29 december

35. EEN RECHTVAARDIGER WERELD MAKEN

-Het is onze taak als christenen een rechtvaardiger en menselijker orde te scheppen. -Christelijke solidariteit. -Met rechtvaardigheid alleen kunnen wij de problemen van de mensheid niet oplossen.

35.1 Zozeer heeft God de wereld liefgehad, dat Hij zijn enig­geboren Zoon heeft gegeven, opdat alwie in Hem gelooft, niet verloren zal gaan, maar eeuwig leven zal hebben1, zegt de heilige Johannes aan het begin van de Mis van vandaag.

Het Kerstkind dat we deze dagen beschouwen in de kribbe, is de Verlosser van de wereld en van elke mens. Hij kwam in de eerste plaats om ons het eeuwig leven te geven, in dit aardse leven als een voorproef en na onze dood in volle omvang. Hij is mens geworden om de zondaars te roepen2, om te redden wat verloren was3, om allen het goddelijk leven te verkondigen.4 

Tijdens de jaren van zijn openbaar leven zegt de Heer heel weinig over de politieke en sociale situatie van zijn volk, ondanks de Romeinse onderdrukking die het moet dulden. Bij verschillende gelegenheden laat Hij blijken, dat Hij geen politieke Messias wil zijn en geen bevrijder van het Romeinse juk. Hij komt ons de vrijheid brengen van de kinderen Gods: het vrij zijn van zonden, waartoe wij vervallen waren en waardoor wij tot slaaf gereduceerd waren; vrij zijn van de eeuwige dood, ook een gevolg van de zonde; vrij zijn van de heerschappij van de duivel, want de mens kan nu met behulp van de genade de zonde overwinnen; vrij zijn van het leven naar het vlees, wat staat tegenover het bovenna­tuurlijk leven: «De vrijheid die Christus ons in de Heilige Geest heeft gebracht, heeft ons het vermogen teruggegeven, dat de zonde ons had ontnomen, om God boven alles te beminnen en in gemeenschap met Hem te blijven.»5 

De Heer wijst met zijn optreden ook de weg aan zijn Kerk, die zijn werk hier op aarde voortzet tot het einde der tijden. Het is aan ons christenen -binnen de vele mogelijkheden tot activiteit- een bijdrage te leveren aan het tot stand brengen van een rechtvaardiger, menselijker, christelijker orde zonder met ons handelen de Kerk als zodanig in opspraak te brengen.6 De bezorgdheid van de Kerk voor de sociale problemen is een afgeleide van haar geestelijke zending en overschrijdt de grenzen van deze geestelijke zending niet. En in dier voege heeft zij geen tijdelijke doeleinden als opdracht.7 Op deze wijze volgt zij Christus die zei, dat zijn rijk niet van deze wereld was8, Hij weigert met even zoveel woorden rechter of verbreider van menselijke rechtvaardigheid te zijn.9 

Geen enkele christen mag er trouwens van afzien, in zoverre dat binnen zijn vermogen ligt, te helpen om de grote sociale problemen die de mensheid nu raken op te lossen. «Laat ieder bij zichzelf te rade gaan -vraagt paus Paulus vi- en zien wat hij tot nu toe gedaan heeft en wat hij nog steeds moet doen. Het is niet voldoende algemene uitgangspunten in herinnering te brengen, voorstellen te doen, ernstig onrecht te veroordelen, met een zekere stoutmoedigheid veroordelingen uit te spreken; dat alles telt niet echt mee, als het niet in elke mens vergezeld gaat van een levendiger bewustwording van zijn eigen verantwoordelijkheid en van daadwerkelijk handelen. Het is al te makkelijk de verantwoordelijkheid voor de huidige onrechtvaardigheden op anderen af te schuiven, als wij ons er niet tegelijkertijd rekenschap van geven, dat wij ook allemáál verantwoordelijk zijn en dat daarom persoonlijke bekering een voorwaarde is.»10 

Wij kunnen ons in ons gebed afvragen of wij de juiste middelen toepassen en belangstelling hebben de sociale leer van de Kerk te kennen, of wij die persoonlijk in praktijk brengen, of wij er -in de mate waarin wij daartoe in staat zijn- voor zorgen dat deze leer haar weerklank heeft in wetten en andere regelingen inzake gezin, onderwijs, loon, recht op werk enzovoort. De Heer die vanuit de grot van Bethlehem naar ons kijkt, zal tevreden met ons zijn als wij ons werkelijk inspannen een rechtvaardiger wereld te maken in de stad of het land waarin wij wonen, in de wijk, in de onderneming waar wij werken, in het gezin waarin ons leven zich afspeelt.

35.2 De uiteindelijke oplossing om gerechtigheid en vrede in de wereld te vestigen ligt in het hart van de mens. Wanneer dat zich immers van God verwijdert, wordt het een bron van volledige slavernij voor de mens, een onderdrukking waarvan zijn gelijken het slachtoffer worden.11 Laten wij daarom, als wij -door middel van persoonlijk apostolaat- trachten de wereld om ons heen christelijker te maken, geen enkel moment vergeten, dat wij de wereld dan meteen menselijker aan het maken zijn. Als wij er tegelijkertijd voor zorgen, dat de sociale, gezins- en werk­omgeving waarin wij leven, rechtvaardiger en menselijker wordt, scheppen wij de voorwaarden waaronder Christus makkelijker gekend en bemind wordt.

De beslissing om, zonder afdingen, de deugd van rechtvaardigheid te beoefenen, zal ons ertoe brengen elke dag te bidden voor de verantwoordelijken voor het algemeen welzijn -bestuurders, ondernemers, vakbondsleiders enzovoort-, want van hen is in belangrijke mate de oplossing van de grote sociale en menselijke problemen afhankelijk. Tegelijkertijd dienen wij, zonder terughoudendheid en zonder de verantwoordelijkheid naar anderen door te schuiven, de rechtvaardigheid te beoefenen, zoals de Kerk van ons vraagt: door het verschuldigde te betalen aan mensen die ons een dienst verlenen; door het mogelijke te doen om de levensomstandigheden van de behoeftigsten te verbeteren; door ons in ons beroep, in ons werk, voorbeeldig, competent en toegewijd te gedragen; door op verantwoorde en vindingrijke wijze onze rechten te beklemtonen en onze verplichtingen na te komen; door actief te zijn in diverse verenigingen en organisaties waaraan wij, samen met andere mensen van goede wil, een menselijker en christelijker betekenis kunnen geven. En als wij dat doen, ook al kost het tijd waarover wij gewoonlijk niet beschikken, zal de Heer onze dag langer doen duren.

Het leefplan dat de Heer ons nagelaten heeft, draagt in zich de grootste omwenteling die er in de mensheid kan plaatsgrijpen. Hij zegt ons, dat wij allen kind van God zijn en daardoor broeders: dat heeft beslissende invloed op de betrekkingen tussen de mensen. De Heer heeft de aardse goederen aan ons allemaal gegeven om deze goed te beheren. Aan ons allemaal heeft Hij het eeuwig leven beloofd. De verworvenheden van de leer van Christus in de loop der eeuwen -afschaffing van de slavernij, erkenning van de waardigheid van de vrouw, bescherming van weduwen en wezen, zorg voor zieken en achtergestelden... zijn het gevolg van broederzin die in het katholieke geloof besloten ligt. Kan men in onze maatschappelijke en beroepsomgeving van ons zeggen, dat wij werkelijk met wat wij zeggen en doen een rechtvaardiger en menselijker wereld maken?

In dit kader zei eens de heilige Jozefmaria Escrivá: «Mis­schien denkt u aan zovele ongerechtigheden die maar niet opgelost worden, aan misbruiken van discriminatie die van de ene generatie op de andere overgaan zonder dat men oplossingen zoekt om het kwaad in de wortel te bestrijden. [...] Een mens of een maatschappij die niet reageert op nood en onrechtvaardigheid, die zich niet inspant deze te verhelpen is noch een mens, noch een maatschappij naar de maat van de liefde van het Hart van Christus. Christenen moeten zich stuk voor stuk beijveren in het dienen van de mensheid, echter met inachtneming van de grootst mogelijke vrijheid bij het verwezenlijken van de concrete oplossingen, en dus met een vanzelfsprekend pluralisme! Anders zal hun christendom niet het Woord en het Leven van Jezus zijn, maar een masker, een bedrog, jegens God en jegens de mensen.»12 Zozeer heeft God de wereld liefgehad, dat Hij zijn Eniggeboren Zoon gegeven heeft...

35.3 Met rechtvaardigheid alleen kunnen wij de problemen van de mensen niet oplossen: «ook al zouden wij erin slagen een redelijke distributie van de goederen en een harmonieuze organisatie van de maatschappij te bereiken, het lijden als gevolg van ziekten, onbegrip, eenzaamheid blijft, de smart om het overlijden van geliefden, het verdriet om de eigen beperkingen.»13 Recht­vaardigheid wordt verrijkt en aangevuld door barmhar­tigheid. Sterker nog, rechtvaardigheid in de enge zin van het woord «kan leiden tot ontkenning en vernietiging van zichzelf, tenzij zij aan de grotere deugd, de liefde, toestaat het leven van de mensen in zijn eigen onder­scheidene aspecten te doordringen»14; zij kan uitlopen op «een systeem van onderdrukking van de zwakkeren door de machtigen of zelfs op een toneel van voortdurende strijd van de ene groep tegen de andere.»15 

Rechtvaardigheid en barmhartigheid steunen en versterken elkaar wederzijds. «Met alleen rechtvaardigheid worden de grote problemen van de mensheid niet opgelost. Als men vanuit rechtvaardigheid alleen handelt, moet men zich er niet over verbazen, dat mensen gekwetst blijven. De waardigheid van de mens, die kind van God is, vraagt veel meer.»16 En liefde zonder rechtvaardigheid zou geen echte liefde zijn, maar een eenvoudig streven het geweten te sussen. Wij komen wel eens mensen tegen die zichzelf -christenen- noemen, maar «zij laten de rechtvaardigheid achter en beperken zich tot een beetje welwillendheid die zij aanmerken als liefde, zonder dat ze er erg in hebben dat het maar een stukje is van wat zij zouden moeten doen. [...]

»Liefhebben, wat is als het uit de band springen van de rechtvaardigheid, vraagt op de eerste plaats het vervullen van de plicht. Men begint omdat het terecht is; men gaat door, omdat dit het meest billijk is...; maar beminnen vergt veel aandacht, veel fijnzinnigheid, veel eerbied, veel genegenheid.»17 

De beste manier om rechtvaardigheid en vrede te verbreiden is gewoon te leven als echte kinderen van God. Als wij, als gelovigen, besluiten ons eigen leven, ons gezin, ons werk, de wereld waarin wij dagelijks verkeren en waaraan wij deelhebben, in te richten naar de richtlijnen van het evangelie, zouden wij de wereld veranderen in die zin, dat wij haar rechtvaardiger en menselijker zouden maken. De Heer vraagt ons vanuit de grot van Bethlehem dat te doen. Laten wij ons niet laten ontmoedigen door het feit, dat wat binnen ons bereik ligt, misschien maar weinig lijkt. Zo hebben de eerste christenen de wereld veranderd: met een dagelijkse, concrete en in veel gevallen -op het eerste gezicht- kleine inspanning.

-1. Joh 3,16. -2. Lc 5,32. -3. Lc 19,10. -4. Vgl. Mc 10,45. -5. H. Congregatie voor de Geloofsleer, Instr. Libertatis conscientiae, 53. -6. Vgl. Paulus vi, Enc. Populorum progressio, 8. -7. Vgl. H. Congregatie voor de Geloofsleer, o.c., 80. -8. Joh 19,36. -9. Vgl. Lc 12,13 e.v. -10. Paulus vi, Brief Octogesima adveniens van 14 mei 1971, 48. -11. Vgl. H. Congregatie voor de Geloofsleer, o.c., 39. -12. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 167. -13 Ibidem, 168. -14. Johannes Paulus ii, Enc. Dives in misericordia, 12. -15. Ibidem, 14. -16. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 172. -17. Ibidem, 172-173.