Twintigste week. Dinsdag

50. De christelijke betekenis van de goederen van de wereld

-De goederen van de wereld zijn beschikt door God voor het bovennatuurlijke doel van de persoon. -Welvaart en persoonlijke talenten moeten in dienst gesteld worden van het gemeenschappelijk welzijn. Armoede beleven midden in de wereld. De heiliging van het tijdelijke. -De ontvangen talenten ontwikkelen ten bate van anderen.

50.1 De apostelen keken met droefheid toe toen de jongeman weigerde Christus te volgen door zijn materiële welvaart op te geven. Ze zagen hem afscheid nemen met die droefheid die eigen is aan degenen die niet beantwoorden aan de goddelijke liefde. Iedereen daar was teleurgesteld bij de gedachte dat de rijke jongeman één van Christus' leerlingen had kunnen zijn.

De Heer koos ervoor de apostelen juist op dat moment te zeggen: Voorwaar, Ik zeg u: voor een rijke is het moeilijk het Rijk der hemelen binnen te gaan. Nog sterker: voor een kameel is het gemakkelijker door het oog van een naald te gaan dan voor een rijke in het Koninkrijk Gods te komen. De leerlingen stonden verbijsterd.1

Wie zijn hart vult met de dingen van deze wereld is eenvoudigweg niet in staat een zinvolle ontmoeting te hebben met de Heer. De mens is gemaakt om zich te richten op en zijn doel te hebben in God. Hij kan God bereiken door materiële dingen of hij kan van materiële dingen zijn god maken. Het menselijke hart kan elk van deze paden volgen. Het is een duidelijke keuze: de ene weg gaan of de andere. Zoals de Heer bij een andere gelegenheid leerde: Gij kunt niet God dienen èn de mammon.2

'Mammon' is de Aramese term die gebruikt wordt door de Heer om materiële welvaart aan te duiden. Het woord «heeft betrekking op een afgod. Waarom zinspeelde Christus op een afgod? Om twee redenen: ten eerste, omdat een afgod een vervanging is voor God, en ten tweede, vanwege de aard van welvaart. Behalve dat hij dient als een ruilmiddel, dient 'mammon' ook als een machtsinstrument, een middel om mensen en gebeurtenissen te controleren, een bron van twist tussen mensen. De afgod biedt de mens een heerschappij over de schepping die in regelrechte tegenspraak is met de rol van de mens zoals die door de Schepper geopenbaard is.»3

Wie zijn hoop stelt op de dingen van deze wereld beoefent een vorm van afgoderij4, waarbij hij zijn ziel verontreinigt met iets onzuivers.5 Hoe vaak verbinden die mensen zich ten slotte met de groten der aarde die samenspannen tegen de Heer en zijn gezalfde.6

Een ziekelijke liefde voor materiële zaken, of ze nu veel of weinig in aantal zijn, is een ernstige belemmering om Christus te volgen. Dit is de les die we leren uit de gebeurtenis met de rijke jongeman in de meditatie van gisteren. Christenen moeten vaak onderzoeken in hoeverre zij afhankelijk zijn van dingen, zoals men kan zien aan kleine dingen van de manier waarop zij sober en matig leven. Ben ik werkelijk niet gebonden aan de dingen van deze wereld? Schat ik de noden van mijn ziel hoger in dan de noden van mijn lichaam? Gebruik ik materiële goederen zodanig dat ze me dichter bij God brengen? Vermijd ik onnodige uitgaven? Weiger ik mijn grillen te bevredigen? Vecht ik tegen de neiging om valse behoeften te scheppen? Zorg ik goed voor de dingen die ik bezit en de dingen waarvoor ik verantwoordelijk ben?... Wat een schande als we zouden ophouden Christus te volgen vanwege iets echt onbelangrijks!

50.2 Een christen die midden in de wereld leeft, moet nooit vergeten dat alle materiële goederen bestemd zijn om zijn gezin en de gehele maatschappij ten goede te komen. Wij christenen moeten ons heiligen door deze goederen goed te gebruiken. Niets staat verder weg van de ware geest van armoede dan het stoffelijke te bezien met wantrouwen of minachting. God kijkt met welgevallen naar echte vooruitgang en materiële ontwikkeling. We moeten allemaal vechten tegen armoede, ellende en iedere soort situatie die afbreuk doet aan de menselijke waardigheid.

De armoede van een gewone christen is geen kwestie van uiterlijke verschijning. Christelijke armoede heeft te maken met iets diepers, met de oriëntatie van het menselijk hart. Het heeft te maken met nederig zijn tegenover God, door je totale afhankelijkheid van Hem te erkennen. Deze soort armoede wordt getoond in een geloof, door werken bewezen. Als iemand deze deugd heeft en gezegend is met materiële welstand, dan zal het christelijke antwoord van die persoon bestaan uit onthechting en naastenliefde. Wie niet rijk is, wordt niet gerechtvaardigd in de ogen van God om alleen die reden. Wie arm is moet strijden om de deugden te verwerven die noodzakelijk zijn om in zijn situatie als een christen te leven. Een arme kan zeker edelmoedig handelen. Ook een arme moet onthecht zijn van de weinige dingen die hij bezit.

Jezus was de armen, de zieken en de behoeftigen altijd zeer nabij. Maar ook schijnt er bij degenen die tot Hem waren aangetrokken een aantal welgestelde mensen te zijn geweest, als die vrouwen die zorgden voor de materiële noden van de Meester en zijn apostelen. Enkelen van hen, zoals Matteüs en de zonen van Zebedeüs, waren bemiddelde mannen. Jozef van Arimatea was een vermogend man die specifiek herkend wordt als een van Christus' leerlingen.7 Juist hij en Nikodemus hadden het voorrecht om het lichaam van de Heer van het kruis te nemen.8 Jozef gaf Christus zijn graf en Nikodemus, wordt ons verteld, bracht een mengsel van mirre en aloë, ongeveer honderd pond. De familie van Marta, Maria en Lazarus was waarschijnlijk van een aanzienlijke sociale klasse, daar we weten dat vele joden kwamen om de dood van Lazarus te bewenen. Christus vroeg de rijke belasting-ophaler Zacheüs of Hij in zijn huis kon verblijven en aanvaardde hem later als leerling.9 Zelfs het kleed dat Jezus droeg was waardevol, wat aangetoond wordt door het feit dat het van boven tot onder zonder naad geweven was...

«De goederen van de wereld zijn niet slecht. Als de mens ze echter verafgoodt en er zich voor op de knieën werpt, dan maakt hij er slechte dingen van. Ze worden geadeld als wij ze veranderen in werktuigen voor het goede als christelijke opdracht van gerechtigheid en liefde. Wij mogen de stoffelijke goederen niet najagen als iemand die op zoek gaat naar een schat. Onze schat is Christus. Op Hem moet heel onze liefde zich richten.»10 Hij is de waarheid die ons leven bepaalt en er is geen hogere waarheid dan deze. We moeten Hem navolgen, in overeenstemming met onze persoonlijke omstandigheden. We kunnen ons nooit aanmatigen dat we volledig onthecht zijn, daar het de natuur is van iedere man en iedere vrouw om persoonlijke afgoden te maken, om 'onnodige behoeften' te hebben, om meer uit te geven dan echt noodzakelijk is, om in te gaan op zijn of haar grillen. Zoals het Tweede Vaticaans Concilie ons leert, «moet de mens [...] de uitwendige dingen die hij gewettigd bezit niet slechts beschouwen als zijn privé-eigendom, maar ook als gemeenschappelijk, in deze zin dat ze niet alleen hemzelf maar ook anderen tot voordeel kunnen strekken.»11

Wij moeten onderzoeken in hoeverre we onthecht zijn van materiële zaken en ons afvragen of we ons hart volledig gericht hebben op de Heer. Dit sluit zowel zaken van het moment in als dingen met geringere uitwerking, aangezien «een duidelijk teken van onthechting is: niets -maar dan ook niets- te beschouwen als je bezit.»12

50.3 We moeten alle talenten die de Heer ons gegeven heeft, ontwikkelen, zonder valse bescheidenheid of aarzeling. We moeten ons inzetten voor echte sociale vooruitgang, een vooruitgang die de waardigheid van de mens steeds beter dient. Aangezien wij allen kinderen van God zijn, moeten aan ieder mens levensvoorwaarden verschaft worden die in overeenstemming zijn met de menselijke waardigheid. We moeten geven wat we kunnen aan instellingen en stichtingen die de mens opheffen uit onwetendheid en mensonwaardige toestanden. We moeten werken aan oplossingen voor de ongelijkheden en sociale barrières die ten hemel schreien: aan de ene kant moeten velen dagelijks vechten om te overleven, terwijl er aan de andere kant verkwisters zijn die de mensheid en hun Schepper beledigen met hun egoïstische losbandigheid.

We zullen bij deze inspanning stoten op veel moeilijkheden, zowel innerlijk als uiterlijk. Egoïsme is diep geworteld in onze harten, en onze huidige omgeving lijkt totaal overgeleverd aan een 'consumptie-cultuur'. Zo'n omgeving brengt een sterke golf van zinnelijkheid met zich mee, die «leidt tot een vermenigvuldiging van morele afdwalingen van elke soort: erotisme, verheerlijking van het genot, alcohol- en drugsmisbruik enz. Het ligt voor de hand dat deze excessen gekomen zijn als consequentie van de diepe ontevredenheid van de mens die zich van God verwijdert [...]. De resultaten zijn overal om ons heen: mannen en vrouwen zonder idealen, zonder inzicht en zonder een goed oordeel over de zin van het leven»13, die zijn opgestaan tegen de Heer en tegen zijn Christus.14

Voor de grote meerderheid van de christenen betekent Christus volgen zich heiligen midden in de wereld. Het betekent je talenten en bezittingen te ontwikkelen voor het welzijn van anderen, te beginnen met dat van je eigen gezin. Het doel van christelijk leven kan niet zijn het louter opeenstapelen van rijkdommen. Zo'n optreden kan alleen resulteren in een zware verarming van de menselijke persoon. Matigheid in het bezit en gebruik van materiële goederen maakt de christen vrij om Christus te volgen. De heilige Maagd wist meer dan wie ook hoe zij deze deugd moest beleven. Zij zal ons helpen om in dit opzicht een goede, concrete oplossing te vinden.

-1. Mt 19,23-25. -2. Mt 6,24. -3. Kard. J.M. Lustiger, Secularisatie en theologie van het kruis, Madrid, 1987. -4. Kol 3,5. -5. Vgl. Ef 4,19; 5,3. -6. Vgl. Ps 2,2. -7. Mt 27,57. -8. Joh 19,38. -9. Lc 19,5. -10. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 35. -11. Vaticanum ii, Past. const. Gaudium et spes, 69. -12. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 524. -13. A. Fuentes, El sentido cristiano de la riqueza, Madrid, 1988, bl 186-187. -14. Vgl. Ps 2,2.