Drieëndertigste week. Dinsdag

41. De trouw van Eleazar

-Voorbeeldigheid van de oude Eleazar. -Hindernissen voor de trouw. -Loyaliteit aan het gegeven woord en aan de verplichtingen die men is aangegaan.

41.1 Ten tijde van koning Antiochus brak er een hevige vervolging tegen Israël uit. De tempel werd ontheiligd en er werd de eredienst voor de Griekse goden in plaats van tot Jahwe ingevoerd. Het werd verboden de sabbat te vieren en iedere maand werden de joden verplicht de geboortedag van de koning te vieren, waarbij zij moesten deelnemen aan offers die ter ere daarvan werden opgedragen en waarbij zij niet-koosjer vlees moesten eten.

Eleazar, een eerbiedwaardige oude man van negentig jaar, bleef trouw aan het geloof van zijn vaderen en verkoos de dood boven deelname aan die offers. Oude vrienden stelden hem voor voedsel te halen dat wel koosjer was en ten overstaan van de anderen te doen alsof hij van het offervlees at, overeenkomstig het gebod van de koning. Als hij dat zou doen -zo zeiden ze hem- kon hij aan de dood ontkomen. Maar Eleazar bleef trouw aan het voorbeeldige leven dat hij sinds zijn kinderjaren had geleid en hij vond het zijn ouderdom onwaardig om te veinzen, opdat de jongeren later niet zouden kunnen zeggen dat hij met zijn negentig jaren samen met de vreemdelingen tot heidendom was vervallen. Mijn huichelarij, waardoor ik mijn leven een heel klein beetje kan verlengen, zou hen op een dwaalspoor brengen, en daar ik voor die dwaling verantwoordelijk zou zijn, zou ik schande en smaad brengen over mijn oude dag. En ook al ontkom ik voor het ogenblik aan een bestraffing door de mensen, nooit, het zij levend of dood, ontkom ik aan de hand van de Almachtige.

Eleazar werd naar de folterplaats gevoerd en op het punt te sterven riep hij uit: De Heer weet in zijn heilige wijsheid, dat ik aan de dood kon ontkomen; en al lijd ik in mijn lichaam door de geseling gruwelijke pijnen, in mijn ziel voel ik vreugde dit alles uit eerbied voor Hem te ondergaan. De gewijde schrijver neemt het verhaal van zijn voorbeeldige dood op, niet alleen voor de jongeren maar voor geheel het volk. Dit relaas1 herinnert ook ons aan de onkreukbare trouw aan de verplichtingen die we door ons geloof zijn aangegaan om trouw te zijn aan de Heer, ook wanneer het gemakkelijker zou zijn te wijken voor de druk van een vijandige heidense omgeving of voor moeilijke omstandigheden die we moeten doormaken.

De heilige Johannes Chrysostomus noemt Eleazar «proto-martelaar van het Oude Testament».2 Zijn vreugdevolle houding tijdens de marteling is als het ware een voorspel van de vreugde die Jezus zal verkondigen over hen die in zijn naam vervolgd zouden worden.3 Deze vreugde laat de Heer ons ervaren, wanneer wij uit trouw aan het geloof en de eigen roeping een tegenslag van welke aard dan ook moeten lijden.

41.2 De eerste christenen worden vaak aangeduid met de bijnaam getrouwen.4 Deze benaming ontstaat ten tijde van moeilijkheden van buitenaf, vervolgingen, laster en druk van een heidense omgeving die haar denk- en leefwijze trachtte op te leggen, welke volkomen tegengesteld was aan de leer van de Meester. Getrouw zijn was zich krachtig staande houden tegenover deze hindernissen van bui­tenaf. In de Apokalyps lezen we: Wees getrouw tot de dood, en Ik zal u de kroon des levens geven.5 Dit wordt van de christenen aller tijden gevraagd: Wees getrouw tot de dood. Tevoren waarschuwt de apostel: Vrees niet het lijden dat u wacht. De duivel zal sommigen van u in de gevangenis werpen om u te beproeven, en gij zult hevig lijden, tien dagen lang, een korte tijd. Dat is het leven: tien dagen, een korte tijd. En zouden wij niet trouw blijven, als we een tegenslag, vaak heel gering, moeten lijden, een vorm van discriminatie omdat we christenen zijn die ons daarvoor echter niet schamen? Schamen we ons voor ons geloof, dat praktische gevolgen heeft in onze handelwijze waarmee velen het misschien niet eens zijn? Paus Johannes Paulus II wees er op, dat «het gemakkelijk is een dag of enkele dagen trouw te zijn. Moeilijk, maar belangrijk is het om heel het leven trouw te zijn. Het is makkelijk trouw te zijn op momenten van jubel, moeilijk in ogenblikken van tegenslag. Maar men kan trouw alleen als trouw betitelen, als die heel het leven duurt.»6

Soms komen de hindernissen niet van buitenaf maar van binnenuit. Hoogmoed is de voornaamste hinderpaal voor trouw, en gepaard daaraan lauwheid want die doet de vreugde in het volgen van Christus verloren gaan; zij verheerlijkt andere mogelijkheden die aan de rand staan van de weg die ons tot God leidt. Soms wordt ook de ziel verduisterd als gevolg van weerzin en gebrek aan strijd, of omdat God die duisternis toestaat om de ziel te zuiveren. Welke ook de oorzaak van die duisternis mag zijn, de trouw zal dikwijls te vinden zijn in nederigheid: gehoorzaam willen zijn aan de geestelijke leiding, vurig blijven bidden tot de Heer, dagelijks met Hem in contact blijven, waardoor wij aan zijn hand tot het licht gevoerd worden. «Diep in mijn kinderhoofd -schrijft de H. Jozefmaria Escrivá- is de herinnering aan die palen gegrift die, in de bergen van mijn geboorteland, langs de randen van de weg waren geplaatst; die hoge, meestal rood geverfde palen trokken mijn aandacht. Men heeft mij toen uitgelegd, dat die palen, als de sneeuw viel en paden, akkers, weiden, bossen, rotsen en afgronden bedekte, er bovenuit staken als een signaal, zodat iedereen altijd met zekerheid wist waar de weg liep.

»In het innerlijk leven gebeurt iets dergelijks. Er zijn lentes en zomers, maar ook winters, dagen zonder zon en nachten zonder een sprankje maan. We kunnen het ons niet permitteren, dat onze omgang met Jezus Christus afhankelijk zou zijn van onze gemoedstoestand, van de wisselingen van ons hart. Een dergelijke houding loopt uit op egoïsme, gemakzucht en gaat niet samen met liefde.

»Daarom zijn, in perioden van sneeuw of wind, een paar godvruchtige oefeningen -niet sentimenteel, maar diepgeworteld en aangepast aan ieders persoonlijke omstandigheden- zoals die rode palen die de richting blijven aangeven, tot de Heer besluit de zon opnieuw te laten schijnen, de sneeuw te laten smelten. Het hart gaat weer sneller slaan, in vlam gezet door een vuur dat eigenlijk nooit is uitgeblust. Het restje was alleen bedekt onder de as van een tijd van beproeving, of van minder inzet, of gebrek aan offervaardigheid.»7

41.3 De trouw van Eleazar aan het geloof van zijn voorvaderen diende er bovendien toe, dat vele anderen van het uitverkoren volk trouw aan hun geloof en zeden bleven. De trouw van een man, van een vrouw, blijft nooit alleen staan. Velen steunen erop, wellicht zonder dat ze het uitdrukkelijk weten. Een van de grootste vreugden die de Heer ons laat smaken, zal zijn dat we al degenen mogen aanschouwen die trouw aan hun geloof en roeping zijn gebleven, juist omdat zij op onze hechte trouw steunden.

De menselijke deugd die aan de trouw beantwoordt, is loyaliteit die van wezenlijk belang is voor elke vorm van samenleving. Zonder een klimaat van loyaliteit zouden de betrekkingen en banden tussen mensen onderling uiteindelijk verworden tot een louter naast elkaar bestaan, met daaraan onafscheidelijk verbonden: onzekerheid en wantrouwen. Het eigenlijke sociale leven zou niet mogelijk zijn, als «de verdragen zonder welke een vreedzaam samenleven van de volkeren onmogelijk is, niet worden gerespecteerd»8: een klimaat van wederzijds vertrouwen, van eerlijkheid, van loyaliteit. Deze zo wezenlijke deugd lijkt in de maatschappij, in ondernemingen, in de zakenwereld... niet zelden verloren te zijn gegaan. De leugen, het manipuleren van de waarheid is nog zo'n wapen dat sommigen gebruiken, alsof het normaal is in de media, de politiek, de zaken... Vaak mist men de eerlijkheid om het gegeven woord en de verplichtingen die men uit vrije wil is aangegaan, na te komen. Meer nog, soms geeft men commentaar op de huwelijksontrouw alsof de verplichtingen die men tegenover God en de mensen is aangegaan, weinig waarde zouden hebben. Teneinde hun financiële positie te versterken of hun ongebreidelde zucht naar genoegen te bevredigen om in het maatschappelijk leven een rol te spelen, verzaken anderen hun religieuze, familie-, maatschappelijke of beroepsplichten door de meest edele en heilige verplichtingen te verraden.

In onze tijd is het dringend noodzakelijk dat wij, christenen -licht der wereld en zout der aarde-, een voorbeeld van trouw stellen en loyaliteit aan de verplichtingen die wij zijn aangegaan. De heilige Augustinus bracht de chris­tenen van zijn tijd in herinnering: «De man moet trouw zijn aan de vrouw, de vrouw aan de man en beiden aan God. Gij die standvastigheid hebt beloofd, vervul wat ge beloofd hebt, want men zou het niet van u eisen als ge het niet had beloofd [...]. Hoed u voor het leggen van valstrikken in uw handelen. Hoed u voor leugen en vervloeking.»9 Deze woorden zijn nog steeds volkomen actueel.

Door met de hulp van de Heer te blijven volharden in het weinige van elke dag, zullen we aan het einde van ons leven, tot onze allergrootste vreugde en geluk, de woorden van de Heer horen: Uitstekend, goede en trouwe dienaar, over weinig waart ge trouw, over veel zal ik u aanstellen. Ga binnen in de vreugde van uw heer.10

-1. Eerste lezing (oneven jaren), 2 Mak 6,18-31. -2. H. Johannes Chrysostomus, Homilie 3, over de Makkabeeën. -3. Vgl. Mt 5,12. -4. Hnd 10,45; 2 Kor 6,15; Ef 1,1. -5. Apok 2,10. -6. Johannes Paulus ii, Homilie 27 januari 1979. -7. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 151. -8. Pius xii, Toespraak 24 december 1940, 26. -9. H. Augustinus, Preek 260. -10. Mt 25,21-23.