1 mei. Gedachtenis

33. HEILIGE JOZEF, ARBEIDER

Sinds 1955 wordt in de liturgie de gedachtenis gevierd van de heilige Jozef, arbeider. De Kerk herinnert aldus, naar het voorbeeld van de heilige Jozef en onder zijn bescherming, aan de menselijke en bovennatuurlijke waarde van het werk. Alle menselijke arbeid is een medewerken aan het werk van God, de Schepper, en wordt door Jezus Christus -overeenkomstig de liefde tot God en de liefde voor de anderen- tot een waar gebed en apostolaat.

-Arbeid, een gave van God. -Menselijke en bovennatuurlijke betekenis van de arbeid. -Het eigen beroepswerk liefhebben.

33.1 Leeft gij dan van het werk uwer handen...1

Wanneer de Kerk ons vandaag de heilige Jozef tot voorbeeld stelt, beperkt zij zich er niet toe een bepaalde vorm van arbeid te waarderen, maar de waardigheid en waarde van elke eerlijke mensenarbeid. In de eerste lezing van de heilige mis2 lezen wij het verhaal uit Genesis, waar­in de mens getoond wordt als deelgenoot aan de schepping. De heilige Schrift zegt ons ook, dat God de mens in de Hof van Eden bracht om die te bewerken en te beheren.3 Arbeid is vanaf het begin voor de mens een opdracht, een vereiste van zijn hoedanigheid als schepsel en uitdrukking van zijn waardigheid. Het is de manier waarop hij meewerkt met de goddelijke voorzienigheid ten behoeve van de wereld. Door de erfzonde onderging de manier van deze samenwerking, het 'hoe', een wijziging: Omwille van u zal de grond vervloekt zijn -zo lezen we eveneens in Genesis4- zwoegend zult gij van hem eten, alle dagen van uw leven [...]. In het zweet zult gij werken voor uw brood...

Wat op een vreedzame en aangename wijze had moeten geschieden, werd na de eerste val van de mens moeilijk en vaak uitputtend. Toch blijft het feit onveranderd, dat het eigen werk verbonden is met de Schepper en meewerkt aan het verlossingsplan voor de mensen. De omstandighe­den rondom het werk hebben ervoor gezorgd, dat sommi­gen het als een straf beschouwen, of dat het, door de kwaadwilligheid van het hart wanneer dat zich van God verwijdert, tot louter 'koopwaar' wordt of tot een 'middel tot onderdrukking', zodat het soms moeilijk wordt de grootheid en waardigheid van de arbeid te begrijpen. Soms wordt arbeid ook uitsluitend gezien als middel om geld te verdienen, dat dan het enige doel wordt, of als uiting van ijdelheid, van eigen zelfbevestiging, van egoïsme...; men vergeet de arbeid in zichzelf, als goddelijk werk, want hij is een samenwerken met God en een offergave aan Hem, waarin de menselijke en bovennatuurlijke deugden beoefend worden.

Lange tijd werd het materiële werk veracht als middel om in zijn levensonderhoud te voorzien en werd het be­schouwd als iets waardeloos en onterends. En vaak zien wij hoe de materialistische samenleving van vandaag de mensen verdeelt 'naar wat zij verdienen', naar hun vermo­gen om een hoger niveau van -vaak buitensporige- eco­nomische welvaart te bereiken. «Het wordt tijd dat wij christenen hardop uitroepen dat de arbeid een gave van God is, en dat het geen enkele zin heeft de mensen in categorieën in te delen naar de verschillende soorten arbeid, waarbij sommige als edeler worden beschouwd dan andere. De arbeid, elke arbeid, is een getuigenis van de waardigheid van de mens, van zijn heerschappij over de schepping. Zij geeft gelegenheid tot ontwikkeling van de eigen persoonlijkheid. Zij schept een band tussen mensen, is een bron van middelen om het eigen gezin te onderhouden; zij is een middel om bij te dragen tot verbetering van de maatschappij waarin men leeft, en tot vooruitgang van de hele mensheid.»5 Dàt roept het feest van vandaag ons in herinnering6, wanneer wij de heilige Jozef tot voorbeeld en patroon nemen. Hij was een man die van zijn vak leefde; tot hem moeten wij ons vaak wenden opdat de taak die wij onder handen hebben zich niet verlaagt of vervaagt, want niet zelden gebeurt het, wanneer men God vergeet, dat «de materie veredeld uit de werkplaats te voorschijn komt, maar de mensen zich verlagen.»7 Met de hulp van de heilige Jozef moet het werk uit onze handen komen als een offergave die de Heer zeer welgevallig is; werk dat tot gebed geworden is.

33.2 Het evangelie van de heilige mis8 laat zien, hoe Jezus in Nazaret bekend is vanwege zijn arbeid. Wanneer Jezus in zijn vaderstad terugkomt, zeggen de buren: Is Hij niet de zoon van de timmerman? Heet zijn moe­der niet Maria?... Elders wordt gezegd, dat Jezus het beroep overnam van hem die hier op zijn aarde de rol van vader vervulde, zoals bij verschillende gelegenheden gebeurt: Is dat niet de timmerman, de zoon van Maria?9 De arbeid werd geheiligd, toen Gods Zoon die aanvaardde. Vanaf dat moment kan arbeid tot verlossingstaak worden, door de vereniging met Christus, de Verlosser van de wereld. Vermoeidheid, inspanning, harde en moeilijke omstandigheden -ten gevolge van de erfzonde- verkrij­gen door Christus een onmetelijke bovennatuurlijke waarde, voor onszelf en voor de hele mensheid. Wij weten dat de mens verbonden is met het verlossingswerk van Jezus Christus, «die een uitnemende waardigheid verleen­de aan de arbeid door met eigen handen in Nazaret werk te verrichten.»10

Elk edel werk kan tot een taak worden die zowel degene die het vervult als de gehele maatschappij vervolmaakt, en kan eveneens, met al zijn bijkomstige omstandigheden, tot middel worden dat anderen steunt via de gemeenschap die bestaat tussen alle leden van het Mystieke Lichaam van Christus, de Kerk. Daarvoor is het echter nodig, dat men, naast het menselijke, nooit het bovennatuurlijke doel dat alle handelingen in het leven dienen te hebben, vergeet, met inbegrip van die welke zich als harder en moeilijker aandienen: «degene die tot de galeien is veroor­deeld, weet wel dat hij moet roeien om het schip te doen voortbewegen, maar om in te zien, dat dit een zin aan zijn leven geeft, zou hij dieper moeten doordringen in de bete­kenis die lijden en straf voor een christen hebben; dat wil zeggen, hij zou zijn toestand moeten zien als een mogelijk­heid om zich met Christus te vereenzelvigen. Welnu, als hij hierin door onwetendheid of verachting niet slaagt, zal hij zijn 'werk' gaan haten. Een zelfde effect kan optreden, wanneer de vrucht of het resultaat van het werk (niet de financiële beloning ervan, maar datgene wat men heeft 'bewerkt', 'uitgevoerd' of 'gemaakt') verloren gaat in een verre afstand, waarvan men bijna geen besef heeft.»11 Hoevelen, helaas, begeven zich niet iedere ochtend, naar hun werk alsof ze naar de galeien gaan! Om te gaan roeien in een boot, waarvan ze niet weten waar die naar toe vaart, en die hun ook helemaal niets interesseert. Ze wachten alleen het einde van de week en de maandelijkse salarisoverschrijving af. Zo'n werk verleent duidelijk geen waardigheid, heiligt niet en zal nauwelijks dienen tot de ontplooiing van de eigen persoonlijkheid en tot het welzijn van de maatschappij.

Laten we vandaag, bij sint Jozef, eens denken aan de liefde en waardering die wij koesteren ten opzichte van onze taak, de zorg die we besteden om ons werk prima af te leveren, de stiptheid, het beroepsprestige, de kalmte -die geenszins in strijd is met gevoel voor urgentie- waar­mee we ons werk ten uitvoer brengen, de achting en het respect dat we hebben voor ieder werk, de arbeidzaamheid... Als ons handelen menselijk gezien goed gedaan is, zullen we kunnen zeggen, zoals we in de heilige mis van vandaag bidden: God, bron van goedheid, zie naar de offerande die wij U brengen bij de herdenking van de heilige Jozef. Wees ons genadig: laat deze gaven de steun en bescherming bieden waarom wij U vragen.12

33.3 Een goed volbracht werk wordt met liefde tot stand gebracht. We dienen ons eigen beroep te waarderen, het vak waaraan we ons wijden; dit is wellicht de eerste stap om het waardigheid te verlenen en het tot het bovennatuurlijke plan te verheffen. Wat wij onder handen hebben, moeten we vanuit ons hart vervullen, en niet 'omdat er niets anders op zit'. «Die man, mijn zoon, die me vanmorgen kwam opzoeken -weet je, die met die aardekleurige jagerstas- is geen eerlijke man [...]. Deze man is van beroep caricaturist bij een geïllustreerd dagblad. Daar leeft hij van; daarmee houdt hij zich tijdens de werkuren bezig. En toch spreekt hij altijd met afkeer over zijn beroep, en hij zei tegen mij: 'Was ik maar schilder! Maar helaas moet ik die dwaasheden tekenen om te kunnen eten. Kijk niet naar die tekeningetjes, jongen, kijk er niet naar! Pure handel...' Dit betekent, dat hij zijn werk alleen maar doet voor het gewin. En dat hij heeft toegelaten, dat zijn geest ver verwijderd is geraakt van het werk, waarmee zijn handen bezig zijn. Want hij vindt zijn werk maar heel laag. Maar ik zeg je, mijn zoon, dat als de bezigheid van mijn vriend zo laag bij de grond is, als zijn tekeningen dwaasheden genoemd kunnen worden, dan komt dat, omdat hij er niet zijn geest in heeft gelegd. Want als de geest erin rust, dan is er geen werk dat niet edel en heilig wordt. Edel en heilig is het werk van de caricaturist wel, evenals dat van de timmerman of van de vuilnisman [...]. Er bestaat een manier van caricaturen tekenen, van hout bewerken [...] die openbaart dat in die activiteit liefde ge­legd is, een zorg om volmaaktheid en harmonie, en een kleine persoonlijke vuurvonk: dat is wat kunstenaars eigen stijl noemen, en er bestaat geen menselijk werk of werkje waarin die niet kan bloeien. Een manier van werken, die de juiste is. De andere, het minachten van het werk, dat als laag beschouwen, in plaats van het los te maken en stil­letjes om te vormen, dàt is een slechte en immorele manier. De bezoeker met die aardekleurige jagerstas is dus een immoreel mens, want hij houdt niet van zijn werk.»13

De heilige Jozef leert ons het werk, waaraan wij zoveel uren besteden lief te hebben: het huishouden, het laborato­rium, de ploeg of de computer, het bezorgen of wegbrengen van pakjes of de zorg voor de portiersloge in dat grote gebouw... De rang van een werk is gelegen in het vermo­gen om ons in menselijk en bovennatuurlijk opzicht te vervolmaken, in de kansen die het ons biedt het gezin te onderhouden en mee te werken aan goede werken ten gunste van de mensen, in de steun die wij door het werk aan de samenleving verlenen...

De heilige Jozef had Jezus vóór zich tijdens zijn werk. Soms vroeg hij Hem een stuk hout vast te houden, terwijl hij het zaagde en andere keren leerde hij Hem de beitel of de schaaf te hanteren... Wanneer hij vermoeid was, keek hij naar zijn zoon, die Gods Zoon was, en zijn taak verkreeg een nieuwe kracht, omdat hij wist dat hij door zijn werk meewerkte aan de geheimvolle, maar werkelijke heilsplannen. Laten we hem vandaag bidden, dat hij ons leert die tegenwoordigheid van God te bezitten, zoals hij die had terwijl hij zijn beroep uitoefende. En laten we niet de heilige Maria vergeten, aan wie wij vol liefde deze meimaand die vandaag begint gaan toewijden. Laten we niet vergeten dagelijks een uur van werk of studie, intenser, beter volbracht, haar ter ere aan te bieden.

-1. Vgl. Introïtus, Ps 127,1-2. -2. Gn 1,26-2,3. -3. Gn 2,15. -4. Gn 3,17-19. -5. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 47. -6. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Redemptoris custos, 15 augustus 1989, 22. -7. Pius xi, Enc. Quadragesimo anno, 15-V-1931. -8. Mt 13,54-58. -9. Mc 6,3. -10. Vaticanum ii, Const. Gaudium et spes, 67. -11. P. Berglar, Opus Dei, Otto Müller Verlag, Salzburg 1983, bl. 281. -12. Altaarmissaal, Gebed over de offergaven. -13. E. D'Ors, Aprendizaje y heroísmo;grandeza y servidumbre de la inteligencia, EUNSA, Pamplona 1973, bl. 19-20.