Tweede week. Dinsdag

10. DE EERSTE CHRISTENEN. EENHEID

-De door Christus gewilde eenheid is een geschenk van God. -Wat de broederlijke eenheid verbreekt. -Liefde verenigt, hoogmoed scheidt. De broederschap van de eerste christenen. Vermijden wat de eenheid kan schaden.

10.1 De menigte die het geloof had aangenomen, was één van hart en één van ziel.1 Deze woorden uit de Handelingen van de apostelen zijn als een samenvatting van de diepe eenheid en de broederlijke liefde van de eerste christenen, die zo de aandacht trekken van hun medeburgers. «De leerlingen legden getuigenis af van de verrijzenis, niet alleen met woorden, maar ook met hun deugden.»2 Wat hen doet uitblinken is hun gedrag, voortkomend uit naastenliefde: zij trachten altijd in eendracht te leven.

De eenheid van de Kerk, die zij vanaf het allereerste begin getoond heeft, is uitdrukkelijk door Christus gewild. Hij spreekt ons over één enkele herder3, Hij wijst met nadruk op de onverbrekelijke eenheid van één koninkrijk4, van één gebouw dat maar één fundament heeft5... Deze eenheid is altijd gebaseerd op de belijdenis van één geloof, op het beoefenen van éénzelfde eredienst en op de trouwe aanhankelijkheid aan één hiërarchisch gezag, dat door dezelfde Christus is ingesteld. «Er is slechts één Kerk van Christus -onderricht Johannes Paulus ii- die als een grote boom is waarop wij allemaal geënt zijn. Het gaat om een intense, vitale eenheid, die een geschenk van God is. Het is niet enkel of vooral een uitwendige eenheid; het is een geheim en een gave [...].

»De eenheid treedt naar buiten rondom hèm, die in elk bisdom aangesteld is als herder: de bisschop. En zij is verder zichtbaar in de verbondenheid van de hele Kerk met de Paus, de opvolger van Petrus.»6 De eenheid van geloof onder de eerste christenen vormde de ondersteuning voor hun kracht en voor hun leven, dat zó rijk was, dat het naar buiten trad. Sindsdien hebben geheel verschillende volken datzelfde christenleven geleid, elk met eigen individuele en maatschappelijke, raciale en linguïstische kenmerken. Daar waar gelovigen waren, «waren zij deelgenoten, uitdrukking en doorgevers van één enkele leer, met dezelfde ziel, met hetzelfde hart en met dezelfde stem».7 De eerste gelovigen verdedigden vooral die eenheid, toen zij vervolgingen en zelfs de marteldood moesten ondergaan. De Kerk heeft haar kinderen altijd aangespoord te waken over de eenheid en ervoor te bidden. De Heer bad ook, bij het laatste avondmaal, voor de hele Kerk: Ut omnes unum sint... Mogen zij allen één zijn, Vader, zoals Gij het zijt in Mij, en Ik in U. Mogen zij ook in Ons zijn.8 

De eenheid is een geweldig goed waar we elke dag om moeten smeken, want elk rijk dat innerlijk verdeeld is, vervalt tot een woestenij; en geen stad of huis, in zichzelf verdeeld, houdt stand.9 Hier gaat de heilige Johannes Chrysostomus als volgt op verder: «Het huis en de stad worden, zodra ze verdeeld zijn, verwoest; het geldt in gelijke mate voor het koninkrijk, dat het sterkste is dat bestaat. De eenheid van de onderdanen verlenen koninkrijken en dynastieën hun sterkte.»10 Eenheid met de paus, eenheid met de bisschoppen, eenheid met onze broeders in het geloof en met alle mensen om hen te brengen tot het geloof van Christus.

10.2 «De eenheid -zo leert de heilige Thomas van Aquino- sluit niet de veelheid uit, maar de verdeling.»11 Wat ons van Christus scheidt, brengt verdeling: elke zonde zonder uitzondering, ook al is die scheiding merkbaarder bij een gebrek aan naastenliefde dat ons van de anderen isoleert, of bij een gebrek aan gehoorzaamheid jegens de herders die Christus aangesteld heeft om de Kerk te besturen. Een verscheidenheid van karakters, rassen, leefstijlen... staat de eenheid niet in de weg. Daardoor kan de Kerk katholiek, universeel zijn, en een en dezelfde zijn in welke tijd en op welke plaats dan ook. Het is «deze inwendige eenheid -stelt paus Paulus vi- [...] die haar de verbazingwekkende kracht verleent de meest uiteenlopende mensen bijeen te brengen, door hen te respecteren, sterker nog, door hun specifieke kenmerken een nieuwe waarde te geven, zodat deze positief, dat wil zeggen echt menselijk worden. De inwendige eenheid verleent haar ook de capaciteit katholiek te zijn, universeel te zijn.»12 

De apostelen en hun opvolgers hebben de smart moeten ondergaan die veroorzaakt wordt door mensen die dwalingen en verdeeldheid zaaien. «Zij spreken van vrede en voeren oorlog -betreurt de heilige Ireneüs- slikken de kameel door en ziften de mug uit (vgl. Mt 23,24). De hervormingen die zij preken, zullen nooit de kwalen van de verbroken eenheid kunnen genezen.»13 De eerste christenen waren ervan overtuigd, dat hun geloof «een goede gezondheid genoot en zij niets te vrezen hadden.»14 Bid veel voor de eenheid van de hele Kerk; dat wij allen één zijn, dat wij trouw zijn aan het geloof dat we gekregen hebben; dat we zonder dralen de voorschriften en aanwijzingen van de Romeinse Opperherder en van de met hem verenigde bisschoppen weten op te volgen.

Eenheid is nauw verbonden met de persoonlijke ascetische strijd naar heiligheid, meer vereend te zijn met Christus. «Wij zullen in ons werk maar erg weinig voor de hele Kerk kunnen doen [...], als we niet die nauwe intimiteit met de Heer Jezus bereiken: als we niet werkelijk bij Hem zijn, naar waarheid geheiligd zoals Hij; als we zijn woord niet in ons bewaren, door elke dag te trachten de verborgen rijkdom ervan te ontdekken.»15 

De eenheid van de Kerk, van welke eenheid de Heilige Geest het levend principe is, heeft als middelpunt de heilige eucharistie: «teken van eenheid, band van liefde».16 Het doen ophouden van onenigheden en het bidden om eenheid «kan nooit met meer kans op slagen gedaan worden dan wanneer Lichaam en Bloed zelf van Christus geofferd worden in het Sacrament van brood en wijn».17.

10.3 De heilige Paulus doet verscheidene oproepen tot eenheid: Ik vraag u met aandrang, smeekt hij de christenen van Efeze, leidt een leven dat beantwoordt aan de roeping die gij van God ontvangen hebt, in alle deemoed en zachtheid, in lankmoedigheid, liefdevol elkaar verdragend. Beijvert u de eenheid des Geestes te behouden door de band van de vrede.18 

Hij gaat verder met een verwijzing naar een oude aanroeping, die mogelijkerwijs in de primitieve doopliturgie gebruikt werd. Daarin wordt de eenheid van de Kerk benadrukt als vrucht van de uniciteit van het goddelijk wezen. Na elkaar worden de Drie Personen van de allerheiligste Drieëenheid, die werkzaam zijn in de Kerk en oorzaak van haar eenheid, in de gewijde tekst beschouwd: één Lichaam en één Geest, zoals gij ook geroepen zijt tot één en dezelfde hoop, waarvoor Gods roeping borg staat. Eén Heer, één geloof, één doop. Eén God en Vader van allen, die is boven allen en met allen en in allen.19 

De heilige Paulus somt verscheidene deugden op: nederigheid, zachtheid, lankmoedigheid..., verschillende verschijningsvormen van de liefde, die de band van eenheid is in de Kerk. «De tempel van de Koning zal niet ineenstorten, uiteenvallen, of verdeeld worden; het cement van de levende stenen is de liefde.»20 Liefde vereent, hoogmoed scheidt.

De eerste christenen toonden hun verknochtheid aan de Kerk door hun liefde die alle maatschappelijke, economische, raciale of culturele hindernissen overwon. Wie materiële goederen bezat, deelde die met wie er behoefte aan had.21 Allen baden zij voor elkaar en spoorden elkaar aan te volharden in het geloof van Christus. Een van de eerste apologeten beschreef in de tweede eeuw het optreden van de eerste christenen zo: «Zij houden van elkaar, minachten de weduwen niet en bevrijden de wees uit handen van de gewelddadige; en wie bezit, geeft zonder naijver aan wie niet bezit... »22 

De voortreffelijkste liefde was erop gericht de broeders en zusters te sterken in het geloof. De martelaarsakten vermelden op bijna elke pagina bijzonderheden over deze zorg om de trouw van de anderen. Inderdaad, «was het niet uit liefde, dat zij zich op weg begaven naar die heidense en verdorven wereld?»23 Liefde tot de broeders en zusters in het geloof en liefde tot de heidenen. Wij zullen onze wereld ook naar God voeren, als wij de eerste christenen weten na te volgen in ons begrip en onze genegenheid voor allen, ook in situaties waarin niet gereageerd wordt op onze zorg en aandacht voor de anderen. Sterk de weifelaars in het geloof met je voorbeeld, je woorden en je altijd vriendelijke en welkome omgang: De man die zijn broeder helpt, bouwt een ommuurde stad24, leert de Heilige Schrift.

Laten we uit liefde voor de Kerk alle middelen aanwenden geen schade, ook niet van verre, te berokkenen aan de eenheid onder de katholieken: «Onthoud je van klagen, kritiseren en kwaadspreken...: onthoud je volstrekt van alles wat kan leiden tot onenigheid onder je broeders.»25 We moeten juist alles bevorderen wat een mogelijkheid biedt tot wederzijds begrip en eensgezindheid. Als je een keer niets aardigs weet te zeggen, houd dan je mond.26 De liturgie smeekt de Heer: dat we vandaag de zonde van onenigheid en naijver zullen weten uit te rukken.27 

Om goed te weten te komen hoe we de eenheid binnen de Kerk kunnen beleven, nemen we onze toevlucht tot onze Moeder, de heilige Maria. «Zij, Moeder van de Liefde en de eenheid, verenigt ons ten diepste, opdat we, net als de eerste gemeenschap van het Cenakel, één enkel hart, één enkele ziel zullen zijn. Zij, Moeder van de eenheid, in wier schoot de Zoon van God zich verenigt met de mensheid en zo op mystieke wijze de huwelijksband van de Heer met alle mensen vestigt, zij helpt ons 'een' te zijn. Zij helpt ons werktuigen te worden van de eenheid onder de christenen en onder alle mensen.»28 

-1. Eerste lezing van de Mis: Hnd 4,32. -2. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over de Handelingen der apostelen, 11. -3. Vgl. Joh 10,16. -4. Vgl. Mt 12,25. -5. Vgl. Mt 16,18. -6. Johannes Paulus ii, Homilie, 3 november 1982. -7. H. Ireneüs van Lyon, Adversus haereses, 1,10,2. -8. Vgl. Joh 17,21. -9. Mt 12,25. -10. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over Matteüs, 48. -11. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, I, q30, a3, ad3. -12. Paulus vi, Toespraak, 30 maart 1965. -13. H. Ireneüs van Lyon, o.c., 4,33,7. -14. Tertullianus, De praescriptione haereticorum, 2. -15. Johannes Paulus ii, Boodschap voor de eenheid van de christenen, 23 januari 1981. -16. H. Augustinus, In Joannis Evangelium, Tractatus XXVI, VI, 13 (PL 35,613).-17. H. Fulgentius van Ruspe, Ad Monimum, lib. 2,11-12. -18. Ef 4,1-3; vgl. Sagrada Biblia, Epístolas de la cautividad, Pamplona 1986, bl. 100. -19. Ef 4,4-6. -20. H. Augustinus, Commentaar op Psalm 44. -21. Vgl. Hnd 4,32 e. v. -22. Aristides, Apologia, 15,5-7. -23. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 172. -24. Spr 18,19. -25. H. Jozefmaria Escrivá, De Voor, 918. -26. Vgl. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 443. -27. Getijdenboek, voorbede van dinsdag in de 2e week van de paastijd. -28. Johannes Paulus ii, Homilie. 24 maart 1980.