbeklimmer klom naar een schuilgelegenheid hoog in de bergen. Het pad werd steiler en steiler en het was soms moeilijk voor hem om de volgende stap omhoog te zetten; de ijzige wind sloeg tegen zijn gezicht, maar hij was er zich niet van bewust wegens de indruk die de grote stilte die overal heerste op hem maakte, en door de schoonheid van het landschap. De schuilplaats, die eenvoudig was en ruw uitgehouwen, was zeer uitnodigend. Zeer spoedig bemerkte hij boven de open haard enkele geschreven woorden, woorden waarmee hij zich volledig kon vereenzelvigen: «Mijn plaats is op de top.» Dat is ook onze plaats: op de top, naast Christus, met een vastberaden verlangen om de heiligheid na te streven op de plaats waar we zijn, zelfs al zijn we ons zeer goed bewust van onze tekortkomingen en mislukkingen, van alleen maar van klei te zijn gemaakt. Maar we weten ook dat God ons vraagt elke dag een kleine inspanning te doen. Hij vraagt ons zonder ophouden te vechten tegen de hartstochten die de neiging hebben ons naar beneden te trekken. Hij vraagt ons nooit een verbond met onze gebreken en vergissingen te sluiten. Wat ons zal doen volhouden in deze strijd is de liefde, een diepe liefde voor Christus, die we onophoudelijk zoeken.6

De ascetische strijd van de christen moet positief zijn, opgewekt, vastberaden, en met een sportieve geest worden voortgezet, een geest van een wedstrijd vol actie. «Heiligheid heeft de flexibiliteit van soepele spieren. Wie heilig wil worden weet zich zo te ontwikkelen, dat hij, terwijl hij het ene doet wat hij vervelend vindt, het andere nalaat -als dat geen belediging van God is- wat hem ook moeite kost. En hij brengt de Heer dank, omdat hij het wel aangenaam vindt. Als wij, gelovigen, op een andere manier handelen, lopen wij het risico stram te worden, zonder leven, als een speelpop.

»Heiligheid is niet stram als karton, weet te glimlachen, toegeeflijk te zijn en te wachten. Het is leven: bovennatuurlijk leven.»7

In de innerlijke strijd zullen we ook mislukkingen ervaren. Vele van die mislukkingen zullen onbelangrijk zijn; andere zullen ernstiger zijn, maar onze boetedoening en ons berouw zullen ons nog dichter bij God brengen. En als we ooit dat, wat we in ons leven als het kostbaarste beschouwden, volledig kapot maken, zal God in staat zijn juist dat te herstellen als we nederig zijn. Hij vergeeft ons en helpt ons altijd als we ons met een berouwvol hart tot Hem wenden. Wij moeten leren vele keren opnieuw te beginnen; met nieuwe vreugde, met nieuwe nederigheid, want zelfs als we God zwaar hebben beledigd en andere mensen veel leed hebben toegebracht, kunnen we naderhand in dit leven nog steeds dicht bij God komen en gelukkig met Hem zijn in het volgende leven, zolang als er echt berouw is, zolang als we plaats maken in ons leven voor boete, nederigheid, oprechtheid en berouw... en opnieuw beginnen.

God houdt rekening met onze zwakte en vergeeft ons altijd, maar we moeten oprecht zijn, berouw hebben, en strijden om opnieuw op te staan. Er is een onvergelijkbare vreugde in de hemel telkens als we opnieuw beginnen. Wij zullen dit vele malen moeten doen gedurende onze tocht op aarde, omdat er altijd fouten, tekortkomingen, zwakheden en zonden zullen zijn waarvan wij ons moeten herstellen. Mogen we nooit de openheid missen dit te erkennen en onze zielen voor de Heer in het tabernakel en in de geestelijke leiding openen.

59.3 In het algemeen zal de dagelijkse strijd van de christen in zeer kleine zaken bestaan. Sterkte zal nodig zijn om met oprechte inspanning onze daden van vroomheid te vervullen en ze niet achterwege te laten, wat zich in de loop van de dag ook voordoet, en ons dus niet te laten meeslepen door onze gemoedstoestand van het ogenblik. De manier waarop wij de naastenliefde beleven, plotseling opkomend slecht humeur overwinnen, een inspanning doen om innemend te zijn, goed gehumeurd en voorkomend tegenover anderen... zullen belangrijk zijn, zoals ook onze inspanningen om het werk dat we aan God hebben opgeofferd af te maken, zonder iets over te slaan of in te korten, het zo goed mogelijk te doen als we maar kunnen en de middelen gebruiken om de vorming te verkrijgen die we nodig hebben.

Er zullen ogenblikken zijn van zege en van mislukking, van vallen en van opnieuw opstaan. We moeten altijd opnieuw beginnen; God vraagt dat van ons allemaal. De strijd vraagt een liefde die waakzaam is en een doeltreffend verlangen om heel de dag door God te zoeken. Deze opgewekte strijd is precies het tegenovergestelde van lauwheid, die gekenmerkt wordt door slordigheid, een gebrek aan interesse God te zoeken, luiheid en droefheid in het vervullen van onze plichten tegenover God en andere mensen.

In deze strijd kunnen we altijd rekenen op de hulp van Maria, onze Moeder, die onze tocht naar haar Zoon stap voor stap volgt. In het breviergebed beveelt de Kerk haar priesters elke dag deze antwoordzang van de Maagd aan: «Verheven moeder van de Verlosser, die altijd zijt de open deur des hemels en de ster der zee, Komt het volk te hulp dat valt en poogt op te staan...»8

Dit volk dat bezwijkt en strijdt om weer op te staan, zijn wijzelf, een ieder van ons. De verandering, die telkens als we opnieuw beginnen plaatsheeft, zelfs indien het dingen betreft die van weinig belang schijnen te zijn -het bijzonder gewetensonderzoek, de raad ontvangen in de geestelijke leiding, de voornemens als resultaat van ons zelfonderzoek- is groter dan we ons kunnen voorstellen. Denk eens hoeveel te groter het zal zijn wanneer het een kwestie is van de overgang van de dood door de zonde naar het leven van genade! «De mensheid heeft bewonderenswaardige ontdekkingen gedaan en wonderbaarlijke resultaten bereikt op het gebied van de wetenschap en de techniek; zij heeft grote werken verricht op de weg van de vooruitgang en de beschaving en men zou zeggen dat zij in de jongste tijden erin geslaagd is de loop van de geschiedenis te versnellen; maar de fundamentele wending, de wending die 'oorspronkelijk' genoemd kan worden, begeleidt altijd de tocht van de mens en vergezelt, door de verschillende historische gebeurtenissen heen, allen en iedereen. Het is de omkeer van het 'vallen' naar het 'opstaan', van de dood naar het leven.»9 Elke keer dat wij opnieuw beginnen, elke keer dat wij beslissen nog een keer te strijden, krijgen we de hulp van Onze Lieve Vrouw, Middelares van alle genade. We moeten ons met volle overgave tot haar wenden wanneer de bekoringen sterker worden. «Moeder! Moeders op aarde kijken met grotere liefde naar de zwakste van hun kinderen, degene met de slechtste gezondheid, of die het minst intelligent is, of die een arme kreupele is.

»Zoete Maagd, ik weet dat u meer Moeder bent dan alle andere moeders te zamen. En, daar ik uw zoon ben, omdat ik zwak ben, en ziek, en gehandicapt, en lelijk...»10

-1. Eerste lezing, Jaar I, Gn 32,22-32. -2. Wijsh 10,12. -3. Ef 6,12. -4. H. Augustinus, Preek over Psalm 99. -5. H. Johannes Chrysostomus, Doop Catechese, 3,9-10. -6. A. Tanquerey, Het Geestelijke Leven, 193 e.v. -7. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 156. -8. Breviergebed, Antifoon Alma Redemptoris Mater. -9. Johannes Paulus ii, Enc. Redemptoris Mater, 25 maart 1987,52. -10. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 234.