Vijfentwintigste zondag door het jaar (B)

29. de belangrijkste van allen

-Heersen is dienen. -Liefde voor Christus is de grondslag voor alle gezag en gehoorzaamheid in de Kerk. -Gezag in de Kerk is een grote zegen. Gehoorzamen zoals Christus deed.

29.1 De eerste lezing van de Mis gaat over het lijden van de kinderen van God die ten onrechte vervolgd worden: Laten wij de rechtschapene belagen want hij is ons een last en hij verzet zich tegen wat wij doen. Hij verwijt ons overtredingen van de wet en hij beschuldigt ons ervan dat wij afwijken van wat wij geleerd hebben. Hij beroemt zich erop God te kennen en noemt zich een dienaar van de Heer. Hij is een aanklacht tegen onze opvattingen geworden; het valt ons al zwaar hem te zien. [...] Laten wij hem maar eens op de proef stellen met niets-ontziende folteringen om zijn zachtmoedigheid te leren kennen en zijn geduld te toetsen. Laten wij hem veroordelen tot een smadelijke dood: er wordt toch over hem gewaakt, zoals hij beweert.1 De liturgie past deze beschrijving toe op Jezus Christus. Hij werd veroordeeld tot een wrede geseling en een smadelijke dood.

De heilige Marcus laat ons in het evangelie van vandaag2 zien hoe Jezus ernaar streefde zijn leerlingen voor te bereiden op zijn naderende dood en verrijzenis. Toen zij door Galilea reisden, sprak Hij tot hen in heel duidelijke woorden: De Mensenzoon zal worden overgeleverd in de handen van de mensen en ze zullen Hem doden; maar drie dagen na zijn dood zal Hij weer opstaan. De leerlingen van de Heer waren ontsteld door dit nieuws, want zij droomden van een aards koninkrijk. Zij begrepen die woorden niet, maar schrokken ervoor terug Hem te ondervragen.

Ondanks de waarschuwing van de Meester gingen de apostelen door met praten over de aard van hun toekomstig rijk en wie de grootste was. Bij hun aankomst in Kafarnaüm vroeg Jezus hun: Waar hebt ge onderweg over getwist? Maar zij zwegen beschaamd. Toen zette Hij zich neer, riep de twaalf bij zich en zei tot hen: 'Als iemand de eerste wil zijn moet hij de laatste van allen en de dienaar van allen zijn'. Om zijn leer duidelijker te maken nam Hij een kind en zette het in hun midden; Hij omarmde het en sprak tot hen: 'Wie een kind als dit opneemt in mijn naam, neemt Mij op; en wie Mij opneemt, neemt niet Mij op, maar Hem die Mij gezonden heeft'.

De Heer wil, dat ieder die macht uitoefent, zich realiseert, dat hun werk dienstbaarheid is. «Om zijn apostelen de betrokkenheid en nederigheid te laten zien die nodig is bij hun ambt, neemt Hij een kind in zijn armen en legt de betekenis uit van dit gebaar: als we omwille van Christus degenen opnemen die van weinig belang zijn in de ogen der wereld, dan is het alsof we Christus zelf omarmen en de Vader die Hem gezonden heeft. Dit kleine kind dat Jezus omarmde, staat voor elk kind in de wereld en iedereen die behoeftig, hulpeloos, arm of ziek is, mensen die van nature niet aantrekkelijk zijn.»3

29.2 Met deze woorden wil Jezus de Twaalf leren hoe zij de Kerk moeten besturen. Hij toont hun, dat het uitoefenen van gezag een daad van dienstbaarheid is. Het woord 'autoriteit' komt uit het Latijnse woord 'auctor', wat betekent: de auteur, promotor of bron van iets.4 Het doet denken aan de functie van iemand die de belangen of de ontwikkeling van een sociale groepering in de gaten houdt. Hieruit vloeit voort, dat gezag en gehoorzaamheid niet als tegenstrijdige begrippen moeten worden gezien. In de Kerk hebben beide hun oorsprong in dezelfde liefde voor Christus. De een bestuurt vanuit de liefde voor Christus, terwijl de ander gehoorzaamt vanuit de liefde voor Christus.

Gezag is noodzakelijk voor iedere gemeenschap en in het geval van de Kerk is het nadrukkelijk door de Heer gewild. Wanneer in de maatschappij gezag afwezig is, of wanneer gezag misbruikt wordt, dan wordt schade aangericht bij de leden. Als het doel van de groep wezenlijk is voor het welzijn van zijn leden, dan kan deze schade heel ernstig blijken. «Het is een blijk van grote gemakzucht -en soms een groot gebrek aan verantwoordelijkheid-, als mensen, op een verantwoordelijke plaats, vluchten voor het ongemak van het terechtwijzen met het excuus de pijn van anderen te willen vermijden. Zij besparen zich misschien in dit leven ongemak..., maar zetten het eeuwig geluk -van zichzelf en van anderen- op het spel door hun nalatigheden die echte zonden zijn.»5

In de Kerk moet gezag uitgeoefend worden zoals Christus het deed, als iemand die niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen: Ik ben niet gekomen om gediend te worden maar om te dienen.6 Zijn dienst aan de mensheid is gericht op redding, omdat Hij gekomen is voor allen om zijn leven te geven als een losprijs voor velen.7 De Heer heeft deze woorden gezegd als antwoord op omstandigheden die veel lijken op die welke in het evangelie van vandaag zijn beschreven. Jezus zei bij die gelegenheid tegen zijn apostelen: Gij weet dat de heersers der volkeren hen met ijzeren vuist regeren en dat de groten misbruik maken van hun macht over hen. Dit mag bij u niet het geval zijn; wie onder u groot wil worden, moet dienaar van u zijn en wie onder u de eerste wil zijn, moet slaaf van u wezen.8 De apostelen begonnen juist de leer van de Meester te begrijpen. Zij zouden deze volledig gaan begrijpen na de komst van de Heilige Geest op Pinksteren. Jaren later zou de heilige Petrus aan de bisschoppen schrijven dat zij verplicht zijn voor de kudde te zorgen die hun door God is toevertrouwd. Zij moesten het volk niet overheersen maar, in plaats daarvan, het dienen door hun voorbeeld.9 Ook de heilige Paulus bevestigde dat hij, daar hij niet onder iemands speciale gezag stond, aller dienaar wilde zijn om daardoor alles te winnen.10 Hoe hoger iemand is in de hiërarchie van de Kerk, hoe groter zijn plicht is anderen te dienen. Deze waarheid is weerspiegeld in de titel die lange tijd voorbehouden was aan de bisschop van Rome: 'Servus servorum Dei', de dienaar van de dienaren Gods.11

Laten wij vragen dat de Kerk altijd gezegend mag zijn met goede herders die weten hoe zij allen moeten dienen, vooral degenen die in de grootste nood zijn. De herders van de Kerk moeten weten «hoe zij de eigenschappen van een vader van een gezin kunnen combineren met de liefdevolle intuïtie van een moeder die ieder van haar kinderen op een verschillende manier benadert in overeenstemming met hun behoeften.»12

Laten wij iedere dag bidden voor de bisschop van Rome, voor de bisschoppen, voor priesters, voor ieder die met gezag over ons is aangesteld, voor hen die afhankelijk zijn van ons goede voorbeeld. Dit gebed zal God ten zeerste bevallen.

29.3 De uitoefening van een gezag is een dienst, zoals het leven van Christus een dienst is geweest. Hij werd gehoorzaam tot de dood, tot de dood aan het kruis.13 In deze context moeten wij gezag begrijpen. Gezag is een goed. Gezag in de Kerk is meer dan goed; het is een zegen. Zonder gezag zou de Kerk niet kunnen bestaan overeenkomstig de wens van haar Stichter.

Een gemeenschap van mensen weet, dat zij alleen haar gemeenschappelijke doelstellingen kan bereiken onder de leiding en coördinatie van een gezag. «Het dagelijks leven geeft ontelbare voorbeelden van dit streven van een gemeenschap naar gezag: van sociale- of sportclubs tot vakbonden, tot beroepsgenootschappen; tot aan de spontane organisatie die ter plekke ontstaat als een groep jongens samenkomt voor een spelletje voetbal [...]. De neiging om gezag binnen de gemeenschap te aanvaarden is niet de vrucht van een onderdanige of collectief gedeelde mentaliteit. Het is juist het natuurlijke streven van ieder individueel nadenkend geweten.»14 Laten wij naar het gezag in de Kerk met de ogen van het geloof kijken. Christus zelf komt naar ons toe in de voorschriften die ons door kerkelijke autoriteiten worden gegeven.

De grote vijand van gezag en gemeenschap is eigenliefde. Dat is iets waaraan wij allen lijden. Het is onze gedeelde nalatenschap van de erfzonde. Wij moeten nederig zijn. De trots zal motieven zoeken om gehoorzaamheid te vermijden. Laten wij besluiten Gods geboden van ganser harte en blijmoedig te gehoorzamen. «Vandaag, nu je in je omgeving niets anders ziet dan ongehoorzaamheid, gelaster, gekrakeel, gekonkel, moeten wij meer dan ooit de gehoorzaamheid, oprechtheid, trouw en eenvoud beminnen: en alles wat ons, bewust van het bovennatuurlijke, menselijker zal maken.»15

Laten wij deze meditatie besluiten met ons onder de bescherming te stellen van onze heilige moeder Maria. Zij wilde de dienstmaagd des Heren16 zijn. Zij zal ons de volle betekenis leren van dit prachtige christelijke devies: «Heersen is dienen.»17

-1. Wijsh 2,12-20. -2. Mc 9,29-36. -3. The Navarre Bible, aantekening bij Mc 9,36-37. -4. Vgl. J. Corominas, Diccionario crítico etimológico castellano e hispano, Madrid 1987, deel 1, trefwoord 'Autor'. -5. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 577. -6. Mt 20,28. -7. Ibidem. -8. Mt 20,24-27. -9. Vgl. 1 Pe 5,1-3. -10. Vgl. 1 Kor 9,19 e.v. en 2 Kor 4,5. -11. Vgl. C. Burke, Authority and Freedom in the Church, uitg.1988, bl. 114. -12. A. del Portillo, Escritos sobre el sacerdocio, Madrid 1979, bl. 35. -13. Fil 2,8. -14. C. Burke, o.c. bl. 117. -15. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 530. -16. Lc 1,38. -17. Vgl. Vaticanum ii, Dogm. const. Lumen gentium, 36.