Twaalfde week door het jaar. Vrijdag

44. De deugd van trouw

-Trouw: een deugd die door liefde en geloof verlangd wordt. -De fundamenten van de trouw. -Liefde en trouw in kleine dingen.

44.1 De Heilige Schrift spreekt vaak over de deugd van trouw, over de noodzaak beloften na te komen, in vrije wil afgesloten overeenkomsten na te leven, en zich in te spannen om een opdracht uit te voeren waartoe men zich heeft verplicht. De Heer zei tegen Abraham: Gedraag u onberispelijk voor mijn aanschijn. Gij moet mijn verbond onderhouden, gij en uw nakomelingen, geslacht na geslacht.1 De kracht van het verbond met de Aartsvader en zijn nakomelingen zou een voortdurende bron van zegen en geluk zijn. Aan de andere kant zou het verbreken van dit verbond door Israël de oorzaak van zijn ongeluk worden.

God vraagt trouw van mensen, van degenen die Hij met voorliefde beziet, omdat Hij zelf altijd trouw is, ondanks onze zwakte en tekortkomingen. Jahwe is de God van de trouw2 die barmhartig en medelijdend is3 trouw bij alles wat Hij zegt4, en zijn trouw blijft in eeuwigheid.5 Degenen die trouw zijn, bereiden Hem de meeste vreugde6 en Hij stelt hun de definitieve beloning in het vooruitzicht: degene die trouw is tot in de dood, zal de kroon van het leven ontvangen.7

Overal in het evangelie horen we Jezus spreken over deze deugd. Hij geeft ons het voorbeeld van de trouwe en verstandige dienaar, van de rechtschapen rentmeester... De idee van trouw dringt zo diep in het leven van de christenen door, dat de term 'fideles' -de getrouwen- voldoende is om de leerlingen van Christus te beschrijven.8 Sint Paulus, die de eerste christengeneratie herhaaldelijk aanspoorde om deze deugd te beoefenen, heft een hymne van trouw aan, die gezien kan worden als een samenvatting van zijn leven, als hij zijn einde ziet naderen; hij schrijft aan Timoteüs: Ik heb de goede strijd gestreden, de wedloop voleind, het geloof bewaard. Nu wacht mij de krans der gerechtigheid, waarmee de Heer, de rechtvaardige rechter, mij zal belonen op de grote dag: en niet alleen mij, maar allen die met verlangen uitzien naar zijn komst.9

Trouw bestaat in het volbrengen van wat beloofd is, in het doen overeenstemmen van onze daden met de bedoelingen die we hebben uitgesproken.10 We zijn trouw als we ons woord houden, als we, ondanks de hindernissen en moeilijkheden, de verbintenissen die we aangegaan zijn overeind houden. Volharding is nauw verbonden met deze deugd, en wordt er vaak mee gelijkgesteld.

Trouw heeft betrekking op vele tereinen: onze relatie met God; tussen echtgenoten, tussen vrienden... Het is een essentiële deugd. Zonder trouw is maatschappelijke omgang onmogelijk. Voor ze betrekking heeft op het geestelijk leven, is zij nauw verbonden met liefde, geloof en roeping. «Ik moet huiveren van die passage in de tweede brief aan Timotëus, als de apostel klaagt dat Demas naar Tessalonica is gevlucht en ten prooi is gevallen aan de verleidingen van deze wereld... Om een kleinigheid en uit angst voor vervolging had deze man, die door Paulus in andere brieven een heilige werd genoemd, verraad aan de zaak van God gepleegd.

»Ik moet huiveren als ik zie hoe gering ik ben: en dat brengt me ertoe de Heer om trouw te vragen zelfs in die dingen die onbelangrijk kunnen lijken-want als ze me niet helpen om meer met Hem verbonden te worden, wil ik ze helemaal niet.»11 Welk nut hebben ze voor ons als ze ons niet tot Christus leiden?

Gedraagt uzelf onberispelijk voor mijn aanschijn. Ge zult mijn verbond onderhouden, zegt God voortdurend tegen ons in de verborgen diepte van ons hart.

44.2 Onze tijd wordt niet gekenmerkt door de bloei van de deugd van trouw. Misschien is dat de reden waarom de Heer ons vraagt deze bijzondere deugd des te meer op haar waarde te schatten, zowel in het nakomen van een overgave die wij uit vrije wil zijn aangegaan in onze relatie met Hem als in onze menselijke relatie met anderen. Velen zullen vragen: hoe kan de mens, die zo wisselvallig en zwak is, zich voor altijd verbinden? Hij kan dat, en wel omdat zijn trouw wordt ondersteund door Iemand die zelf onwankelbaar is, aan wie het nooit aan kracht ontbreekt en die niet onderworpen is aan wispelturigheid-door God zelf. Jahweh is trouw in al wat Hij zegt.12 De Heer houdt deze gezindheid in stand van hen die loyaal willen blijven aan hun verbintenissen, en vooral aan het belangrijkste daarvan. Dit is de verbintenis die rechtstreeks met God van doen heeft -en met andere mensen omwille van God- zoals het geval is als er een oproep is tot totale overgave, een verbintenis tot heiligheid.13

«Christus heeft je nodig, en Hij roept je op om miljoenen medemensen te helpen om echt menselijk te zijn en te werken aan hun redding. Leef met deze edele idealen in je ziel... Open je hart voor Christus, voor de wet van liefde, wees onvoorwaardelijk beschikbaar, zonder bang te zijn dat je onomwonden antwoorden krijgt, omdat liefde en vriendschap niet achter de horizon verdwijnen.»14 Ze behouden altijd hun volheid, want liefde veroudert niet.

De heilige Thomas van Aquino leert15, dat we van iemand houden als we het goede voor hem wensen. Als we daarentegen proberen voordeel uit de betrokkene te halen, hetzij omdat dit ons genoegen verschaft dan wel omdat hij van nut voor ons is, dan houden wij in feite niet van die persoon: wat wij ook willen, het is niet zijn welzijn. Als we beminnen, verlangen we het beste voor de ander; onze hele persoon is gericht op deze liefde, onafhankelijk van sympathieën en antipathieën of van onze stemmingen; de betaling en het loon van liefde is: meer liefde ontvangen.16

We moeten de Heer vragen om de vaste overtuiging dat het wezen van de liefde niet louter sentiment of gevoelen is, maar de wil en de daden vanuit een oprechte bedoeling die zij oproept; dit vraagt inspanning, offer en overgave. Gevoelens, emoties en stemmingen veranderen; hierop kan zoiets fundamenteels als trouw niet gebouwd worden. De deugd van de trouw ontvangt haar kracht van de liefde, van onvervalste liefde. En zo, als liefde -zowel de menselijke als de goddelijke- het rijk van louter gevoelens is overstegen, blijft niet haar minst belangrijke bestanddeel over, maar juist haar meest wezenlijke, inderdaad datgene wat de eindbetekenis aan alles geeft.

De Heer heeft een oproep, een plan, een roeping voor iedereen, voor ieder van ons afzonderlijk. Hij heeft beloofd dat deze oproep er altijd zal komen, en dat Hij deze in stand zal houden door alle beproevingen en de verschillende moeilijkheden die men in het leven tegenkomt heen. Om deze bestendigheid aan te tonen, gebruikt Hij een vergelijking die we heel goed begrijpen, namelijk de liefde en zorg van een moeder voor haar kind. Stel u, zo zegt Hij, een moeder voor, die echt moederlijk is en niet, zo dit al mogelijk zou zijn, een egoïstische moeder die, op zichzelf gericht, ondergedompeld is in haar eigen wereld. Hoe zou zo'n moeder haar eigen kind kunnen vergeten?17 We beschouwen dit als iets onmogelijks, maar we kunnen ons voorstellen, dat zij dit af en toe vergeet of niet voortdurend zijn noden voorop in haar gedachten heeft. Het is mogelijk. Maar Ik, zegt de Heer, zal je nooit vergeten, noch de daden die je in je leven verricht, noch mijn liefdesplan met jou, je roeping. Trouw is een liefdesantwoord op deze liefde van God. Zonder liefde zullen er spoedig breuken en kloven verschijnen in de hechtheid van elke verbintenis.

44.3 Kan ik de Heer ooit vergelden alwat Hij voor mij heeft volvoerd?18 Wij van onze kant kunnen alles doen wat nodig is om trouw te blijven. Daarom wordt volharding tot aan het einde van ons leven mogelijk gemaakt door trouw in details van het dagelijkse leven en door volhardend en doelbewust opnieuw te beginnen, als we door zwakheid van het goede pad zijn afgeraakt. Trouw is het antwoord op de liefde van God, ons altijd door Hem laten beminnen, de hindernissen opruimen die verhinderen dat zijn barmhartige liefde tot in de diepte van onze ziel doordringt. Bij veel gelegendheden in het leven komt de trouw van God tot uiting in een volhardend gebedsleven, in een vertrouwvol volharden in die devoties en gewoonten die ons elke dag dicht bij de Heer brengen. Volharding van onszelf en van anderen is afhankelijk van onze eenheid met en onze kinderlijke liefde tot God. Zij die beminnen volharden, omdat ze de kracht voelen van hun Vader, God, binnen de ogenschijnlijke eentonigheid van de dagelijkse strijd.19

Liefde is het gewicht dat mij voortsleept20, de magneet, de richting voor onze ziel om trouw te zijn. Daarom leidt de erkenning van Gods liefde, een liefde waarvan niemand uitgesloten kan worden, tot oprechtheid, een hechte steun voor de trouw. Het is in de eerste plaats oprechtheid ten opzichte van onszelf; onder invloed hiervan zal men in staat zijn te herkennen en ze bij hun naam te noemen, zelfs nog voordat ze vorm hebben aangenomen, de verlangens, gedachten, aspiraties en dromen die onophoudelijk de ziel belegeren, maar die onmiskenbaar verkeerde richtingen wijzen. Onmiddellijk daarna komt de oprechtheid ten opzichte van God-voortkomend uit een oprechte bedoeling en innerlijke zuiverheid; dan volgt de oprechtheid jegens degene die gekozen wordt om de ziel in geestelijke zin te leiden, door helder de symptomen aan te wijzen van een egoïsme, dat in diverse vormen het hart probeert te stollen. Op deze manier zullen we altijd in staat zijn op machtige hulp te rekenen.

De deugd van trouw en loyaliteit moet aanwezig zijn in elk aspect van het christelijk leven: relaties met God, met de Kerk, met onze naasten, op het werk, en onze plichten ten opzichte van de staat of natie... En deze trouw wordt beoefend op de verschillende terreinen waar men trouw is aan zijn roeping, want daarin liggen al de andere waarden die we ontvangen vervat door loyaliteit en trouw. Als trouw aan God ontbreekt, begint al het andere uiteen te vallen en in te storten.

«Het hart van Jezus, het menselijke hart van de Godmens, is vuur en vlam met de 'levende roep' van de drieëne Liefde, die nooit kan uitdoven.»21 Het is trouw in zijn liefde voor de mens. We moeten leren van deze trouwe liefde. En wederom richten wij ons tot Maria: 'Virgo fidelis, ora pro nobis, ora pro me'. Allertrouwste Maagd, bid voor ons, bid voor mij.

-1. Eerste lezing, jaar 1, Gn 17,1-9. -2. Dt 3,4. -3. Ex 34,6-7. -4. Ps 144,13. -5. 116,1-2. -6. Pr 12,22. -7. Vgl. Apok 2,20. -8. Vgl. Hnd 10,45. -9. 2 Tim 4,7. -10. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, II-II, q110, a3. -11. H. Jozefmaria Escrivá, De Voor, 343. -12. Ps 144,3. -13. Jak 1,7. -14. Johannes Paulus ii, Toespraak, 6 november 1982. -15. H. Thomas van Aquino, o.c., I‑II, q26, a4. -16. H. Johannes van het Kruis, Geestelijk hooglied, 9,7. -17. Vgl. Jes 49,15. -18. Ps 115,12. -19. R. Taboada, La Perseverancia, Madrid 1987. -20. H. Augustinus, o.c., 13,9. -21. Johannes Paulus ii, Zondagse meditaties, 23 juni 1986.