Zesde zondag van de heilige Jozef

25. DOOD EN VERHEERLIJKING VAN DE HEILIGE JOZEF

-Dood van de heilige aartsvader te midden van Jezus en Maria. Patroon van de zalige dood. -Verheerlijking van de heilige Jozef. -Gebed om roepingen.

25.1 Sint Jozef zij vandaag de eer [...] De pijn van scheiden werd een vreugd voor hem, een troost, en minzaam vuur, want Christus en Maria saam waren zijn steun in 't ster­vensuur. Eenmaal bevrijd van aardse band, in gouden licht, in sluimer zacht, werd hij, de trouwe knecht, ver­hoogd met heerlijkheid die ons ook wacht...1

Gekomen was het uur waarop hij deze wereld ging ver­laten en daarmee ook de schatten, Jezus en Maria, die hem waren toevertrouwd en aan wie hij met Gods hulp het noodzakelijke had verschaft door zijn dagelijkse arbeid. Hij had voor Gods Zoon gezorgd, Hem zijn vak geleerd en al die dingen die een vader zijn kind geleidelijk aan leert. Nu was zijn taak als vader, die hij met de grootst mogelijke trouw vervuld had ten einde. Hij had de opdracht volbracht die hij ten uitvoer moest brengen.

Wij weten niet wanneer de heilige aartsvader precies gestorven is. Toen Jezus twaalf jaar oud was, verschijnt hij in de evangelies voor de laatste maal in leven. Het lijkt ook zeker, dat hij gestorven moet zijn, toen Jezus zijn open­bare leven begon. Toen Jezus naar Nazaret terugkeerde om daar te prediken, vroegen de mensen zich af: Maar is dat niet de zoon van Maria?2 Gewoonlijk verwees men, als men over de kinderen sprak, niet rechtstreeks naar de moeder, tenzij het hoofd van het gezin reeds overleden was. Wanneer Maria wordt uitgenodigd op de bruiloft van Kana aan het begin van Jezus' openbare leven, wordt geen melding gemaakt van Jozef; dit moet ongebruikelijk zijn geweest volgens de gewoonten van die tijd, als de heilige aartsvader nog in leven was geweest. Hij wordt evenmin vermeld in de loop van het openbare leven van de Heer. Toch noemen de inwoners van Nazaret Jezus een keer de zoon van de timmerman; dit kan erop duiden, dat sint Jozef nog niet zo heel lang dood was, want zij herinneren zich hem nog. Jozef is ook niet aanwezig wanneer Jezus op het punt staat te sterven. Indien hij nog zou hebben geleefd, dan had Jezus de zorg voor zijn Moeder niet aan zijn beminde apostel toevertrouwd. De auteurs nemen algemeen aan, dat Jozef moet zijn gestorven kort vóór het openbare leven van Jezus.

Jozef kon geen vrediger dood hebben gehad, omgeven als hij was door Jezus en Maria, die op vrome wijze voor hem zorgden. Jezus zal hem gesterkt hebben met woorden van eeuwig leven. Maria, met de liefdevolle zorg en aan­dacht die men koestert voor een zieke die men waarlijk bemint. «Jezus' kinderlijke barmhartigheid sterkte hem in zijn doodsstrijd. Hij zal hem hebben gezegd, dat de tijd waarin ze van elkaar gescheiden zouden zijn, maar kort zou duren en dat zij elkaar spoedig zouden weerzien. Hij zal hem hebben gesproken over het hemels gastmaal, waar­toe hij zou worden uitgenodigd door de Eeuwige Vader, wiens 'zaakwaarnemer' hij hier op aarde was: 'Goede en getrouwe knecht, de dagtaak is voor u afgelopen. Ge zult het hemels huis binnengaan om uw loon te ontvangen. Want Ik had honger en ge hebt Mij te eten gegeven. Ik had geen woning en ge hebt Mij onderdak gegeven. Ik was naakt en ge hebt Mij gekleed...»3

Jezus en Maria sloten Jozefs ogen, maakten zijn lichaam klaar voor de begrafenis... Hij die later zou schreien bij het graf van zijn vriend Lazarus, zal tranen vergoten hebben bij het lichaam van hem, die zich zoveel jaren voor Hem en zijn Moeder had uitgesloofd. En degenen die Hem zagen wenen, zullen wellicht dezelfde woorden als in Beta­nië hebben uitgesproken: Ziet hoe zeer Hij hem beminde!

Het is vanzelfsprekend, dat Jozef is uitgeroepen tot 'Patroon van de zalige dood', want niemand heeft een vrediger en kalmere dood gehad, te midden van Jezus en Maria. Tot hem nemen wij onze toevlucht, wanneer wij anderen bijstaan in hun laatste ogenblikken. Hem bidden wij om hulp, wanneer wij gaan vertrekken naar het huis van de Vader. Hij zal ons aan de hand nemen en ons tot Jezus en Maria leiden.

25.2 Sint Jozef geniet de grootste heerlijkheid na de heilige Maagd4 zoals past bij zijn heiligheid op aarde, waar hij zijn leven heeft gegeven ten gunste van Gods Zoon en diens allerheiligste Moeder. Anderzijds, «als Jezus Jozef tijdens zijn leven meer dan alle anderen geëerd heeft en hem 'vader' heeft genoemd, dan zal Hij hem ook na zijn dood boven allen verheerlijkt hebben.»5

Onmiddellijk na zijn dood zal de ziel van de heilige Jozef naar de schoot van Abraham gegaan zijn, waar de aartsvaders en de rechtvaardigen van alle tijden in afwachting verkeerden van de verlossing, die nu begonnen was. Daar zal hij hun hebben aangekondigd, dat de Verlosser reeds op aarde was en dat spoedig de poorten van de hemel zouden opengaan. «En de rechtvaardigen zullen gehuiverd hebben van hoop en dankbaarheid. Ze zullen rondom Jozef zijn gaan staan en een loflied, dat in de komende eeuwen niet meer onderbroken zou worden, hebben aangeheven.»6

Vele auteurs zijn, op krachtige gronden, van oordeel, dat het lichaam van sint Jozef, verenigd met zijn ziel, zich eveneens verheerlijkt in de hemel bevindt en daar met Jezus en Maria deelt in de eeuwige zaligheid. Zij zijn van mening, dat de volle verheerlijking van de heilige Jozef waarschijnlijk plaats gehad heeft na de verrijzenis van Jezus. Een van de fundamenten waarop deze leer geba­seerd is en die sinds de 16^e eeuw in morele zin unaniem wordt aanvaard, is het gegeven dat Matteüs aandraagt met betrekking tot de gebeurtenissen die na de dood van de Heer plaatshadden: ...de lichamen van vele heilige mensen die ontslapen waren, stonden op.7 Kerkleraren en theolo­gen oordelen dat Jezus bij de uitverkiezing van een groep van verrezenen om zijn eigen opstanding te bevestigen en nog méér luister te geven aan zijn overwinning op de dood, in de eerste plaats zijn adoptiefvader bij dezen zal hebben ingesloten. Wat zal de hernieuwde ontmoeting van Jezus en sint Jozef een vreugde zijn geweest! «De roemvolle aartsvader -zo stelt de heilige Franciscus van Sales- geniet in de hemel een groot gezag bij Hem die hem zozeer heeft begenadigd door hem met ziel en lichaam ten hemel te leiden [...] Hoe zou Hij, die hem heel zijn leven gehoor­zaamd heeft, hem deze genade kunnen ontzeggen? Ik denk dat Jozef, toen hij Jezus zag [...] tot Hem zal hebben gezegd: 'Mijn Heer, herinner U hoe ik U, toen Gij uit de hemel afdaalde, in mijn gezin en in mijn huis heb opgeno­men, en hoe ik U, toen Gij ter wereld kwam, vol tederheid in mijn armen heb gesloten. Neem mij thans in uw armen en, zoals ik U tijdens uw vergankelijk leven gevoed en geleid heb, leid mij dan nu naar het eeuwig leven'.»8 Jezus zal overgelukkig geweest zijn Hem ter wille te kunnen zijn.

Bij een zekere gelegenheid antwoordde de H. Jozefmaria Escrivá, de stichter van het Opus Dei, als volgt tot een jongeman die hem rechtstreeks vroeg waar het lichaam van sint Jozef nu toch wel was: «In de hemel, mijn jongen, in de hemel. Als er vele heilige mensen opgestaan zijn -en dat zegt toch de heilige Schrift- bij de verrij­zenis van de Heer, dan zal onder hen toch zeker sint Jozef geweest zijn.» Op dezelfde vraag antwoordde hij bij een andere gelegenheid: «Vandaag is het zaterdag; we mogen onze aandacht vestigen op de glorievolle geheimen [...]. Als we even het vierde geheim overdenken, de tenhemelopneming van Maria, bedenk dan, dat de Traditie ons zegt, dat Jozef eerder gestorven is, bijgestaan door de heilige Maria en door Onze Lieve Heer. Het is zeker, want dat zegt de heilige Schrift, dat -toen de Heer levend uit het graf opstond- met Hem vele rechtvaardigen opstonden, die met Hem ten hemel opstegen [...]. Is het dan niet vanzelfsprekend, dat Hij degene bij zich wilde hebben, die zijn vader op aarde was geweest?»9

Zó kunnen wij vandaag de heilige aartsvader aanschou­wen, wanneer wij het vierde glorievolle geheim van de heilige Rozenkrans overwegen: wij zien hem in zijn verheerlijkt lichaam, opnieuw bij Jezus en Maria, als voorspreker voor ons in elke nood die ons overkomt.

Fecit te Deus quasi patrem Regis et dominum universae domus eius. God heeft u tot vader van de Koning en tot heer van heel zijn huis gemaakt. Bid voor ons.10

25.3 «Als vrome overtuiging mag men aannemen, hoewel het niet met zekerheid is vast te stellen -zo leert de heili­ge Bernardinus van Siëna- dat de allervroomste Zoon van God, Jezus, zijn voedstervader met hetzelfde voorrecht als zijn allerheiligste Moeder heeft geëerd; zoals Hij haar, verheerlijkt met lichaam en ziel, ten hemel heeft doen opstijgen, zo heeft Hij op de dag van zijn opstanding ook de heilige Jozef in de heerlijkheid van de verrijzenis met zich verenigd; opdat hij, zoals de Heilige Familie -Christus, Maria en Jozef- in arbeidzaam leven en liefdevolle genade samen leefde, ook nu met lichaam en ziel in de gelukzalige heerlijkheid van de hemel leeft.»11

De theologen die deze -steeds meer algemeen verbrei­de- stelling ondersteunen, voeren andere passende argu­menten aan: de buitengewone waardigheid van sint Jozef vanwege de opdracht die hij op aarde diende te vervullen en de uitzonderlijke trouw waarmee hij dit heeft gedaan, zal door dit voorrecht nog sterker bekrachtigd zijn; de onuitsprekelijke liefde die Jezus en Maria tot de heilige aartsvader koesteren, lijkt erom te vragen, dat zij hem reeds deelgenoot maken van hun verrijzenis, zonder te wachten tot het einde der tijden; bij de verheven heiligheid van sint Jozef die zo zeer de overige heiligen vooraf en te boven gaat, past een vervroegd delen in de definitieve beloning van allen; de affiniteit met Jezus en Maria, de innige omgang tussen hen en de mensgeworden Verlosser lijken nog meer de vrijstelling van het bederf van het graf te vereisen; de uitzonderlijke opdracht van sint Jozef, als universeel patroon van de Kerk, plaatst hem boven alle christenen, en dit lijkt erom te vragen, dat hij niet op gelijke wijze als de anderen onderworpen is aan de dood, maar dat hij in een bijzonder bezit van de volle onsterfelijkheid zijn universeel beschermheerschap uitoefent.12

De heilige Jozef heeft op aarde in volledige trouw de zending vervuld die God hem had toevertrouwd. Zijn leven was een volhardende en onvoorwaardelijke overgave aan zijn goddelijke roeping, tot heil van de Heilige Familie en van alle mensen.13 Nu, in de hemel, koestert zijn hart nog steeds «een bijzondere en kostbare genegenheid voor heel de mensheid»14, maar heel speciaal voor degenen die zich vanuit een specifieke roeping volledig overgeven aan het onvoorwaardelijk dienen van Gods Zoon te midden van hun beroepsuitoefening, zoals hij dat heeft gedaan. Laten wij vandaag bidden, dat velen de roeping mogen ontvangen tot een volledige overgave en edelmoedig op die roepstem antwoorden; dat God deze onmetelijke eer mag verlenen aan die kinderen, broeders, verwanten of vrienden van ons die zich door bepaalde omstandigheden het dichtst bij het ontvangen van deze oproep van de Heer bevinden.

Wij bidden tot de heilige aartsvader, dat alle christenen goede werktuigen mogen zijn om deze heldere stem van de Heer tot de mensen te laten doordringen, want de oogst is wel groot maar arbeiders zijn er weinig.15

-1. Getijdenboek, Hymne Iste quem laeti. -2. Vgl. Mc 6,3. -3. M. Gasnier, Los silencios de San José, bl. 179. -4. Vgl. B. Llamera, Teología de San José, bl. 298. -5. Isidoro de Isolano, Suma de los dones de San José, IV, 3. -6. Ibidem, bl. 181. -7. Mt 27,52. -8. H. Franciscus van Sales, Preek over sint Jozef, 7. -9. Cit. door L.M. Herrán, La devoción a San José en la vida y enseñanzas de Monseñor Escrivá, Palabra, Madrid 1981, bl. 46. -10. Vgl. Getijdenboek, Hoogfeest van de heilige Jozef, Tussenzang na de 2e lezing. -11. H. Bernardinus van Siëna, Preek over sint Jozef, 3. -12. Vgl. B. Llamera, o.c., bl. 305-306. -13. Vgl. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Redemptoris custos, 15-VIII-1989, 17. -14. Paulus vi, Homilie 19-III-1969. -15. Vgl. Mt 9,37.