Vrijdag na Aswoensdag

3. Een tijd van boetvaardigheid

-Vasten en andere uitingen van boetvaardigheid in de prediking van Jezus en in het leven van de Kerk. -Het Allerheiligst Menszijn van onze Heer in de kruisweg overwegen. Verlos­singsijver. -Ons dagelijks werk: de bron van de kleine verstervingen die God van ons verlangt. Voorbeelden.

3.1 Het evangelie van de Mis van vandaag vertelt ons hoe de leerlingen van Johannes de Doper Jezus de vraag stelden: Waarom vasten wij en de Farizeeën wel, maar uw leerlingen niet?1 

Toen was vasten, en dat zal het altijd blijven, een extra teken van de geest van boetvaardigheid die God van de mensen verlangt. «In het Oude Testament vinden we een zich stap voor stap ontwikkelende, in rijkdom steeds groeiende zucht tot boetvaardigheid, als een persoonlijke godsdienstige daad, die liefde tot en overgave aan God ten doel heeft.»2 Als dit gepaard gaat met gebed, is het een blijk van nederigheid tegenover God.3 De mens die vast, richt zich tot God in een houding van totale afhankelijkheid en overgave. We zien in de heilige Schrift hoe vasten en andere werken van boetvaardigheid beoefend werden voor elke denkbare moeilijke opdracht4, om vergeving van de zonden af te smeken5, om te verkrijgen dat een ramp werd afgewend6, om de genade te verkrijgen een opdracht goed uit te voeren7, om zich af te zonderen om oog in oog met God te staan8 enzovoort.

Johannes de Doper die de vruchten van vasten goed kende, leerde zijn leerlingen het belang en de noodzaak van het beoefenen van deze boetvaardigheid. Hij deelde hierin de opvattingen van de vrome Farizeeërs die de wet liefhadden. Zijn volgelingen waren dus verbaasd, dat Jezus het zijn eigen leerlingen nog niet ingeprent had. Onze Heer echter had zijn verdediging klaar. De vrienden van de bruidegom kunnen toch niet bedroefd zijn, zolang de bruidegom bij hen is? 9 De bruidegom is volgens de profeten God zelf die zijn liefde tot de mensen toont.10 

Hier legt Christus opnieuw getuigenis af van zijn goddelijkheid en noemt zijn leerlingen de vrienden van de bruidegom, zijn eigen vrienden. Maar, als Hij van hen is weggenomen, dan zullen zij vasten. Als Jezus niet langer zichtbaar aanwezig is, zullen zij zich moeten versterven om Hem met de ogen van de ziel te zien.

Wat betreft boetvaardigheid was de betekenis van het Oude Testament «niet meer dan een voorafschaduwing van wat komen ging. Boetvaardigheid -een vereiste voor het innerlijk leven en als zodanig bevestigd door de ervaring van de mensheid en het voorwerp van een bijzonder gebod van de goddelijke openbaring- krijgt nieuwe, oneindig diepere dimensies in Christus en de Kerk.»11 

De jonge Kerk hield de boetvaardigheidsoefeningen levend in de geest zoals Jezus die voorgeschreven had. De Handelingen der Apostelen vermelden godsdienstoefeningen vergezeld van vasten.12 Naast de overvloed aan apostolische arbeid is de heilige Paulus niet voldaan met alleen maar honger en dorst lijden als dat niet te vermijden was, maar hij beoefende herhaalde malen weloverwogen het vasten.13 En de Kerk blijft deze oefeningen van boetvaardigheid, als altijd, trouw en bepaalt voor elk jaargetijde de dagen waarop een gelovige moet vasten en beveelt deze vrome praktijk aan met juist gekozen adviezen in de geestelijke leiding.

Vasten is een vorm van boetvaardigheid. Er zijn echter ook andere vormen van lichamelijke versterving die onze bekering en vereniging met God vergemakkelijken. We kunnen ons vandaag afvragen hoe wij de geest van boetvaardigheid beleven die onze Moeder de Kerk door ons een leven lang in praktijk gebracht wil zien, maar vooral in de periode van het liturgisch jaar die we ook 'vasten' noemen en waarin we ons nu bevinden.

3.2 Weest boetvaardig, zegt Jezus aan het begin van zijn openbaar leven, zoals Johannes de Doper al gepreekt had en zoals de Apostelen later zouden doen bij het begin van de Kerk. Wij hebben als christenen boetvaardigheid nodig in ons leven om eerherstel te brengen voor zoveel eigen en andermans zonden. Het zou ons niet lukken Christus te leren kennen zonder een echte geest van boetvaardigheid en bekering. We zouden in de ban blijven van de zonde. We moeten het niet uit de weg gaan, uit angst of omdat we twijfels hebben over het nut ervan of omdat we niet voldoende bovennatuurlijke visie hebben. «Ben je bang om boete te doen?... De boetedoening, die je zal helpen om het eeuwig Leven te verwerven. -Zie je niet, hoe de mensen zich daarentegen onderwerpen aan duizend kwellingen van een bloedige operatie om dit armzalig leven van nu te behouden?»14 Het uit de weg gaan van boetedoening zou hetzelfde zijn als ervoor zorgen niet heilig te worden en, misschien, uit vrees voor de gevolgen ervan, het afwijzen van de verlossing zelf.

Ons verlangen onszelf met Christus te vereenzelvigen zal ons ertoe brengen deze uitnodiging met Hem te lijden aan te nemen. De vasten is de voorbereiding op het overwegen van de gebeurtenissen van lijden en dood van Jezus. Met name de vrijdagen in de vasten die ons op bijzondere wijze die eerste Goede Vrijdag in herinnering brengen, toen Christus de verlossing voltrok. We kunnen de gebeurtenissen van die dag die voor ons zijn samengebracht in die oude devotie van de kruisweg, overwegen. Daarom geeft de heilige Jozefmaria Escrivá de raad: «De kruisweg. -Dat is werkelijk een krachtige en vruchtbare devotie! Wen je eraan iedere vrijdag de veertien staties van het lijden en sterven van onze Heer te overwegen. -Ik verzeker je, dat je er kracht uit zult putten voor de hele week.»15 

In deze devotie beschouwen wij het Allerheiligst Menszijn van Christus die zichzelf aan ons openbaart met het lijdend lichaam van een mens, maar zonder de majesteit van God te verliezen. Als wij met Hem optrekken langs zijn via dolorosa, zijn lijdensweg, zullen we in staat zijn deze kernmomenten van de Verlossing van de wereld te herbeleven en Christus te beschouwen als Hij ter dood veroordeeld is en Hem het kruis op de schouders werd gelegd (tweede statie). We zien Hem de weg wijzen die wij moeten gaan. Elke keer dat Jezus onder het gewicht van het kruis op de grond valt, zouden we vervuld moeten zijn met afschuw, omdat het onze zonden zijn samen met de zonden van alle mensen die God doen bezwijken. Dan zal ons hart besprongen worden door het verlangen naar bekering: «Het kruis drukt zwaar, met zijn gewicht schaaft het de schouders van de Heer stuk. [...] Het uitgeputte lichaam van Jezus wankelt reeds onder de last van het kruis.

»De levensadem uit zijn liefdevol hart bereikt nauwelijks nog zijn gewonde ledematen. [...] Jij en ik kunnen niets zeggen: nu al weten wij waarom het kruis van Jezus zo zwaar weegt. En wij huilen over onze fouten en ook over de ontstellende ondankbaarheid van het menselijk hart. Uit het diepste van onze ziel ontspruit een akte van werkelijk berouw, die ons uit onze zondeval weer doet opstaan. Jezus is gevallen opdat wij ons zouden oprichten; nu en steeds weer.»16 

Ons overwegen van dit lijden van Jezus en de vrijwillige verstervingen die wij doen in een poging ons te verenigen met Christus' heftig verlangen tot verlossen zal ook onze geest van apostolaat gedurende deze vastentijd doen groeien. Hij gaf zijn leven om de mensen dichter bij God te brengen.

3.3 De bron van de verstervingen, die God van ons vraagt, kan altijd gevonden worden in ons dagelijks werk. Verstervingen vanaf het eerste begin van de dag; meteen opstaan op de daarvoor gestelde tijd; punctualiteit; ons werk afgemaakt tot in de kleinste kleinigheid; het ongemak van te veel warmte of kou; een glimlach ook als we moe zijn of we geen lust tot lachen hebben; matigheid in spijs en drank; orde, zorg voor de eigen spullen en de dingen die we gebruiken; niet koppig zijn... Maar voor dit alles moeten we een persoonlijke raad opvolgen: «Als je werkelijk een boetvaardige ziel wilt zijn -boetvaardig en blij- moet je in de eerste plaats je dagelijkse tijden van gebed veilig stellen, tijden van intiem, edelmoedig en langdurig gebed! En niet bidden als je er zin in hebt, maar als het enigszins kan op vaste tijden. In die details moet je strikt zijn! Wees slaaf van deze dagelijkse eredienst aan God, dan kan ik je verzekeren dat je je constant blij zult voelen.»17 Zoals deze verstervingen passieve verstervingen genoemd worden -verstervingen die zichzelf aandienen zonder dat wij ernaar zochten- noemen we de verstervingen die we onszelf opleggen actieve verstervingen. Daaronder zijn de verstervingen die te maken hebben met het beheersen van onze zintuigen, met name van belang voor onze innerlijke vooruitgang en voor het bereiken van onze zuiverheid van hart. Het zijn verstervingen van de verbeelding -het vermijden van de innerlijke monoloog die de fantasie dol laat draaien, door er een dialoog met God, die als genade in onze ziel aanwezig is, van te maken. We moeten proberen de neiging onder controle te krijgen keer op keer opnieuw te denken aan diezelfde kleine gebeurtenis waarbij we er slecht vanaf gekomen zijn.

Natuurlijk voelden we ons geminacht, natuurlijk liep onze eigendunk een deuk op, die overigens niet zo bedoeld was. Als we niet tijdig op de rem trappen, doen onze hoogmoed en trots zich telkens meer gelden, totdat we onze vrede en de aanwezigheid van God kwijtraken. Versterving van het geheugen -het vermijden van nutteloze overwegingen, waardoor we onze tijd verdoen18 en die ons in ernstiger verleiding zou kunnen brengen. Versterving van het verstand -door het eerlijk te gebruiken om je te concentreren op het werk waar je mee bezig bent19 en, ook, door vaak je eigen oordeel prijs te geven om nederigheid en naastenliefde beter te beleven. Kortom, we moeten die innerlijke gewoonten zien kwijt te raken waarvan we weten dat we die niet graag zouden ontdekken in een man of vrouw van God.20 Laten we onze gedachten ertoe bepalen deze dagen dicht bij onze Heer te blijven door zijn Allerheiligst Menszijn te overwegen in de levendige en gedenkenswaardige taferelen van de kruisweg. Laten we aanschouwen hoe Hij, voor ons, zijn via dolorosa, zijn Weg van Smarten gaat.

-1. Mt 9,14. -2. Paulus vi, Apost. Const. Poenitemini, 17 februari 1966. -3. Vgl. Lev 16,29-31. -4. Vgl Re 20,26 en Est 4,16. -5. 1 Kon 21,27. -6. Jdt 4,9-13. -7. Hnd 13,2. -8. Ex 34,28, Dan 9,3. -9. Mt 9,15. -10. Vgl Jes 54,5. -11. Paulus vi, o.c. -12. Vgl. Hnd 13,2 e.v. -13. Vgl. 2 Kor 6,5 en 11,27. -14. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 224. -15. Ibidem, 556. -16. Idem, De Kruisweg, derde statie. -17. Idem, De Voor, 994. -18. Vgl. Idem, De Weg, 13. -19. Vgl. Ibidem, 815. -20. Vgl. Ibidem, 938.