24 juni. Hoogfeest

56. GEBOORTE VAN DE HEILIGE JOHANNES DE DOPER

Dit hoogfeest werd reeds in de vierde eeuw gevierd. Johannes, zoon van Zacharias en Elisabeth, is de Voorloper van Jezus Christus, en aan die opdracht geeft hij heel zijn leven, vervuld van gestrengheid, boetedoening en apostolische ijver. Zoals hij zelf tot ons zegt: 'Hij (Jezus) moet groeien en ik kleiner worden'. Ditzelfde proces dient zich te ontwikkelen in het geestelijk leven van iedere christengelovige.

-De opdracht van Johannes de Doper. -Onze plicht: de harten bereid maken, opdat Christus erin kan binnentreden. -Oportet illum crescere... Christus dient in ons leven te groeien en de eigen achting voor wat wij zijn en waard zijn moet verminderen.

56.1 Er trad een mens op, een gezondene van God; zijn naam was Johannes. Deze kwam tot getuigenis, om te getuigen van het Licht, opdat allen door hem tot geloof zouden komen.1

De heilige Augustinus stelt vast, dat «de Kerk de geboorte van Johannes als iets heiligs viert; hij is de enige wiens geboorte gevierd wordt; wij vieren de geboorte van Johannes én van Christus.»2 Hij is de laatste profeet van het Oude Testament en de eerste die de Messias aanwijst. Zijn geboorte, die wij op dit hoogfeest vieren, «was een reden tot vreugde voor velen»3, voor al degenen die door zijn prediking Christus leerden kennen; hij was de dage­raad die de komst van de dag aankondigt. Daarom schenkt Lucas grote aandacht aan de tijd waarin hij opstond, op een heel concreet historisch moment: In het vijftiende regeringsjaar van keizer Tiberius, toen Pontius Pilatus landvoogd van Judea was, Herodes viervorst van Galilea...4 Johannes zal de scheidingslijn vormen tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Zijn prediking is het begin van de Blijde Boodschap van Jezus Christus, de Zoon van God 5, en zijn marteldood zal als het ware een voorteken zijn van het Lijden van de Heiland.6 Niettemin «was Johannes een voorbijgaande stem; Christus daaren­tegen het eeuwige Woord vanaf den beginne.»7

De vier evangelisten aarzelen niet op Johannes het wonderschone orakel van Jesaja toe te passen: Zie, ik zend mijn bode voor u uit, die voor u de weg zal banen; een stem van iemand die roept in de woestijn: Bereidt de weg van de Heer, maakt zijn paden recht.8 De profeet doelt hiermee in de eerste plaats op de terugkeer van de Joden naar Palestina na hun gevangenschap in Babylonië: hij ziet Jahwe als koning en verlosser van zijn volk, na zoveel jaren verblijf in de woestijn; Hij loopt vóór hen uit, door de Syrische woestijn om hen met vaste hand naar het vader­land te leiden. Hem snelt een heraut vooruit, naar oud gebruik in het Oosten, om de op handen zijnde komst aan te kondigen en de wegen in orde te brengen, waarvoor in die tijd niemand zorgde, tenzij in heel duidelijke omstan­digheden. Behalve dat deze voorspelling werd gedaan tijdens de tocht door de woestijn, zou deze een vollediger en diepere betekenis krijgen in een tweede vervulling, toen de tijd van de Messias was aangebroken. Ook de Heer zou een heraut hebben in de persoon van de Voorloper, die vóór Hem uit zou gaan om de harten te bereiden van hen tot wie de Verlosser zou komen.9

Wanneer wij vandaag op het hoogfeest van zijn geboorte de grote persoonlijkheid van Johannes de Doper over­wegen, die zo trouw zijn taak volbracht heeft, mogen wij erover nadenken of wij ook de weg voor de Heer effenen, opdat Hij kan binnentreden in de ziel van vrienden en verwanten die nog ver van Hem verwijderd zijn, opdat degenen die Hem reeds nabij zijn zich nog meer aan Hem geven. Wij, christenen, zijn als de herauten van Christus in de wereld van vandaag. «De Heer bedient zich van ons als toortsen, opdat dat licht zal verlichten... Van ons hangt het af, dat velen niet in duisternis blijven, maar over paden wandelen die tot het eeuwige leven leiden.»10

56.2 De zending van Johannes is vóór alles die van de Voorloper, degene die een ander aankondigt: hij kwam tot getuigenis, om te getuigen van het Licht, opdat allen door hem tot geloof zouden komen. Niet hij was het Licht, maar hij moest getuigen van het Licht.11 Zo staat het vermeld aan het begin van het evangelie van die leerling die Jezus leerde kennen dank zij de voorbereiding en uitdrukkelijke aanduiding die hij van de Doper had ontvangen: De volgen­de dag stond Johannes daar weer, nu met twee van zijn leerlingen. Hij richtte het oog op Jezus die voorbijging en sprak: 'Zie, het Lam Gods.' De twee leerlingen hoorden hem dat zeggen en gingen Jezus achterna.12 Welk een kostbare herinnering en onmetelijke dankbaarheid zal de heilige apostel Johannes hebben gehad, toen hij bijna aan het einde van zijn leven in zijn evangelie die tijd in herinnering roept, waarin hij met de Doper verkeerde, die een werktuig was van de Heilige Geest, opdat hij Jezus zou leren kennen, zijn schat en zijn leven!

De prediking van de Voorloper was in volmaakte overeenstemming met zijn leven van strengheid en versterving: Bekeert u -riep hij onvermoeibaar uit- want het Rijk der hemelen is nabij.13 Soortgelijke bewoordingen, vergezeld van zijn voorbeeldig leven, maakten diepe indruk in heel het gebied, en weldra was hij omringd door een talrijke groep leerlingen, die bereid waren zijn onderricht te aanho­ren. Een krachtige godsdienstige beweging beroerde geheel Palestina. De mensen dorstten, net zoals nu, naar God, en de verwachting van de Messias leefde zeer sterk. De heilige Matteüs en Marcus vermelden, dat zij van alle kanten toestroomden: van Jeruzalem en alle andere steden in Judea14; ook kwamen er mensen uit Galilea, want daar vond Jezus zijn eerste leerlingen, die immers Galileërs waren.15 Tegenover de gezanten van het Sanhedrin maakt Johannes zich bekend met de woorden van Jesaja: Ik ben de stem van iemand die roept in de woestijn.

Door zijn leven en woorden legde Johannes getuigenis af van de waarheid; onverschrokken tegenover hen die hun macht vertoonden, zonder zich te laten bewegen door de lofprijzingen van de menigten, zonder te wijken voor de aanhoudende druk van de farizeeën. Hij gaf zijn leven ter verdediging van Gods wet tegenover alle menselijke bepalingen: Het is u niet geoorloofd de vrouw van uw broer te hebben16, verweet hij Herodes.

Gering was Johannes' macht om zich te verzetten tegen de dwaasheden van de viervorst en beperkt was het bereik van zijn stem om de Messias een welbereid volk te vormen. Maar Gods woord verkreeg kracht op zijn lippen. In de tweede lezing van de heilige mis17 past de liturgie op Johannes de Doper de woorden van de profeet toe: Hij heeft mijn mond tot een snedig zwaard gemaakt, met de schaduw van zijn hand heeft Hij mij bedekt. Hij maakte van mij een geslepen pijl, en in zijn koker heeft Hij mij opgeborgen. En terwijl Jesaja denkt: Vergeefs heb ik mij afgetobd, mijn kracht loopt uit op leegheid en wind, zegt de Heer tot hem: Ik stel u aan tot licht voor de heidenvolkeren om mijn heil te zijn tot aan het uiteinde der aarde.

De Heer wil dat wij Hem tonen in ons gedrag en in onze woorden, daar waar zich dagelijks ons werk, ons gezin, onze vriendschappen ontvouwen..., in de winkel, op de universiteit, in het laboratorium..., ook al lijkt dit aposto­laat geen grote reikwijdte te bezitten. Dezelfde opdracht als die van Johannes vertrouwt de Heer thans aan ons toe, in onze dagen: de weg bereiden, zijn herauten zijn, zij die Hem in de harten van anderen aankondigen. De samen­hang tussen leer en gedrag is het beste bewijs van de overtuiging en kracht van hetgeen wij verkondigen: het is in vele gevallen de onmisbare voorwaarde om de mensen over God te spreken.

56.3 De taak van een heraut is om van het toneel te verdwijnen, zich naar het tweede plan terug te trekken, wanneer degene die werd aangekondigd verschijnt. «Ik houd het erop -zo merkt de heilige Johannes Chrysostomus op- dat om die reden zo spoedig mogelijk Johannes' dood werd toegelaten; wanneer hij verdwenen was, kon alle ijver van de menigte zich richten op Christus, in plaats van zich over hen beiden te verdelen.»18 Een ernstige fout van iedere willekeurige voorloper zou het zijn als hij toestond dat men hem, ook al was het maar voor korte tijd, zou verwarren met degene die men verwacht.

Een wezenlijke deugd van hem die Christus aankondigt is nederigheid en onbaatzuchtigheid. Van de twaalf apostelen waren er vijf, volgens de uitdrukkelijke vermel­ding van het evangelie, leerlingen van Johannes geweest. Hoogstwaarschijnlijk geldt dat ook voor de zeven anderen; zij zullen hem allemaal minstens hebben gekend en zij konden getuigen van zijn prediking.19 In het apostolaat is Christus de enige die bekend moet worden gemaakt. Hij is de schat die wij aankondigen; tot Hem moeten wij de anderen brengen.

De heiligheid van Johannes, zijn krachtige en aantrekkelijke deugden, zijn prediking... hadden er langzamerhand toe bijgedragen, dat bij sommigen de opvatting post ging vatten, dat Johannes wellicht de verwachte Messias was. In diepe nederigheid wilde Johannes slechts de heerlijkheid van zijn Heer en God; daarom protesteerde hij openlijk: Ik doop u met water, maar er komt iemand die sterker is dan ik; ik ben niet waardig de riem van zijn sandalen los te maken. Hij zal u dopen met de heilige Geest en met vuur.20 Tegenover Christus beschouwt Johannes zich onwaardig om Hem zelfs de nederigste diensten te bewijzen, die gewoonlijk voorbehouden zijn aan de slaven van de laagste klasse, zoals Hem de sandalen aandoen of de riemen daarvan los te maken. Tegenover het sacrament van het doopsel, door de Heer ingesteld, is het zijne slechts water, het symbool van de innerlijke reinheid die degenen die de Messias verwachtten in hun hart ten uitvoer dienden te brengen. Het doopsel van Christus is het doopsel van de Heilige Geest die zuiver maakt zoals vuur dat doet.21

Laten wij wederom kijken naar Johannes de Doper, een man met een sterk karakter, zoals Jezus in herinnering brengt bij de menigte die Hem aanhoort: Waar zijt gij in de woestijn naar gaan zien? Naar een riethalm door de wind bewogen? De Heer wist, en de mensen ook, dat de persoon­lijkheid van Johannes op zeer uitgesproken wijze doorscheen en zich moeilijk verenigde met gebrek aan karakter. Iets dergelijks vraagt de Heer ook van ons: in stilte en verbor­genheid goed doen, onze verplichtingen volmaakt nakomen.

Toen de Joden aan de leerlingen van Johannes kwamen vertellen, dat Jezus méér leerlingen verwierf dan hun meester, kwamen zij zich beklagen bij de Doper, die hun antwoordde: Ik ben de Messias niet, maar een gezondene om voor Hem uit te gaan [...]. Hij moet groter worden maar ik kleiner.22 Dat is onze levensopdracht: dat Christus ons leven vervult. Dan zal onze vreugde geen grenzen kennen. Naarmate Christus, door kennis en liefde, meer en meer in ons armzalig leven doordringt, zal onze vreugde onweerstaanbaar zijn.

Laten we tot de Heer bidden met de versregels van de dichter:«Moge ik als een rietfluit zijn, eenvoudig en hol, waar alleen Gij doorklinkt. De stem zijn van een ander die roept in de woestijn. Méér niet!» Uw stem zijn, Heer, te midden van de wereld, in de omgeving en op de plaats waar Gij hebt gewild dat mijn bestaan zich afspeelt.

-1. Introïtus. Joh 1,6-7; Lc 1,17. -2. H. Augustinus, Preek 293,1. -3. Altaarmissaal, Prefatie van de dag. -4. Vgl. Lc 3,1 vv. -5. Vgl. Mc 1,1. -6. Vgl. Mt 17,12. -7. H. Augustinus, o.c., 3. -8. Mc 1,2. -9. Vgl. L.Cl. Fillion, Vida de Nuestro Señor Jesucristo. -10. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 1. -11. Joh 1,6. -12. Joh 1,35-37. -13. Mt 3,2. -14. Vgl. Mt 3,5; Mc 1,1-5. -15. Vgl. Joh 1,40-43. -16. Mc 6,18. -17. Tweede lezing. Jes 49,1-6. -18. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over het Evangelie van de H. Johannes, 29,1. -19. Vgl. Hnd 1,22. -20. Lc 3,16. -21. Vgl. H. Cyrillus van Alexandrië, Catechesis, 20,6. -22. Vgl. Joh 3,28-30.