Tweede zondag van de heilige Jozef

21. DE DEUGDEN VAN DE HEILIGE JOZEF

-Nederigheid van de heilige aartsvader. -Geloof, hoop en liefde. -Zijn natuurlijke deugden.

21.1 Op deze tweede zondag van sint Jozef mogen wij de deugden beschouwen, waardoor de heilige aartsvader een toonbeeld is voor ons die, zoals hij, een dagelijks leven van arbeid leiden. Wanneer Matteüs ons de heilige aartsvader voorstelt, schrijft hij: Omdat Jozef, haar man, rechtschapen was... 1 Dit is de lofprijzing en definitie die het evangelie geeft aan sint Jozef: een rechtschapen man. Deze rechtschapenheid is niet alleen de deugd die erin bestaat, dat men iedereen geeft wat hem toekomt: zij betekent ook heiligheid, de voortdurende beoefening van de deugd, de vervulling van Gods wil. Het begrip 'rechtschapen' in het Oude Testament is hetzelfde begrip als in het evangelie wordt uitgedrukt met de term 'heilig'. Rechtschapen is degene die een zuiver hart heeft en oprecht in zijn bedoe­lingen is, die in zijn doen en laten alles onderhoudt wat voorgeschreven is met betrekking tot God, tot de naaste en tot zichzelf...2 Jozef was 'rechtschapen' in alle beteke­nissen van het woord; in hem treft men alle deugden in hun volheid aan, in een eenvoudig leven, menselijk gezien zonder bijzondere betekenis.

Wanneer wij de deugden van de heilige aartsvader beschouwen -soms verborgen voor de ogen van de men­sen, maar altijd stralend voor de ogen van God-, dan moeten we bedenken, dat deze kwaliteiten somtijds niet naar waarde worden geschat door hen die alleen maar aan de oppervlakte van de dingen en gebeurtenissen leven. Het is een veel voorkomende gewoonte onder de mensen «zich helemaal te geven aan wat zich aan de buitenkant bevindt en het inwendige te veronachtzamen; tegen de klok te wer­ken; de uiterlijke schijn te aanvaarden en het ware en hechte te minachten; zich al te druk te maken om wat men lijkt en niet te denken aan wat men moet zijn. Vandaar dat de deugden die het meest gewaardeerd worden die zijn, welke een rol spelen in het zaken doen en handel drijven van de mensen; geheel in tegenstelling daarmee worden de innerlijke en verborgen deugden waaraan 'het volk' geen deel heeft, waarin zich alles afspeelt tussen God en de mens, niet alleen niet gevolgd, maar evenmin begrepen. En toch ligt in dit verborgene heel het geheim van de ware deugd [...] Jozef, een eenvoudig man, zocht God; Jozef, een onbaatzuchtig man, heeft God gevonden; Jozef, een teruggetrokken man, verheugde zich in God.»3 Zoals het leven van de heilige aartsvader, bestaat ook ons leven in het zoeken van God in ons dagelijkse handelen, in het vinden van Hem, het beminnen van Hem en in het zich verheugen in zijn liefde.

De eerste deugd die zich in het leven van sint Jozef openbaart is de nederigheid, wanneer hij de grootheid van zijn roeping en zijn eigen nietigheid ontdekt. Wanneer hij tijdens of na het werk naar Jezus, dicht bij hem, keek, zal hij zich soms afgevraagd hebben: waarom heeft God mij uitgekozen en niet iemand anders?, wat bezit ik om deze goddelijke opdracht ontvangen te hebben? En hij zal daarop geen antwoord hebben gevonden, want de uitver­kiezing voor een goddelijke opdracht is altijd een zaak van de Heer. Hij is degene die roept en overvloedig genade schenkt, opdat de werktuigen voor die opdracht geschikt zijn. We moeten in gedachten houden, dat «de naam Jozef in het Hebreeuws betekent: God zal eraan toevoegen. God voegt aan het heilig leven van degenen die zijn wil vervul­len onvermoede dimensies toe: het belangrijkste, datgene wat zijn waarde geeft aan alles, het goddelijke. God heeft aan het nederige en heilige leven van Jozef het leven van de maagd Maria en dat van Jezus onze Heer -om zo te zeggen- toegevoegd. God laat zich nooit overtreffen in edelmoedigheid. Jozef kon zich de woorden die zijn vrouw, de heilige Maria, uitsprak, eigen maken: Quia fecit mihi magna, qui potens est, Hij die almachtig is, heeft aan mij grote dingen verricht, quia respexit humilitatem, want Hij zag neer op mijn geringheid (Lc 1,48-49). Jozef was inderdaad een gewone man, op wie God heeft vertrouwd om grote dingen tot stand te brengen.»4

De ontdekking van zijn roeping en de enorme genade die hij om niet had ontvangen, bevestigden de nederigheid van Jozef. Zijn leven was steeds vol dankbaarheid jegens God en van bewondering over de opdracht die hij gekregen had. Ditzelfde verwacht de Heer van ons: de gebeurtenissen bezien in het licht van de eigen roeping, die men zo radi­caal mogelijk beleeft5, ons keer op keer verwonderen over zo'n grote gave van God en dankbaar zijn voor de goedheid van de Heer die ons roept om in zijn wijngaard te werken.

21.2 Hij twijfelde geen ogenblik aan Gods belofte. Integendeel, hij heeft God geëerd door de kracht van zijn geloof.6

Ondanks de duisternis van het geheim, bleef het geloof van Jozef altijd krachtig overeind, juist omdat hij zo nede­rig was. Het woord van God dat hem door de engel werd overgebracht, verheldert voor hem de maagdelijke ontvan­genis van de Heiland, en Jozef geloofde in eenvoud van hart. Maar de duisternis zou spoedig weer opdoemen: Jozef was arm, hij was al afhankelijk van zijn arbeid, toen hij de open­baring ontving van het mysterie van het goddelijk moeder­schap van Maria; en hij is nog armer, wanneer Jezus ter wereld komt. Hij kan geen plaats aanbieden die waardig is voor de geboorte van de Zoon van de Allerhoogste, want ze worden nergens in Betlehem ontvangen, in geen enkel huis en evenmin in de herberg. En Jozef weet, dat dit Kind de Heer is, de Schepper van hemel en aarde. Later zou het ge­loof van Jozef opnieuw op de proef worden gesteld in de haastige vlucht naar Egypte... De machtige God vlucht voor Herodes. Hoe vaak moet ons geloof niet opnieuw be­vestigd worden, wanneer we te maken krijgen met gebeur­tenissen waarin overduidelijk blijkt, dat Gods logica lang niet altijd overeenstemt met de logica van de mensen! Sint Jozef wist God in iedere gebeurtenis te zien: daarvoor was een grote heiligheid nodig, het resultaat van het voortdurend beantwoorden van de genade die hij ontving.

De hoop werd duidelijk zichtbaar in zijn groeiend verlan­gen naar de komst van de Redder, die onder zijn hoede zou worden gesteld. Later werd deze deugd beoefend vanaf de eerste dagen van het Kind Jezus, toen hij Hem naast zich zag opgroeien, en hij zal zich meermalen hebben afge­vraagd wanneer Hij zich als Messias aan de wereld zou openbaren. Zijn liefde voor Jezus en Maria, gevoed door het geloof en de hoop, groeide van dag tot dag. Niemand beminde hen zo zeer als hij. En deze liefde kwam in zijn dagelijks leven tot uitdrukking: in zijn manier van werken, in het omgaan met buren en klanten...

21.3 ...omdat hij rechtschapen was...

De genade zorgt ervoor, dat ieder mens de volheid be­reikt overeenkomstig het door God voorziene plan; en zij geneest niet slechts de wonden van de menselijke natuur, maar zij vervolmaakt haar. De talloze gaven die sint Jozef ontving om de opdracht die hij van God kreeg te vervullen en zijn volmaakt beantwoorden daaraan, maakten de heili­ge aartsvader tot een man vol van natuurlijke en bovenna­tuurlijke deugden. «Uit het evangelie blijkt de grote per­soonlijkheid van Jozef [...] Ik stel mij hem voor -zei de H. Jozefmaria Escrivá- jong, sterk, misschien iets ouder dan Maria, maar in de kracht van zijn leven.»7

Zijn rechtschapenheid, zijn heiligheid voor God scheen door in zijn rechtschapenheid tegenover de mensen. Jozef was een goed man, in de volle betekenis van het woord: een man op wie anderen konden vertrouwen; integer tegenover zijn vrienden en klanten; eerlijk, het rechtvaardige innend, de opdrachten die hij ontving naar geweten vervullend. God vertrouwde zozeer op hem, dat Hij hem zijn Moeder en zijn Zoon toevertrouwde. En Hij werd niet teleurgesteld.

Het leven van sint Jozef was een leven van arbeid, eerst in Nazaret, daarna wellicht in Betlehem, in Egypte en ver­volgens wederom in Nazaret. Hij stond bij allen bekend om zijn werklust en geest van dienstbaarheid, die van buiten­gewoon belang zal zijn geweest in de vorming van een sterk karakter, zoals men kan vaststellen in de verschillende omstandigheden waarin hij in het evangelie voorkomt. Niet anders kon degene zijn die in alles zo bereidwillig Gods plannen steunde en zich voor moeilijke beproevingen gesteld zag, zoals het evangelie van Matteüs ons verhaalt.

Zijn beroep in die tijd vereiste vakmanschap en handigheid. In Palestina was een 'timmerman' een handig man, een buitengewoon handig en zeer geacht man.8 Hij vervaardigde zulke verschillende, zulke noodzakelijke en nuttige voorwerpen, zoals balken, kisten voor het bewaren van kleding, tafels, stoelen, planken waarop meel gekneed werd alvorens het naar de oven ging, jukken, troggen... En hij gebruikte verschillende werktuigen als een zaag, bijl, hamer, gladschaaf, beitel, vijl... Hij kon lijmen, in elkaar zetten... Hij was goed op de hoogte van de verschil­lende houtsoorten: hun kwaliteit, hun hardheid, waarvoor elke soort het meest geschikt was...

Zoals uit het evangelie blijkt, kunnen de natuurlijke en bovennatuurlijke deugden van sint Jozef in een enkel woord worden samengevat: hij was een rechtschapen man. Rechtschapen tegenover God en rechtschapen tegenover de mensen. Dat zou men van ieder van ons moeten kunnen zeggen. Dàt is het wat God van ons verwacht.

Zijn rechtschapenheid openbaarde zich in een zuiver en onberispelijk hart, in een oor dat bereid was Gods wil op te vangen en ten uitvoer te brengen. Hij was een aange­name en hartelijke man in de omgang, bedacht op de noden van zijn vrienden en buren, vriendelijk tegen iedereen, opgewekt. Hoewel het evangelie geen enkel woord van hem heeft bewaard, heeft het wél zijn werken beschreven: eenvoudige, dagelijkse handelingen, waarin zich zijn heiligheid en zijn liefde weerspiegelen, en die de spiegel moeten zijn waarin wij ons veelvuldig bekijken, wij die een gewoon leven, zoals dat van de heilige aartsvader, dienen te heiligen. «Het gaat uiteindelijk om de heiliging van het dagelijkse leven, die ieder moet bereiken naar gelang zijn eigen staat en die gevoed moet worden volgens een voor allen toegankelijk toonbeeld: 'Sint Jozef is het toonbeeld van de nederigen, die door het christendom verheven worden tot een grote bestemming; sint Jozef is het bewijs dat men om goede en ware navolgers van Christus te zijn geen grote dingen behoeft te doen, maar dat slechts de gewone, menselijke, eenvoudige, maar wel echte en authentieke deugden vereist zijn' (Paulus VI, Toespraak, 19-III-1969).»9

-1. Vgl. Mt 1,18. -2. Vgl. J. Dheilly, Dictionnaire Biblique. -3. J. Bossuet, Preek over Sint Jozef. -4. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 40. -5. Vgl. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Christifideles laici, 30-XII-1988, 2. -6. Getijdenboek, Hoogfeest van sint Jozef, beurtzang na de eerste lezing. -7. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 40. -8. Vgl. H. Daniel-Rops, La vie quotidienne en Palestine, Hachette, Parijs 1961, bl. 295. -9. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Redemptoris custos, 15-VIII-1989, 24.