Zesde week. Vrijdag
Noveen voor Pinksteren

41. DE GAVE VAN VERSTAND

-Door deze gave is het ons gegeven een diepere kennis te hebben van de geheimen van het geloof. Zij is een voorwaarde voor de volheid van het christelijk leven. -Alle christenen verkrijgen deze gave, maar de ontplooiing ervan vergt de staat van genade en een ernstig streven naar persoonlijke heiligheid. -De noodzaak de ziel te zuiveren. De gave van verstand en het contemplatieve leven.

41.1 Elke pagina van de Heilige Schrift is een blijk van de zorgzaamheid, waarmee God zich naar ons toewendt om ons naar de heiligheid te voeren. God toont zich in het Oude Testament als het werkelijke licht van Israël, zonder welk het volk verdwaalt en in duisternis tastend zijn weg zoekt. De grote figuren uit het Oude Verbond wenden zich steeds opnieuw tot Jahwe, opdat Hij hen in moeilijke tijden zal leiden. Laat mij weten wat uw plannen zijn1, bidt Mozes om het volk naar het beloofde land te kunnen voeren. Zonder het goddelijk onderricht voelt hij zich verloren. En koning David bidt: Geef mij verstand opdat ik uw wet onderhoud en met heel mijn hart daaraan trouw blijf.2 

Jezus belooft de Geest van waarheid die de opdracht zal hebben de gehele Kerk te verlichten.3 «Christus voltooit [...] door de zending van de Geest der waarheid de openbaring en brengt haar zo tot volmaaktheid, en Hij bevestigt haar door het goddelijk getuigenis.»4 De apostelen zelf zullen later de betekenis van de woorden van de Heer begrijpen, die hun vóór Pinksteren nog duister was. «De Heilige Geest is de ziel van de Kerk -onderricht paus Paulus vi-. Hij is het, die de gelovigen de diepe betekenis van de lering van Jezus en zijn mysterie verklaart.»5 

De Parakleet voert ons van de eerste inzichten in het geloof naar een «dieper verstaan van de openbaring».6 Door de gave van verstand krijgt de christen een grotere kennis van de geopenbaarde geheimen. De Heilige Geest verlicht het verstand met een machtig licht waardoor de diepe betekenis van de geheimen van het geloof met een tot dan ongekende helderheid gekend worden. «Wij kennen het mysterie al lange tijd. Wij hebben dit woord menigmaal gehoord en overwogen. Op een gegeven moment vat onze geest het op een nieuwe wijze op, het lijkt alsof we er tot op dat moment nog niets werkelijk van begrepen hadden.»7 Onder die invloed heeft de ziel een grotere zekerheid over wat zij gelooft, alles is duidelijker. In het licht dat de bovennatuurlijke waarheden beter doet kennen, ervaren we een onbe­schrijflijke vreugde, een voorsmaak van het hemels Licht.

Dankzij deze gave -zegt de heilige Thomas van Aquino- «wordt hier beneden al een glimp van God opgevangen»8 door de verhelderde blik van diegenen die zich volgzaam laten leiden door de stuwingen van de Geest, ook als de geloofsgeheimen in zekere mate in duisternis gehuld blijven.

Voor het verwerven van een dergelijke kennis volstaat het gewone licht van het geloof niet. Er is een bijzondere uitstorting van de Heilige Geest nodig, die wij ontvangen door met de genade mee te werken, door het zuiveren van ons hart, door te verlangen naar heiligheid. De gave van verstand maakt het mogelijk dat de ziel, met gemak, deelheeft aan de blik van God, die alles doorziet. Deze gave spoort de ziel ertoe aan, de grootheid van God te vereren, Hem met een kinderlijke genegenheid te bejegenen, de geschapen dingen juist te beoordelen... «Beetje bij beetje, in de mate waarin de liefde toeneemt in de ziel, zal het verstand van de mens meer en meer schitteren met de helderheid van God»9 en ons een grote vertrouwdheid verschaffen met de verborgen geheimen van God.

Op deze eerste dag van onze voorbereiding op Pinksteren zouden we ons kunnen afvragen, hoe het staat met het verlangen de ziel te reinigen en of dit verlangen ook blijkt uit het vertrouwvol steunen op de genade van de vorige biecht. Gaan we zó regelmatig biechten, als we ons voorgenomen hadden? Onderzoeken we als voorbereiding ons geweten met volstrekte oprechtheid? Vragen we de Heilige Geest ons te helpen bij het opwekken van berouw en van een groot verlangen elke zonde of bewuste tekortkoming te vermijden?

41.2 De Heilige Geest doet de ziel door de gave van verstand dóórdringen in de diepten van de geopenbaarde mysteries. Op bovennatuurlijke, en als zodanig genadevolle wijze, onderricht Hij in de intimiteit van het hart wat in de diepste waarheden van het geloof verborgen is. «De ziel is als iemand die zonder te hebben leren lezen of daarvoor enige inspanning te hebben aangewend, ja, zonder iets bestudeerd te hebben -legt de heilige Theresia van Avila uit-, alle wetenschap in zich vindt opgenomen, zonder dat hij weet hoe of vanwaar die gekomen is. Nooit deed hij er immers enige moeite voor, zelfs niet om het alfabet te leren. Deze laatste vergelijking geeft, dunkt me, enige verklaring van deze hemelse gave, want de ziel schouwt in één moment het mysterie van de Allerheiligste Drieëenheid en andere hoogverheven dingen met een dergelijke helderheid dat er geen theoloog is met wie zij deze grote waarheden niet zou durven bespreken.»10 

De gave van verstand doet ons de diepste betekenis van de Heilige Schrift, van het leven van de genade, van de aanwezigheid van Christus inzien in elk sacrament, en op een werkelijke en substantiële wijze in dat van de heilige Eucharistie. Deze gave verleent ons als het ware een goddelijk instinct voor al het bovennatuurlijke in de wereld.

Voor de blik van de gelovige, die verlicht is door de Heilige Geest, ontplooit zich een geheel nieuwe wereld. De geheimen van de Allerheiligste Drieëenheid, van de Menswording, de Verlossing, de Kerk veranderen tot buitengewoon levende, actuele werkelijkheden die richting geven aan het leven en een beslissende invloed hebben op het gedrag... Deze invloed maakt het gebed eenvoudiger en dieper.

Wie de inspiraties van de Heilige Geest volgzaam aanneemt, zuivert zijn ziel, houdt het geloof wakker, ontdekt God in alle geschapen dingen en in de gebeurtenissen van elke dag. Wie in lauwheid leeft, neemt de oproep van de genade al niet waar. Hij houdt zijn ziel afgesloten voor het goddelijke. Hij heeft de zin van het geloof, van de eisen die het stelt, van de verrukkingen die het oplevert, verloren.

De gave van verstand doet ons God beschouwen te midden van de gewone bezigheden en aangename of pijnlijke gebeurtenissen in het leven van iedereen. De weg om de volheid van die gave te bereiken is het persoonlijk gebed, waarin we de waarheden van het geloof overwegen, en de blijde en liefdevolle strijd om in de loop van de dag de aanwezigheid van God te zoeken, door akten van berouw op te wekken, wanneer we ons van God verwijderd hebben. Het gaat niet om een buitengewone bovennatuurlijke hulp die alleen aan uitzonderlijke personen wordt toebedeeld. Iedereen krijgt haar, mits men de Heer trouw wil zijn, door arbeid en ontspanning te heiligen in vreugde en verdriet.

41.3 Om op deze weg naar de heiligheid voort te gaan, hebben we ingetogenheid nodig. Dit betekent: de zintuigen niet laten ronddwalen, zich niet laten afleiden door allerlei zaken, God niet vergeten. We hebben versterving nodig, niet alleen van de uitwendige zintuigen, maar ook van de innerlijke -door de nutteloze gedachten uit onze verbeelding of ons geheugen weg te jagen- om in de tegenwoordigheid van God te leven en zijn hand te zien in alle wederwaardigheden van ons bestaan.

Het is nodig het hart te zuiveren, want alleen de zuiveren van hart zijn in staat God te zien.11 Onzuiverheid, gehechtheid aan de aardse goederen, het toegeven aan alle grillen van het lichaam houden de ziel af van de zaken van God. De natuurlijke mens aanvaardt niet wat komt van de Geest Gods. Hij beschouwt het als dwaasheid. Hij is niet eens in staat deze dingen te vatten; alleen de Geest onderscheidt ze.12 De geestelijke mens is de christen, die de Heilige Geest in zijn ziel in dank meevoert en die zijn geest en gedachten op Christus gericht houdt. Zijn zuiver, sober en verstorven leven is de beste voorbereiding voor een verblijf dat de Heilige Geest waardig is, die er met al zijn gaven zijn intrek zal nemen.

Als de Heilige Geest een ziel in de juiste gesteldheid aantreft, zal Hij zich er meester van maken en haar voeren langs de wegen van een groeiend gebedsleven, totdat «woorden uiteindelijk maar pover zijn... Men laat de goddelijke intimiteit haar gang gaan door een beschouwen van God zonder rust of nalatigheid. Wij leven dan verder als in boeien, in een heilige Kerker. Terwijl wij de werkzaamheden die passen bij onze omstandigheden en ons beroep, ondanks onze vergissingen en beperkingen, zo volmaakt mogelijk verrichten, verlangt de ziel zich daarvan los te maken. Zij gaat naar God, als een stuk ijzer dat door de magneet wordt aangetrokken. Zij gaat Jezus liefhebben, met meer intensiteit, met een ontroerende liefde.»13 

De heilige Jozefmaria Escrivá beschreef het pad dat mensen -met om het even welke opleiding, beroep, staat enz., in de meest gewone situaties van het leven- volgen om te komen tot het bereiken van het contemplatieve gebed. Voor velen begint de weg met de herhaalde overweging van het Allerheiligst Menszijn van onze Heer. En zij komen via de heilige Maagd -en onherroepelijk ook langs het kruis- ten slotte bij de Allerheiligste Drieëenheid. «Daarna heeft het hart behoefte aan het onderscheiden en aanbidden van ieder van de drie goddelijke Personen afzonderlijk. Het is op de een of andere manier een ontdekking die de ziel doet in het bovennatuurlijk leven, zoals die van een baby die de ogen gaat openen voor de werkelijkheid. En de ziel onderhoudt zich liefdevol met de Vader en met de Zoon en met de Heilige Geest. En zij onderwerpt zich gemakkelijk aan de werking van de levendmakende Parakleet die ons, zonder dat wij het verdienen, zijn gaven en de bovennatuurlijke deugden instort.»14 

Bij het einde van dit gebed richten we ons tot Maria, die hier op aarde al de volheid van het geloof en de gaven van de Heilige Geest bezat, en vragen wij haar of zij ons leert innig met de Heilige Geest om te gaan en Hem altijd te beminnen, maar in het bijzonder in deze dagen voor Pinksteren. Wij vragen haar ook, dat wij niet halverwege blijven steken op het pad dat voert naar de heiligheid waartoe wij geroepen zijn.

-1. Ex 33,13. -2. Ps 119,34. -3. Vgl. Joh 16,13. -4. Vaticanum ii, Dogm. const. Dei Verbum, 4. -5. Paulus vi, Apost. exhort. Evangelii nuntiandi, 75. -6. Vaticanum ii, o.c., 5. -7. A. Riaud, L'action de l'Esprit-Saint dans les âmes. -8. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, i-ii, q69 a2 ad3. -9. M.M. Philipon, Les dons du Saint-Esprit. -10. H. Theresia van Avila, Het boek van haar leven, 27,10. -11. Vgl. Mt 5,8. -12. 1 Kor 2,14. -13. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 296. -14. Ibidem, 306.