11 januari

49. DE GEHOORZAAMHEID VAN JEZUS

-Jezus, toonbeeld van gehoorzaamheid. -Vruchten van de gehoorzaamheid. -Gehoorzaamheid en vrijheid. Gehoorzaamheid uit liefde.

49.1 Na de terugvinding in de tempel ging Jezus met Maria en Jozef mee terug naar Galilea. Hij ging met hen mee naar Nazareth en was aan hen onderdanig.1 De Heilige Geest heeft gewild, dat dit feit vermeld werd in het evangelie. De enige bron kan Maria geweest zijn die keer op keer de zwijgende gehoorzaamheid van haar Zoon zag. Het is een van de weinige aantekeningen die wij over de jaren van zijn verborgen leven hebben: Jezus was aan hen onder­danig. «Christus, aan Wie de hele wereld onderworpen is, -zegt de heilige Augustinus- was de zijnen onderdanig.»2 Uit gehoorzaamheid aan de Vader onderwierp Jezus zich aan hen die op aarde met gezag jegens Hem bekleed waren: in de eerste plaats waren dat zijn ouders.

Onze Lieve Vrouw moet bij heel wat gelegenheden nagedacht hebben over de gehoorzaamheid van Jezus die uiter­mate fijngevoelig en tegelijkertijd simpel en vol natuurlijkheid was. De heilige Lucas laat hier onmiddellijk op volgen, dat zijn Moeder dit alles bewaarde in haar hart.3 

Het hele leven van Jezus was een oefening van gehoorzaamheid aan de wil van de Vader: Ik doe altijd wat Hem behaagt4, zou Hij ons later zeggen. En bij een eerdere gelegenheid zei Hij helder en duidelijk tot zijn leerlingen: Mijn spijs is, de wil te doen van Hem die Mij gezonden heeft en zijn werk te volbrengen.5 

Spijs of voedsel is de energiebron voor het leven. Jezus zegt ons, dat de gehoorzaamheid aan de wil van God -die Hij op zoveel verschillende wijzen betoond heeft- zal moe­ten zijn het voedsel en de zin van ons leven. Zonder gehoor­zaamheid is er geen groei in het innerlijk leven, geen wer­kelijke ontplooiing van de menselijke persoon. De gehoorzaamheid brengt «de waardigheid van de menselijke persoon, verre van daaraan afbreuk te doen, tot rijpheid.»6 

Er is geen enkele situatie in ons leven waarvoor God onverschillig is. Elk ogenblik verwacht Hij van ons een antwoord: het antwoord dat overeenstemt met zijn heerlijkheid en met ons persoonlijk geluk. Wij zijn gelukkig wanneer wij gehoorzamen, omdat wij dan doen wat de Heer van ons verlangt, wat ons past, ook al kost het moeite. De wil van God blijkt ons uit zijn geboden, door zijn Kerk, door dingen die gebeuren en door de mensen die wij dienen te gehoorzamen.

49.2 Gehoorzaamheid is een deugd die ons welgevalliger doet zijn bij God. In de heilige Schrift wordt ons de ongehoorzaamheid van Saul verteld die een door Jahwe gegeven gebod niet opvolgde. Ondanks de overwinning op de Amalekieten en de offers die de koning zelf daarna opdroeg, had God spijt hem tot koning aangesteld te hebben en zei: Gehoorzamen is beter dan offeren7. De heilige Gregorius zegt daarover: «Gehoorzaamheid heeft terecht voorrang op offeren, want door de gehoorzaamheid wordt de eigen wil geofferd.»8 In onze gehoorzaamheid tonen wij onze overgave aan de Heer.

In het evangelie zien wij hoe onze heilige Moeder Maria, die zichzelf de dienstmaagd des Heren9 noemde, gehoorzaamt door te laten blijken, dat zij geen andere wil heeft dan die van haar God. De heilige Jozef gehoorzaamt, en altijd onmiddellijk, in wat de Heer hem opdraagt10. Het onverwijld uitvoeren van een gebod is een van de eigenschappen van echte gehoorzaamheid.

Ondanks hun beperkingen wisten de apostelen te gehoorzamen. Omdat zij de Heer vertrouwden, wierpen zij het net rechts van de boot11 uit, zoals Jezus hun gezegd had. Zij haalden een overvloedige vangst op, hoewel het niet het geschikte uur was en het wel leek of er die dag geen enkele vis in het meer was. Gehoorzaamheid en geloof in het woord van de Heer verrichten wonderen.

Gehoorzaamheid gaat hand in hand met gunsten, gena­den en vruchten. De tien melaatsen zijn genezen door hun gehoorzaamheid aan de woorden van de Heer: Gaat u laten zien aan de priesters. En onderweg werden ze gereinigd12. Hetzelfde overkwam die blinde bij wie de Heer slijk op de ogen smeerde en toen tot hem zei: Ga u wassen in de vijver van de Silóam, [...] wat betekent: gezondene. Hij ging ernaar toe, waste zich en kwam er ziende vandaan13. «Wat een voorbeeld van vast geloof geeft die blinde ons! Een levend, werkzaam geloof. Is dat ook uw antwoord op de verlangens van God, op momenten -heel wat momenten- waarop u blind bent, waarop het licht verduisterd wordt door de zorgen van uw ziel? Wat voor kracht hield dat water verborgen, dat ogen die ermee bestreken werden, genazen? Een geheimzinnig oogwatertje, een kostbare medicijn uit het laboratorium van een geleerde alchemist zou beter op zijn plaats geweest zijn. Maar die man gelooft. Hij doet wat God van hem vraagt en als hij terugkomt, zijn zijn ogen weer helder.»14 Heel vaak zullen wij het licht ook vinden in de persoon die God tot onze leidsman -en geneesheer- heeft aangesteld, als wij in gehoorzaamheid volgzaam zijn. God heeft, zoals wij in de Handelingen van de Apostelen lezen, de Heilige Geest geschonken aan hen die Hem gehoorzamen15.

Het evangelie toont ons veel voorbeelden van mensen die wisten te gehoorzamen: de dienaren te Kana in Galilea16, de herders in Bethlehem17, de Wijzen uit het Oosten18... Allen ontvingen zij van God rijkelijk genaden en gunsten.

«De gehoorzaamheid verleent ons handelen en lijden verdienste, in die zin dat, hoe onnut dit laatste ook mag schijnen, het zeer vruchtbaar kan worden. Een van de won­deren die de Heer verrichtte, is, dat Hij gezorgd heeft, dat het schijnbaar meest onnutte, het lijden, heil­zaam werd. Hij heeft het verheerlijkt middels de gehoor­zaamheid en de liefde. De gehoorzaamheid is groot en heldhaftig wanneer men in de beoefening ervan bereid is tot dood en schande.»19

49.3 «Jezus Christus heeft, om de wil van de Vader te ver­vullen, het rijk der hemelen op aarde ingeluid en ons zijn mysterie geopenbaard, door in gehoorzaamheid de verlos­sing te bewerken.»20 En de heilige Paulus zegt ons, dat Hij zich heeft vernederd, en gehoorzaam werd tot de dood, ja tot de dood aan een kruis21. In Getsemani bereikte de gehoorzaamheid van Jezus haar culminatiepunt, toen Hij volledig afstand deed van zijn eigen wil om de last van alle zonden van de wereld op zich te nemen en ons zo vrij te kopen: Vader... niet wat Ik wil, maar wat Gij wilt22. Wij moeten niet vreemd staan te kijken als wij de gehoorzaamheid omhelzen en dan het kruis vinden. Gehoorzaamheid vergt, uit liefde tot God, het afstand doen van het eigen ik, van onze meest intieme wil. En verder, Jezus helpt en vergemakkelijkt de weg, als wij nederig zijn. «De Heer zei mij eens -vertelt ons de heilige Theresia- dat ik nog geen gehoorzaamheid beoefende, zolang ik nog niet bereid was te lijden; dat ik de ogen moest vestigen op hetgeen Hij geleden had, dan zou mij alles licht vallen.»23 

Christus gehoorzaamt uit liefde. Dat is de betekenis van de christelijke gehoorzaamheid die wij God en zijn geboden en de Kerk -haar geboden en leergezag- als onze ouders verschuldigd zijn. Deze gehoorzaamheid moet tot in de intiemste dingen van onze ziel doordringen. In alle zaken zijn wij meer of minder rechtstreeks gehoorzaamheid aan God verschuldigd middels de gezagsdragers. En de Heer wil geen onwillige dienstknechten, maar kinderen die zijn wil willen volbrengen.

Gehoorzaamheid, die altijd onderwerping en overgave veronderstelt, is geen gebrek aan vrijheid. Er zijn banden die ons tot slaven maken, andere die ons bevrijden. Het koord waarmee de alpinist aan zijn medeklimmers vastge­bonden is, is geen vreesaanjagende band, maar een veiligheidstouw tegen het neerstorten in de afgrond. En de banden die de delen van het lichaam bijeenhouden, zijn geen verbindingen die de bewegingen onmogelijk maken, maar een garantie dat deze moeiteloos, harmonieus en stevig verricht worden.

De echte vrijheid daarentegen ziet zich bedreigd door ongeordende zinnelijkheid en beperktheid van denken die hun oorsprong vinden in egoïsme en eigenzinnigheid. Die hindernissen kunnen overwonnen worden door de gehoorzaamheid die de eigen persoonlijkheid verheft en verruimt.

Andere gevolgen van de gehoorzaamheid zijn ook een echte karaktervorming en een grote zielevrede, voortbrengselen van het offer en de overgave van de eigen wil voor een hoger goed. Door God te dienen, middels de gehoorzaamheid, wordt de ware vrijheid verkregen: Deo servire regnare est, God dienen is heersen... Heer, wij vragen U: luister naar ons gebed. Wij stellen er een eer in Christus te dienen, de Koning van het heelal. Laat ons eeuwig met Hem leven in het Koninkrijk der hemelen.24

Als wij ons dicht naar Maria begeven, leren wij makkelijk van haar prompt en stipt te gehoorzamen, met blijdschap en daadwerkelijk. «Wij moeten trachten van haar te leren, door haar voorbeeld van gehoorzaamheid aan God na te volgen: een gehoorzaamheid waarbij de geest van dienst­vaardigheid en adeldom harmonieus samengaan. Bij Maria vinden wij niets van de houding der dwaze maagden, die wel gehoorzaamden, maar onnadenkend. Onze Lieve Vrouw luistert aandachtig naar wat God van haar wil. Zij overdenkt wat zij niet begrijpt, zij stelt vragen over wat zij niet weet. Dan legt ze zich met heel haar wezen toe op het vervullen van de goddelijke wil: Zie de dienstmaagd des Heren, mij geschiede naar uw woord (Lc 1,38).»25

-1. Lc 2,51. -2. H. Augustinus, Preek 51, 19. -3. Vgl. Lc 2,51.
-4. Joh 8,29. -5. Joh 4,34. -6. Vaticanum ii, Decr. Perfectae cari­tatis, 14. -7. 1 Sam 15,22. -8. H. Gregorius de Grote, Moralia in Iob, 14. -9. Lc 1,38. -10. Vgl. Mt 2,13-15. -11. Joh 21,6. -12. Lc 17,14. -13. Joh 9,6-7. -14. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 193. -15. Vgl. Hnd 5,32. -16. Vgl. Joh 2,1 e.v. -17. Vgl. Lc 2,18. -18. Vgl. Mt 2,1-12. -19. R. Garrigou-Lagrange o.p., Het zieleleven van den christen. -20. Vaticanum ii, Lumen gentium, 3. -21. Fil 2,8. -22. Mc 14,36. -23. H. Theresia van Avila, Het boek van haar leven, 26,4. -24. Gebed na de communie, Hoogfeest van Christus, Koning van het heelal. -25. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 173.