31 juli. Gedachtenis

9. HEILIGE IGNATIUS VAN LOYOLA

Hij werd in 1491 in Loyola geboren en volgde een loopbaan in het leger. Bij de verdediging van Pamplona raakte hij gewond; overgebracht naar zijn geboortestreek, bekeerde hij zich tijdens zijn revalidatietijd door het lezen van een leven van de Heer en de levens van enkele heiligen. Hij ging naar Parijs om theologie te studeren en daar verzamelde hij de eerste volgelingen, met wie hij later in Rome de Sociëteit van Jesus zou stichten. Hij stierf in deze stad in 1556.

-De invloed van de geestelijke lezing op de bekering van de heilige Ignatius. -Het belang van de geestelijke lezing. -Goede boeken kiezen. Wijze van beoefening van de geestelijke lezing.

9.1 Zoals hij in zijn 'Autobiografie' vertelt, was Ignatius van Loyola «tot 26-jarige leeftijd een man die zich overgaf aan de ijdelheden van de wereld en die met name genoot van het hanteren van de wapenen, in een groot en ijdel verlangen om roem te verwerven.»1 Nadat hij aan een been gewond was geraakt bij de verdediging van de stad Pamplona, werd hij in een draagstoel naar zijn geboortestreek gebracht, waar hij op het randje van de dood zweefde; na een lange revalidatieperiode herkreeg hij de gezondheid. In die tijd en «omdat hij zich overgaf aan het lezen van wereldse en verkeerde boeken -gewoonlijk ridderromans genoemd-, vroeg hij, toen hij zich goed voelde, om enkele van deze boeken om de tijd te verdrijven. In dat huis was geen enkel van die boeken die hij altijd las, en daarom gaven ze hem een 'Vita Christi' en een boek over het leven van de heiligen in Oudspaans.»2 Hij kreeg plezier in die lectuur, dacht erover na tijdens die lange periode waarin hij het bed moest houden, en «terwijl hij het leven van de Heer en van de heiligen las, begon hij na te denken en bij zichzelf te overwegen: -Hoe zou het zijn, als ik eens dat deed wat de heilige Franciscus en de heilige Dominicus hebben gedaan? -En zo dacht hij na over vele dingen die hij goed vond...»3

Hij verheugde zich, als hij besloot het leven van de heiligen te volgen, en hij werd bedroefd wanneer hij die gedachten verliet. «En nadat hij niet weinig licht had gekregen door die lezing, begon hij pas echt na te denken over zijn leven tot dan toe, en hoezeer hij behoefte had aan boetedoening daarvoor.»4 Zo kwam God langzamerhand in zijn ziel, en van een dappere ridder van een aardse heer werd hij tot «een heldhaftige ridder van de eeuwige Koning, Jezus Christus. De verwonding die hij in Pamplona had opgelopen, de lange revalidatieperiode in Loyola, de geestelijke lezing, het nadenken en mediteren onder invloed van de genade, de verschillende gemoedstoestanden die zijn geest doormaakte, bewerkten in hem een volledige ommekeer: van de dromen van een werelds leven naar een volledige toewijding aan Christus, die plaatshad aan de voeten van Onze Lieve Vrouw van Montserrat en die tijdens de retraite in Manresa tot rijping kwam.»5

De Heer bediende zich van de geestelijke lezing om de heilige Ignatius tot bekering te brengen. En zo is het ook met vele anderen gebeurd: God is in vele zielen doorgedrongen door middel van een goed boek. Inderdaad, «de geestelijke lezing heeft velen heilig gemaakt.»6 We vinden er een grote steun in voor onze vorming, evenals voor ons dagelijks gesprek met God. «Uit de geestelijke lezing vorm ik mijn voorraad brandstof -schrijf je me-. Het lijkt een berg waar geen leven in zit, maar daaruit haalt mijn herinnering vaak spontaan wat ze nodig heeft om mijn gebed levend te maken en mijn dankzegging na de communie te doen opvlammen.»7 Een goed boek als geestelijke lezing is een grote vriend, waarvan we maar moeilijk kunnen scheiden, omdat het ons de weg wijst die naar God leidt, ons aanmoedigt en helpt om die weg af te leggen.

9.2 De geestelijke lezing krijgt bijzonder belang in onze dagen, want gewoonlijk zal zij een van de voornaamste middelen zijn om die goede leer te bereiken die ons zal helpen onze godsvrucht te voeden en het geloof bekend te maken aan een wereld die vervuld is van diepe onwetendheid. Het gebeurt niet zelden, dat wij in ons gewone, dagelijkse gesprek met vrienden, verwanten, bekenden... voor het feit komen te staan, dat zij onbekend zijn met de meest elementaire geloofsbegrippen en de meest fundamentele criteria om zich een juist oordeel over de problemen in de wereld te vormen. Helaas blijft nog altijd actueel hetgeen in de eerste eeuwen van het christendom de heilige Johannes Chrysostomus schreef, toen hij zich beklaagde over de godsdienstige onwetendheid van vele christenen in zijn tijd: «Soms gebeurt het -schrijft de heilige-, dat wij al onze kracht wijden aan dingen die niet alleen overbodig zijn, maar ook nutteloos of verderfelijk, terwijl men de studie van de Schrift achterwege laat en minacht. Zij die bij het paardrennen tot het uiterste gaan, kunnen aanstonds de naam, de stoeterij, het ras, het land, de training van de paarden, hun leeftijd opnoemen, hoe snel ze kunnen rennen, en wie met wie, als ze samen zouden galopperen, de overwinning zou behalen; en welk paard, tussen deze en die, bij deelname aan de wedren en bereden door deze of gene ruiter, de strijd zou winnen... Maar als wij daarentegen zouden vragen naar het aantal brieven van de heilige Paulus, zouden ze niet eens het aantal kunnen noemen.»8 De Heer dringt er bij ons op aan, dat wij met de katholieke leer de duisternis en het beperkte gezichtsvermogen verhelderen van allen die de fundamentele waarheden van geloof en moraal niet kennen.

Wanneer de publicaties zo talrijk zijn, en ook de beelden die dagelijks tot ons komen, die op zichzelf niet dichter tot God doen naderen en soms zelfs van Hem neigen te verwijderen, dan zijn enige momenten van nadenken dringend nodig aan de hand van die geschikte geestelijke lezing die ons herinnert aan ons einddoel, de zin van het leven en de gebeurtenissen in het licht van het onderricht van de Kerk.9 Een goed boek kan een uitstekende vriend worden «die ons de voorbeelden van de heiligen voor ogen stelt, onze onverschilligheid veroordeelt, ons Gods oordelen in herinnering brengt, ons over de eeuwigheid spreekt, de waanbeelden van de wereld verdrijft, antwoord geeft op de valse voorwendsels van eigenliefde, ons de middelen verschaft om weerstand te bieden aan onze ongeordende hartstochten. Het is een discrete monitor die ons stilletjes waarschuwt, een vriend die ons nooit bedriegt...»10 Op de geestelijke lezing zijn de woorden van toepassing die de Schrift reserveert voor een goede vriendschap: we kunnen zeggen dat we, als we een goed boek tegenkomen, een schat gevonden hebben.11 In veel gevallen kan een goede geestelijke lezing beslissend zijn in iemands leven, zoals gebeurd is in het leven van de heilige Ignatius van Loyola en zovele christenen. Het aanraden van goede boeken is eveneens een uitstekende vorm van apostolaat, van het geestelijk verrijken van onze vrienden.

9.3 Dit zegt de Heer: Vuur ben Ik op aarde komen brengen, en hoe verlang Ik dat het reeds oplaait!12

Om deze liefde tot God over heel de wereld te verbreiden, moeten we die in ons hart bezitten, zoals de heilige Ignatius die bezat. En de geestelijke lezing geeft steun in het innerlijk leven, biedt levende voorbeelden van deugdzaamheid, doet ontvlammen in verlangens naar liefde tot God en is een machtige hulp voor het gebed, en daarnaast een uitnemend middel voor een goede vorming in de leer. Bij de kerkvaders treft men veelvuldig concrete lessen aan betreffende de geestelijke lezing. De heilige Hiëronymus, bijvoorbeeld, geeft de raad elke dag enige verzen uit de Heilige Schrift te lezen en «geestelijke geschriften van geleerde mannen, waarbij men echter dient op te letten, dat het auteurs van een vast geloof zijn, want men kan geen goud te midden van modder zoeken.»13 Geestelijke lezing dient te geschieden aan de hand van zorgvuldig uitgekozen boeken, zodat zij met zekerheid het voedsel vormen dat onze ziel overeenkomstig de persoonlijke omstandigheden nodig heeft. In deze, evenals in zovele andere gevallen kan de hulp die we in de geestelijke leiding ontvangen, van onschatbare waarde zijn. In het algemeen moet men, liever dan boeken die 'nieuwe theologische problemen' willen aanbieden -die waarschijnlijk alleen maar van belang zijn voor specialisten in de theologiewetenschap- boeken uitkiezen die de fundamenten van de gewone leer belichten, die duidelijk de geloofsinhoud uiteenzetten, die ons helpen het leven van Jezus te overwegen.

Om profijt te trekken uit de geestelijke lezing -soms zal het voldoende zijn om bijvoorbeeld een kwartier per dag daaraan te wijden, met inbegrip van enkele verzen uit het Nieuwe Testament- is het nodig langzaam, aandachtig en geconcentreerd te lezen, «te stoppen om de waarheden die je het meest direct raken te overwegen, te heroverwegen, te overdenken en te smaken, om ze dieper in je ziel te griffen en om er daden en vriendschappen uit te halen»14, die tot grotere liefde voor God leiden. De heilige Petrus van Alcántara gaf altijd een soortgelijke raad: «Het moet niet gehaast of snel gebeuren, maar aandachtig en rustig; men moet op de lezing niet alleen het verstand toepassen om te begrijpen wat men leest, maar veel meer nog de wil om te proeven wat men begrijpt. En wanneer men een godvruchtige passage vindt, blijf daar dan wat langer bij stilstaan om die beter te doorvoelen.»15

Een grote hulp is voortdurend geestelijke lezing te beoefenen, aan de hand van hetzelfde boek, en het kan nuttig zijn dat boek mee te nemen, wanneer we afwezig zijn in weekeinden, op beroepsreizen enz., zoals we met andere spullen doen, die wellicht meer plaats in beslag nemen en veel minder nuttig zijn. Op bepaalde tijden zullen we ook veel profijt hebben van het «herlezen van de werken die jaren geleden onze ziel zo goed gedaan hebben. Het leven is kort; daarom moeten we ons tevreden stellen met het lezen en herlezen van die geschriften, waarin werkelijk Gods spoor staat afgedrukt, en de tijd niet verliezen met het lezen van leven- en waardeloze dingen.»16

Tot de heilige Ignatius bidden wij, dat hij ons vanuit de hemel helpt om overvloedig voordeel te trekken uit onze geestelijke lezing en dat hij ons hart bekeert tot grotere dienstbaarheid aan God.

God, Gij hebt in uw Kerk tot meerdere eer en glorie van uw naam de heilige Ignatius van Loyola doen opstaan. Geef dat wij met zijn hulp en naar zijn voorbeeld de goede strijd kunnen strijden op aarde en met hem de krans van de overwinning verwerven in de hemel.17

-1. H. Ignatius van Loyola, Autobiografia, I,1. -2. Ibidem, I,5. -3. Ibidem, I,7. -4. Ibidem, I,9. -5. Johannes Paulus ii, Boodschap voor het Jaar van Ignatius, 31-VII-1990. -6. Vgl. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 116. -7. Ibidem, 117. -8. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën bij enkele passages van het Nieuwe Testament, I,1. -9. Vgl. E. Boylan, This tremendous lover. -10. Berthier, gecit. door A. Royo Marín o.p. in Teología de la perfección cristiana, 4e ed., BAC, Madrid 1962, bl. 737. -11. Vgl. Sir 6,14. -12. Communio. Lc 12,49. -13. H. Hiëronymus, Epistola 54, 10. -14. H. Johannes Eudes, Royaume de Jésus, II,15,196. -15. H. Petrus van Alcántara, Tratado de la oración y meditación, I,7. -16. R. Garrigou-Lagrange o.p., Het zieleleven van den christen, Heemstede 1947, bl. 199. -17. Collectegebed van de mis.