20 januari. Derde dag van de Bidweek

6. DE SCHAT VAN HET GELOOF

-Onvoorwaardelijke trouw aan de geopenbaarde leer. De oecumenische dialoog dient zich te baseren op de oprechte liefde voor de goddelijke waarheid. -De leer helder uiteenzetten. -Veritatem facientes in caritate, de waarheid altijd met liefde en begrip jegens de mensen verkondigen.

6.1 De Heilige Geest spoort alle christenen aan zich op velerlei wijzen in te spannen om tot de door Christus gewenste eenheid te komen.1 De Heilige Geest is het die het verlangen naar het oecumenisch gesprek om deze vereniging te bereiken bevordert. Maar opdat deze dia­loog bestaansreden heeft, dient hij naar de waarheid te neigen en zich daarop te baseren. De dialoog bestaat derhalve niet in een simpele uitwisseling van meningen of een wederzijds akkoord over de eigen visie die ieder heeft ten aanzien van de problemen die zich voordoen en de mogelijke oplossingen daarvan. Integendeel, de dialoog dient duidelijk en helder de waarheden te verklaren die Christus in bewaring heeft gegeven aan het leergezag van de Kerk, de enige waarheden die redden kunnen; de dialoog moet de inhoud en betekenis van de dogma's uitleggen en tegelijkertijd in de zielen een groter verlan­gen bevorderen om Christus van nabij te volgen, een verlangen naar persoonlijke heiliging.

De waarheid van de christen is juist daarom reddend, omdat zij niet het resultaat is van diepzinnige menselijke overwegingen, maar de vrucht van de Openbaring van Jezus Christus, toevertrouwd aan de apostelen en hun op­volgers -paus en bisschoppen- en door de Kerk over­geleverd als via een goddelijk kanaal, met voortdurende bijstand van de Heilige Geest. Ieder geslacht ontvangt de schat van het geloof, het geheel van de door Christus geopenbaarde waarheden, en zij geeft deze onverkort door aan de volgende generatie, tot het einde der tijden.

Bewaar wat u is toevertrouwd2, schreef sint Paulus aan Timóteüs. En de heilige Vincentius van Lerins verklaart: «Wat is de geloofsschat? Dat is wat ge hebt geloofd, niet wat ge hebt aangetroffen; wat ge hebt ontvangen, niet wat ge hebt gedacht; iets dat niet voortkomt uit uw persoonlijke gedachtenwereld, maar van de leer; niet de vrucht van eigen rooftocht, maar van de openbare traditie. Het is iets dat tot u is gekomen, dat niet door u is uitgevonden; iets waarvan gij niet de maker bent, maar de bewaker; niet de schepper, maar de bewaarder; niet de leider, maar de geleide. Bewaar wat u is toevertrouwd: houd het talent van het katholieke geloof schoon en onaangetast. Laat wat ge geloofd hebt in u blijven, overhandig het aan de overigen. Goud hebt ge ontvangen, geef dan ook goud terug; vervang het ene niet door het andere, zet geen lood in de plaats van goud, vermeng niets op bedrieglijke wijze. Ik wil niet iets dat op goud lijkt, maar zuiver goud.»3

De oecumenische dialoog bestaat niet in het uitvinden van nieuwe waarheden of in het bereiken van een overeen­stemming van gedachten, een geheel van doctrines dat door allen aanvaard wordt, nadat iedereen een beetje water bij de wijn heeft gedaan. Inzake de geopenbaarde leer kan men niet toegeven, omdat zij van Christus is en de enige die redding brengt. Het verlangen naar vereniging met allen en de liefde kan ons niet ertoe brengen -het zou dan geen liefde meer zijn- «om het geloof te doen afzwakken, de lijnen die het afbakenen weg te nemen, het te verzachten totdat het, zoals sommigen nastreven, verwordt tot iets vormloos dat niet meer de kracht en macht van God bezit.»⁴

Het verlangen naar dialoog met de afgescheiden broe­ders en met allen die binnen de Kerk ver van Christus verwijderd zijn, moet ons ertoe brengen vaak na te denken over de ijver die wij aan onze eigen vorming geven, aan een passende kennis van de geopenbaarde leer. Vandaag kunnen wij in ons gebed denken aan het benutten van de middelen die ons ter beschikking staan voor een intense en voortdurende vorming: geestelijke lezing, geestelijke leiding, retraites...

6.2 De blijde boodschap die de Kerk verkondigt is juist daarom bron van redding, omdat zij dezelfde waarheid is die door Christus gepredikt wordt. «Zich hiervan bewust wil Paulus zijn eigen verkondiging vergelijken met die van de andere apostelen om zich te verzekeren van de authen­ticiteit van zijn prediking (Gal 2,10); heel zijn leven lang heeft hij onophoudelijk aangedrongen op trouw aan het ontvangen onderricht, omdat niemand een ander funda­ment kan leggen dan het fundament dat reeds gelegd was, namelijk Jezus Christus (1 Kor 3,11).»5

De waarheid die wij van de Heer hebben ontvangen is één, onveranderlijk, onverkort bewaard vanaf het begin door de eeuwen heen, en men zal haar nooit mogen relati­veren of slechts iets eruit nemen, want «elke aanslag op de eenheid van het geloof is een aanslag op Christus zelf.»6 Sint Paulus is zo diep overtuigd van deze waarheid, dat hij voortdurend de kleine verdeeldheden die zich destijds voor­deden, bestrijdt. Broeders, ik vestig uw aandacht op het evangelie dat ik u heb verkondigd, dat gij hebt ontvangen, waarop gij gegrondvest zijt en waardoor gij ook gered wordt [...]. In de eerste plaats dan heb ik u overgeleverd wat ik ook zelf als overlevering heb ontvangen, namelijk dat Christus gestorven is voor onze zonden, volgens de Schriften, en dat Hij begraven is, en dat Hij is opgestaan op de derde dag, volgens de Schriften, en dat Hij is verschenen aan Kefas en daarna aan de Twaalf. Vervolgens is Hij verschenen aan meer dan vijfhonderd broeders tegelijk, van wie de meesten nog in leven zijn, hoewel sommigen zijn gestorven.7

De apostel verkondigt aan deze eerste christenen, dat de leer die zij moeten geloven geen persoonlijke theorie van hemzelf of iemand anders is, maar de gemeenschappelijke leer van de Twaalf, de getuigen van het leven, de dood en de verrijzenis van Christus, van wie zij deze op hun beurt hebben ontvangen. De inhoud van het geloof -in die eerste tijden en ook nu nog- is samengevat in het Credo, dat zijn oorsprong heeft in het onderricht van Jezus en zoals het, onder voortdurende bijstand van de Heilige Geest, door de apostelen is doorgegeven. Deze inhoud is geen abstracte theorie over God, maar de redden­de, door de Heer geopenbaarde waarheid, die praktische en werkelijke gevolgen heeft in onze wijze van zijn, denken, werken, optreden... Aangezien het geen overeenstemming van mensen is of een door mensen uitgedachte leer, «is het beslist nodig, dat de volledige leer helder wordt uiteengezet. Niets staat zo ver af van de oecumenische beweging -zo leert het Tweede Vaticaans Concilie- als een vals irenisme, dat de zuiverheid van de katholieke leer schaadt en de authentieke, vaststaande zin ervan verduistert.»8

Het doel van de oecumenische dialoog, evenals van iedere apostolische dialoog, is derhalve daarin gelegen, dat men de meest volmaakte gemeenschap met de reddende waarheid van Christus zoekt. De vooruitgang in de kennis en aanvaarding van deze waarheid hebben de voortdurende bijstand van de Heilige Geest nodig, die wij deze dagen om zijn licht bidden; nodig zijn evenzo studie en overweging om steeds duidelijker juist datgene te verstaan en uiteen te zetten, wat Jezus Christus ons heeft geopen­baard en dat als een schat bewaard ligt in de schoot van de katholieke Kerk. Dan kunnen wij begrijpen -aldus Paulus vi- waarom de Kerk «gisteren en vandaag zoveel belang hecht aan het strikt bewaren van de authentieke openbaring, waarom zij haar als een onschendbare schat beschouwt en zich zo streng bewust is van haar fundamentele plicht om de geloofsleer te verdedigen en deze in niet mis te verstane bewoordingen door te geven; ortho­doxie is haar eerste zorg; het pastorale leerambt, haar eerste en tijdelijke taak [...]; en het wachtwoord van de apostel Paulus: depositum custodi (1 Tim 6,20; 2 Tim 1,14) vormt voor haar een dusdanige verplichting, dat een schending daarvan verraad zou betekenen.

»De Kerk als leermeesteres is niet de uitvindster van haar leer; zij is getuige, bewaarster, tolk, middel; en ten aanzien van de christelijke boodschap kan men zeggen dat zij behoedster is, ontoegeeflijk; en als iemand haar vraagt haar geloof wat gemakkelijker te maken, meer in overeen­stemming met de smaak van de zo sterk wisselende tijd­geest, dan antwoordt zij hem met de apostelen: non possu­mus, het is voor ons onmogelijk (Hnd 4,20).»9 Dit onderricht kan voor ons ook van nut zijn in het apostolaat met die katholieken die de, soms veeleisende, leer zouden willen aanpassen aan een concrete situatie, zonder veeleisend met zichzelf te zijn en zonder bereidheid tot offers, wat zo eigen is aan het volgen van de Heer.

6.3 Sint Paulus herinnerde de eerste christenen van Efese  eraan, dat zij de waarheid in liefde moesten verkondigen: veritatem facientes in caritate.10 Dàt dienen ook wij te doen: ten aanzien van hen die reeds dicht bij de volle geloofsgemeenschap staan en van hen die nog slechts een vaag godsdienstig besef hebben. Veritatem facientes in caritate jegens hen die wij elke dag zien en diegenen die wij slechts zo nu en dan bij gelegenheid ontmoeten. Begripsvol en hartelijk jegens de mensen, zonder te wijken in de leer. Meer nog, indien wij door welke omstandigheid ook in een omgeving terecht komen of bij iemand moeten vertoeven die ons kil behandelt, dan moeten wij de wijze raad van de heilige Johannes van het Kruis opvolgen: «Bedenk uitsluitend -zo spoorde de heilige iemand aan die hem in zijn zorgen en moeilijkheden om licht vroeg- dat God alles verordent; en waar geen liefde is, breng daar liefde, en gij zult liefde vinden...»11

We zullen meer dan voldoende kansen hebben om deze raad in praktijk te brengen. En we zullen vaak zien, bijna zonder dat we ons daarvan bewust zijn, hoe wij die vijan­dige of onverschillige sfeer hebben veranderd.

De waarheid moet volledig en onverkort getoond wor­den, zonder valse schikkingen, maar wel op beminnelijke wijze; nooit bitter of hinderlijk, en ook niet met kracht of geweld opgelegd. Los van het feit of iemand zich vergist of niet, ook wanneer men hem terecht kritiek levert, iedereen heeft er recht op met respect behandeld te worden, op waardering van de nog altijd positieve kanten van zijn ideeën of gedrag. We mogen niemand oordelen, laat staan veroordelen. Dezelfde liefde die ons aanzet tot trouw blij­ven in het geloof, brengt ons ook ertoe de mensen te bemin­nen, te begrijpen, te verontschuldigen, om Gods genade te laten werken, die nooit de vrijheid van de zielen dwingt of wegneemt.

Begrip leidt ertoe, dat wij de grootste behoefte van het menselijk hart willen verzadigen: het streven naar de waarheid en het geluk, dat God in ieder schepsel heeft gelegd. De omstandigheden waarin ieder zich bevindt en de graad van waarheid die hij heeft bereikt zijn verschillend; en opdat allen tot de volheid van het geloof komen, kunnen onze liefde en onze vriendschap tot brug dienen, waarvan God zich dikwijls bedient om dieper in deze zielen binnen te treden.

Als wij Onze Lieve Vrouw om hulp bidden, zal zij ons leren hoe wij met iedereen naar behoren moeten omgaan: met oneindige liefde en respect jegens zijn persoon, met immense liefde voor de waarheid, zonder dat wij, uit vals begrip, ertoe gebracht worden van de leer af te wijken.

-1. Vgl. Vaticanum ii, Decr. Unitatis redintegratio, 4. -2. 1 Tim 6,20. -3. H. Vincentius van Lerins, Commonitorium, 22. -4. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 456. -5. Johannes Paulus ii, Homilie 25-I-1987. -6. Ibidem. -7. 1 Kor 15,1-6. -8. Vaticanum ii, loc. cit. 11. -9. Paulus vi, Algemene audiëntie 19-I-1972. -10. Ef 4,15. -11. H. Johannes van het Kruis, A la M. María de la Encarnación, 6-VI-1591.