Derde week. Maandag

16. DE ZUIVERHEID VAN HET HART

-Het Kerstfeest roept ons op tot een grotere innerlijke reinheid. -Het bewaken van ons hart. -De zuiveren van hart zullen God al in dit leven zien, en Hem in alle volheid zien in het eeuwig leven.

16.1 Rorate, caeli, desuper, et nubes pluant iustum, dauwt, hemelen uit den hoge; wolken, laat als een regen de Gerechte neerdalen.1

Het Geboortefeest is een licht in de nacht. En dat licht zal nooit uitdoven. Ieder die naar Bethlehem kijkt zal het Jezuskind kunnen aanschouwen naast Maria en Jozef. Ieder die met een rein hart kijkt, want God laat zich alleen zien aan de zuiveren van hart.2 Kerstmis is een oproep tot innerlijke reinheid. Veel mensen zien misschien niets als het weer Kerstmis wordt, omdat zij blind zijn voor het wezenlijke. Hun hart is vol stoffelijke zaken, of vuiligheid, of stommiteiten. Onreinheid is de veroorzaker van de ongevoeligheid voor de zaken van God en ook voor veel goede menselijke zaken, zoals medelijden met tegenspoed van anderen.

Uit een rein hart wordt blijdschap geboren en een door­dringende blik voor het goddelijke, het vertrouwen in God, een oprecht berouw, kennis van onszelf en onze zonden en een grote liefde tot God en de anderen. Bij een bepaalde gelegenheid ondervroegen een paar schriftgeleerden en farizeeën Jezus: Waarom overtreden uw leerlingen wat ons van oudsher is overgeleverd? Want ze wassen hun handen niet voor het eten. De Heer greep de kans aan om hun te laten zien dat zij de allerbelangrijkste verplichtingen verwaarloosden. Hij zei hun: Hoe juist heeft Jesaja over u, huichelaars, geprofeteerd, toen hij zei: Dit volk eert Mij met de lippen, maar hun hart is ver van Mij.3 

Jezus riep toen het volk bijeen, omdat Hij iets zeer belangrijks ging vertellen. Het ging niet om de interpreta­tie van nog weer een detail van de Wet, het ging om een basisbeginsel. De Heer gaf aan wat een mens tegenover God werkelijk rein en onrein maakt. Daarop riep Hij de mensen bij zich en sprak tot hen: Luistert, en wilt verstaan; niet wat de mond binnengaat bezoedelt de mens, de mens wordt bezoedeld door wat de mond uitgaat.4 Even later zou Hij aan zijn leerlingen afzonderlijk uitleggen: Maar wat de mond uitgaat, komt voort uit het hart en dat bezoedelt de mens. Want uit het hart komen voort boze gedachten, moord, echtbreuk, ontucht, diefstal, valse getuigenis en godslastering. Die dingen zijn het die de mens bezoedelen; maar met ongewassen handen eten bezoedelt de mens niet.5 Wat de mond uitgaat, komt voort uit het hart. De hele mens wordt bezoedeld door wat in het hart gebeurt: slechte verlangens, ijdele begeerten, afgunst, wrok... En ook de uitwendige zonden die de Heer noemt, zijn voordat deze uitwendig gesteld worden, inwendig reeds begaan. Zo is het dat God wordt bemind of beledigd.

Het kan trouwens ook zo zijn, dat de uitwendige handeling het goed of kwaad van de inwendige handeling vergroot, door een grotere intensiteit van de wil, door het voorbeeld of het schandaal die er het gevolg van zijn, door de weldaden of nadelen onze naasten bereid enz. Als we het innerlijk van de mens gezond en zuiver houden, zal al het overige rein en God welgevallig zijn. God noemt wie zijn hart bewaakt, zalig en gelukkig. En dat is de taak van elke dag.

16.2 Wees waakzaam over uw hart, want daar ontspringt het leven6, zegt het boek Spreuken; en daar ontspringen ook blijdschap en vrede, en het vermogen lief te hebben en apostolaat te doen. Hoeveel zorg moeten we besteden aan het bewaken van ons hart! Want anders krijgt het hart de neiging zich te hechten aan personen en zaken.

Onder alle doeleinden van ons leven is er slechts één noodzakelijk: tot aan het eind volbrengen wat God ons voorgesteld heeft; de hemel bereiken door onze eigen roe­ping verwezenlijkt te hebben. Om die te bereiken moeten we bereid zijn welke andere zaak ook te verliezen, alles wat de weg verspert, te verwijderen. Alles moet alleen een middel zijn God te bereiken. En als iets in plaats van middel een obstakel is, zullen we daar verandering in moeten brengen of het laten schieten. De woorden van de Heer zijn duidelijk: Indien uw rechteroog u aanstoot geeft, ruk het uit en werp het van u weg [...] En als uw rechterhand u aanstoot geeft, hak deze af en werp haar weg, want het is beter voor u dat een van uw lichaamsdelen verloren gaat dan dat heel uw lichaam in de hel terechtkomt.7 

Met de uitdrukking rechteroog en rechterhand duidt de Heer dat aan wat zich op een gegeven moment kan voordoen als iets zeer achtenswaardigs en waardevols. Heilig­heid en heiliging -de eigen en die van anderen- komen het eerst. «Indien uw rechteroog u aanstoot geeft, ruk het uit en werp het van u weg. -Arm hart, dat aanstoot geeft. Knijp het fijn, pers het uit tussen je handen: geef het geen troost. -En, vervuld van medelijden, zeg je als het troost vraagt, rustig, alsof het een geheim is: Hart, hart aan het Kruis, hart aan het Kruis! »8 

De dingen die we in ons leven zullen moeten wegdoen of afsnijden, kunnen naar hun aard zeer verschillend zijn. Soms zijn het misschien op zich goede zaken, die echter door egoïsme of gebrek aan goede bedoelingen in hun tegendeel kunnen verkeren. Het zal vaak niet gaan om belangrijke zaken, maar juist om kleine grillen, het gebruikelijke gebrek aan matigheid, gebrek aan zelfbeheer­sing, op buitensporige wijze bezig zijn met stoffelijke za­ken enzovoort. Zaken die we het beste kunnen afsnijden en wegwerpen, omdat -bijna altijd- juist deze details, die klein lijken, de ziel onderwerpen aan middelmatigheid. «Kijk -zegt Augustinus- hoe het water door de spleten in de scheepswand binnensijpelt en beetje bij beetje de ruimen van het schip vult. [...] Doe zoals de schepelingen: hun handen doen niet anders dan het drooghouden van de bodem; laat uw handen niet anders dan het goede doen. Ondanks alles echter zal het schip toch weer water maken, want er blijven spleten van menselijke zwakheid; en het zal opnieuw nodig zijn te hozen.»9 Deze obstakels en neigingen die niet in een keer uitgerukt kunnen worden en wel een bereidheid tot blijmoedige strijd vergen, kunnen ons -in grote mate- helpen nederiger te zijn.

De liefde tot de veelvuldige biecht en het dagelijks gewetensonderzoek zullen ons helpen ons hart zuiverder te houden en geschikter om Jezus in de grot van Bethlehem te aanschouwen, ondanks onze evidente zwakheden.

16.3 De zuiveren van hart zullen God zien. «Met alle reden wordt de zuiveren van hart de gelukzaligheid van het aanschouwen van God beloofd. Een besmeurd leven zal nooit in staat zijn de schittering van het echte licht te beschouwen, want hetzelfde ding dat de vreugde zal vormen voor de zuivere zielen zal de straf zijn voor de zielen die bezoedeld zijn.»10 

Als het hart zuiver is, zullen we Christus weten te herkennen in de intimiteit van ons gebed, midden onder ons werk, in de gebeurtenissen van ons gewone dagelijkse leven. Hij leeft en blijft handelen in ons. Een gelovige die de Heer in volle oprechtheid zoekt, zal Hem ook ontmoeten; omdat de Heer zelf ons zoekt.

Als de innerlijke reinheid niet aanwezig zou zijn, zouden de duidelijkste tekens ons nog niets zeggen en zouden wij ze verkeerd uitleggen, zoals de farizeeën deden. En zij zouden ons zelfs aanstoot kunnen geven. De goede gesteldheden zijn nodig om God en de werken van God in de wereld te kunnen zien.

Het beschouwen van God in dit leven verplicht ons gelukkigerwijs een innerlijk leven te leiden, onze zintuigen in toom te houden, de kleine verstervingen die de Heer ons elke dag aanbiedt, niet af te slaan. Deze innerlijke ingetogenheid is verenigbaar met het intensieve werk en maatschappelijke verplichtingen van iemand die middenin de wereld staat. «Hoe gaat het met dat hart? -Word nou niet ongerust: de heiligen, die net als jij en ik heel gewone en normale wezens waren, voelden evengoed die natuurlijke neigingen. En als zij ze niet gevoeld hadden, dan zou hun bovennatuurlijke reactie, om hun hart -lichaam en ziel- te bewaren voor God in plaats van het te geven aan een schepsel, weinig verdiensten hebben gehad. Daarom meen ik, dat de zwakheid van het hart geen belemmering behoeft te zijn voor een vastbesloten en liefhebbend mens, wanneer hij eenmaal de weg gezien heeft.»11 

Dat beschouwend leven ligt binnen het bereik van iedere christen, maar het is nodig de kloeke en serieuze beslissing te nemen God te zoeken in alle dingen, gereinigd te worden, gebreken en begane zonden weer goed te maken. Het is altijd een genade van God, die Hij niemand die er nederig om vraagt, weigert. Het is een geschenk om in het bijzonder in de advent te vragen. Dan zal, als we trouw geweest zijn, de volmaakte kennis van God komen, rechtstreeks, helder en volledig, althans binnen de mogelijkheden van de geschapen natuur en de eindigheid van de mens. Wij zullen Hem zien als we het einddoel bereiken, wellicht is dat voor ons al binnen korte tijd. Wij zullen God kennen, zoals Hij ons kent, rechtstreeks, van aangezicht tot aangezicht: Wij weten dat, wanneer het geopenbaard wordt, wij aan Hem gelijk zullen zijn, omdat wij Hem zien zoals Hij is.12 De mens zal dan God kunnen zien, zonder verblind te worden, zonder te sterven. Wij zullen God kunnen beschouwen die wij ons hele leven hebben trachten te dienen.

Wij zullen God de Vader aanschouwen, God de Zoon en God de Heilige Geest. En, heel dichtbij de Allerheiligste Drieëenheid, Maria: Dochter van God de Vader, Moeder van God de Zoon, Bruid van de Heilige Geest.

-1. Jes 45,8. -2. Vgl. Mt 5,8. -3. Mt 15,2 en 7-8. -4. Mt 15,10-11. -5. Mt 15,18-20. -6. Vgl. Spr 4,23. -7. Mt 5,29,30. -8. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 163. -9. H. Augustinus, Sermo 16,7. -10. H. Leo de Grote, Preek 95, Over de zaligsprekingen. -11. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 164. -12. 1 Joh 3,2.