Eerste week. Woensdag

4. DE BARMHARTIGE MESSIAS

-Altijd toevlucht nemen tot de barmhartigheid van de Heer. Zijn leven overwegen om te leren barmhartig te zijn. -De Heer kent in het bijzonder medelijden en barmhartigheid voor rouwmoedige zondaars. Het sacrament van de barmhartigheid. Ons gedrag tegenover de anderen. -Werken van barmhartigheid.

4.1 Talrijke mensen stroomden naar Hem toe die lammen, gebrekkigen, blinden, stommen en vele anderen met zich meevoerden -zegt het evangelie uit de Mis van vandaag- om ze aan zijn voeten neer te leggen. Hij genas hen tot verbazing van het volk dat zag hoe stommen spraken en gebrekkigen gezond werden, lammen liepen en blinden konden zien. Jezus riep zijn leerlingen bij zich en sprak: Ik heb medelijden met al deze mensen.1 Dat is heel vaak de oorzaak dat het hart van Jezus geroerd wordt. Gedreven door zijn barmhartigheid zal Hij vervolgens het prachtige wonder van de broodverme­nigvuldiging doen.

De liturgie geeft ons deze passage in de adventstijd ter overweging, omdat de overvloed aan goederen en de grenzeloze barmhartigheid tekenen zijn van de komst van de Messias. Ik heb medelijden met die mensen. De grote drijfveren om zich aan de anderen te geven zijn medelijden en barmhartigheid. Om te leren barmhartig te zijn moeten we naar Jezus kijken die kwam om te redden wat verloren was.2 Hij komt niet om het geknakte riet definitief te breken, noch om de smeulende pit geheel uit te doven, maar om zich te belasten met onze ellende om ons daarvan te verlossen, om mee te lijden met hen die lijden of behoeftig zijn. Elke bladzijde van het evangelie is een blijk van Gods barmhartigheid.

Wij moeten het leven van Jezus overwegen want «Jezus vat heel de geschiedenis van deze goddelijke barmhartigheid samen [...]. Heel wat taferelen in het evangelie blijven in onze herinnering gegrift, onder andere de verge­vings­gezind­heid ten opzichte van de echtbreekster, de parabel van de verloren zoon, die van het verloren schaap en van de schul­denaar die vergeving krijgt. Ten slotte de opwekking van de zoon van de weduwe van Naïn. Wat een motieven van recht­vaardigheid zou je kunnen vinden om dat grote wonder te doen: de enige zoon van die arme weduwe in Naïn is dood, hij die zin gaf aan haar leven, hij die haar in haar ouderdom kon helpen. En toch doet Christus geen wonderen uit rechtvaardigheid maar uit barmhartigheid, omdat Hij innerlijk ontroerd is bij het zien van het menselijk leed.»3 Jezus die geraakt wordt door het leed van de mens.

De barmhartigheid van God is de kern van de hele heilsgeschiedenis, het waarom van alle heilsfeiten. God is barmhartig. Dit attribuut van God is als het ware de motor die de geschiedenis van elke mens richt en voortstuwt. Als de apostelen de Openbaring willen samenvatten, verschijnt de barmhartigheid van God telkens als de kern van een eeuwig plan, dat God zonder tegenprestatie in zijn edelmoedigheid bereid heeft. De Psalmist verzekert ons terecht dat zijn genade heel de aarde vervult.4 Gods houding jegens de mens is er een van voortdurende barmhartigheid. Een beroep daarop is het universele geneesmiddel voor al onze kwalen, ook voor die kwalen waarvoor we meenden al een geneesmiddel te hebben.

Het overwegen van Gods barmhartigheid zal ons nu en in het uur van onze dood, zoals we in het weesgegroet bidden, een groot vertrouwen geven. Wat een blijdschap om, met de heilige Augustinus, tot de Heer te zeggen: «En heel mijn hoop is alleen gevestigd op uw overgrote barmhartigheid.»5 Alleen daarop, Heer. Op uw barmhartigheid steunt al mijn hoop. Niet op mijn verdiensten, maar op uw barmhartigheid.

4.2 De Heer toont zijn barmhartigheid in het bijzonder aan de zondaars: Hij vergeeft hun al hun zonden. De fari­zeeën hebben Hem daarover regelmatig lastig gevallen, maar Hij heeft hen vaak tegengesproken door te zeggen: Niet de gezonden hebben een dokter nodig, maar de zieken.6 Wij, die zondaars zijn, die ziek zijn, zullen vaak de goddelijke barmhartigheid inroepen: Laat ons uw barmhartigheid zien, geef ons uw heil, o Heer7, herhaalt de Kerk in deze liturgische tijd voortdurend. Bij zoveel gelegenheden, zelfs elke dag, zullen we behoefte eraan hebben onze toevlucht te nemen tot het barmhartige Hart van Jezus en zeggen: Als Gij wilt, Heer, kunt Gij mij reinigen.8 Zeker onder die omstandigheden is «het kennen van God, de God van barmhartigheid en van gezegende liefde voortdurend een onuitputtelijke bron van bekering, niet alleen de inwendige handeling van een moment, maar ook de standvastige gesteldheid, de staat van de ziel. Diegenen die ertoe komen God op die wijze te kennen, die Hem zo zien, kunnen niet anders leven dan in een onophoudelijke bekering tot Hem.»9 Werkelijk, ook wij kunnen uitroepen: Hoe groot is de barmhartigheid van de Heer en hoe genadig is Hij voor wie zich tot Hem bekeren!10 Hoe groot is de goddelijke barmhartigheid voor ieder van ons!

Dat zet ons aan, ons heel vaak tot de Heer te wenden, met berouw over onze tekortkomingen en zonden, in het bijzonder in het sacrament van de goddelijke barmhartigheid, de biecht. De Heer stelt echter een voorwaarde aan het verkrijgen van zijn medelijden en vergevingsgezindheid voor onze kwalen en zwakte: dat wij ook grootmoedig van hart zijn voor onze medemens. In de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan11 leert de Heer ons hoe onze houding ten opzichte van de naaste die lijdt, moet zijn. Het is niet goed onverschillig 'met een boog om hem heen te gaan'. Wij moeten 'naar hem toegaan'. «Een barmhartige Samaritaan is elke mens die bezorgd is om het lijden van een andere mens, waaraan die ook maar lijdt. Deze bezorgdheid moet geen nieuwsgierigheid zijn, maar een oprechte beschikbaarheid. Dat is een vastberaden innerlijke gesteldheid van het hart die tegelijk een uitdrukking is van het gevoel. Een barmhartige Samaritaan is elke mens die gevoelig is voor andermans lijden, elke mens die geraakt wordt door het ongeluk van de naaste. Als Christus, die het innerlijk van de mens kent, die ontroering onderstreept, wil dat zeggen dat die van belang is voor onze gehele houding tegenover andermans lijden. Kortom, het is noodzakelijk in zichzelf die gevoeligheid van het hart jegens de lijdende mens te ontwikkelen. Bij tijd en wijle is dat mee lijden het enige of belangrijkste blijk van onze liefde en onze saamhorigheid met de mens die lijdt.»12

Kennen wij niet allemaal thuis, op kantoor, in de fabriek, iemand die, lichamelijk of geestelijk, een handicap heeft en, misschien dringend, onze tijd, zorg en aandacht nodig heeft?

4.3 Uit de gehele heilige Schrift spreekt Gods dringende verlangen dat ook de mens medeleven en diepgewortelde gevoelens van barmhartigheid zou kennen, dat deze ook «mededogen met de ellende van de naaste zou hebben om die ellende, zo dat mogelijk is, te verhelpen.»13 

De Heer belooft ons dat we ons gelukkig zullen voelen als we voor onze naaste een barmhartig hart hebben, en verzekert ons dat wij Gods barmhartigheid zullen verwerven in die mate waarin wij deze aan onze medemens tonen. De mogelijkheid barmhartigheid te tonen is even groot als de omvang van de menselijke ellende die verholpen moet worden. Omdat de mensheid kan lijden aan rampen en ellende van lichamelijke, verstandelijke en geestelijke aard, is de ruimte voor werken van barmhartigheid onbeperkt; er is zoveel ruimte als er menselijke nood bestaat. Daardoor zijn de werken van barmhartigheid ontelbaar -het zijn er zoveel als de mens noden heeft- ook al worden er traditiegetrouw, bij wijze van voorbeeld, slechts veertien werken van barmhartigheid opgesomd, waarin deze deugd op bijzondere wijze naar voren komt.

Ons meelevend en barmhartig handelen zal, op de eerste plaats, gericht zijn op de mensen met wie we gewoonlijk het meest omgaan -gezin, vrienden, familie- op de mensen die God aan onze zijde geplaatst heeft, op de meest behoeftige mensen met wie we geconfronteerd worden. Barmhartigheid zal vaak daarin bestaan, dat we ons inzetten voor de gezondheid, de ontspanning, de voeding van hen die God aan ons toevertrouwd heeft. Zieken verdienen bijzondere aandacht: gezelschap, echte belangstelling voor hun ziekte, hun leren en hen helpen hun leed aan God op te dragen. In een door veelvuldige aanvallen op het gezin ontmenselijkte samenleving groeit het aantal in de steek gelaten zieken en ouden van dagen, die het zonder troost en vriendelijkheid moeten stellen. Het bezoeken van die mensen in hun eenzaamheid is een werk van barmhartigheid dat steeds meer nodig is. God beloont op bijzondere wijze die momenten van gezelschap: wat gij aan de minste der mijnen hebt gedaan, hebt gij aan Mij gedaan14, zegt de Heer ons.

Naast de genoemde stoffelijke werken van barmhartig­heid, moeten we ook de geestelijke beoefenen. Allereerst, wie dwaalt op het rechte spoor brengen, met de aandacht die het geval vereist, met vriendelijkheid, zonder beledigingen; onwetenden onderrichten, met name als het gaat om onwetendheid op godsdienstig gebied. Dat is de grote vijand van God en deze vijand groeit van dag tot dag met alarmerende sprongen. Tegenwoordig is het geven van catechetisch onderricht een zeer urgent werk van barmhartigheid en van het allergrootste belang. Raad geven aan wie twijfelt, hem eerlijk en met de juiste bedoeling helpen op zijn weg naar God. Troosten wie bedroefd is, door zijn leed te delen, door hem moed in te spreken opdat hij de blijdschap en de bovennatuurlijke betekenis van het verdriet dat hij ondergaat, herkent. Vergeven wie ons beledigd heeft, zonder dralen, zonder overdreven belang te hechten aan de belediging en telkens als het nodig is. Wie hulp nodig heeft te hulp schieten en die dienst verlenen met edelmoedigheid en blijdschap. En ten slotte God bidden voor de levenden en overledenen, waarbij wij ons door de gemeenschap der heiligen bijzonder verbonden voelen met diegenen aan wie wij veel te danken hebben op grond van verwantschap, vriendschap enzovoort.

Onze houding van barmhartigheid jegens de anderen moet zich uitstrekken tot veel andere kanten van het leven, want «niets zal u zozeer een navolger van Christus doen zijn -zegt de heilige Johannes Chrysostomus- als uw zorg voor de anderen. Al vast u, al slaapt u slechts kort en op de grond, al beult u zich -om zo te zeggen- af, als u zich niet bekommert om de naaste, stelt al wat u doet niet veel voor en blijft u ver van Zijn beeld verwijderd.»15 Zo zullen we door ons leven Gods barmhartigheid verwerven en mogelijk die ook verdienen voor anderen in die zee van barmhartigheid die zich uitstrekt van generatie tot generatie16, zoals Onze Lieve Vrouw profeteerde aan haar nicht Elisabeth. Bidden we om Gods barmhartigheid voor onszelf die het zo hard nodig hebben. Laten wij ook zijn barmhartigheid afsmeken voor onze generatie op voorspraak van de heilige Maria, Moeder van barmhartigheid, ons leven, onze vreugde, onze hoop. Juist nu het feest van de Onbevlekte Ontvangenis zo dichtbij gekomen is, zal ons vertrouwvol beroep op de maagd Maria nog aanhoudender en nog inniger zijn.

-1. Mt 15,30-32. -2. Lc 19,10. -3. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 7. -4. Ps 33(32),5. -5. H. Augustinus, Belijdenissen, 10, XXIX. -6. Mt 9,12. -7. Ps 85(84),8. -8. Mt 8,2. -9. Johannes Paulus ii, Enc. Dives in Misericordia, 13. -10. Sir 17,29. -11. Lc 10,30 e.v. -12. Johannes Paulus ii, Apost. brief Salvifici doloris, 28. -13. H. Augustinus, De stad Gods, 9,5. -14. Mt 25,40. -15. H. Johannes Chrysostomus, Commentaar op de eerste Korintenbrief. -16. Lc 1,50.