21 augustus. Gedachtenis

17. HEILIGE PIUS X

Giuseppe Sarto werd geboren in het plaatsje Riese in Noord-Italië op 2 juni 1835. Als klein kind leerde hij de armoede kennen van een eenvoudig gezin van tien kinderen; zijn vader was de postbode van het dorp. Hij onderscheidde zich door voortdurende dienstbaarheid aan de Kerk en aan de gelovigen, als pastoor, patriarch-aartsbisschop van Venetië en paus van Rome. Hij legde een heilige ijver aan de dag in de verdediging van de zuiverheid van de leer, hij zorgde voor de herwaardering en waardigheid van de liturgie en verbreidde de praktijk van de veelvuldige communie. Als wapenspreuk van zijn pausschap koos hij: 'Instaurare omnia in Christo' (Alles hernieuwen in Christus). Hij stierf op 20 augustus 1914.

-De noodzaak de leer bekend te maken. Alle middelen benutten die binnen ons bereik liggen. -Gemoedsrust en goed humeur tegenover moeilijkheden. -Liefde voor Kerk en paus.

17.1 De Heer sloot met zijn dienaar een verbond van vrede. Hij stelde hem aan het hoofd van zijn volk en verleende hem de waardigheid van priester voor eeuwig.1

De jaren van het pontificaat van de heilige Pius x waren uitermate moeilijk vanwege de interne wijzigingen in vele staten, welke een ernstige weerslag hadden op de christengelovigen. Niettemin was de echte wervelwind die de Kerk in die tijd zo sterk teisterde, van ideologisch en leerstellig karakter: de pogingen om het geloof te verzoenen met een filosofie die in haar eigen beginselen ver van het geloof vandaan stond, liepen uit op talrijke dwalingen, die wijd verbreid raakten. Deze ideologieën vielen de fundamenten zelf van de katholieke leer aan en leidden rechtstreeks tot een ontkenning daarvan.2

De heilige Pius x heeft de wapenspreuk van zijn pontificaat -alles in Christus hernieuwen3- tot werkelijkheid gemaakt, door zijn diepe bezorgdheid om dit kwaad dat op duizend en één manieren op het gelovige volk afkwam, de pas af te snijden.4 Herhaaldelijk benadrukte hij de schade die de onwetendheid van het geloof teweegbrengt: . Hij drong steeds weer aan op de noodzaak de katechismus te onderrichten. Uit deze bezorgdheid voor de christelijke vorming ontstond de zogenoemde 'Katechismus van de heilige Pius x', die de Kerk zoveel goed heeft gedaan. Deze ijver om de leer te onderwijzen aan een wereld die daarnaar hongerde en er behoefte aan had, komt tot uiting in heel zijn leerambt. Ook hijzelf wilde, als paus, de traditionele katechesemiddelen niet in de steek laten. Tot 1911 gaf hij steeds katechismusles in de 'Cortile van sint Damasus' en in die van de 'Pigna' in het Vaticaan. Iedere zondag nodigde hij ook de gelovigen van een parochie in Rome uit, vierde met hen de heilige mis en legde hun het evangelie uit.

Een groot deel van die dwalingen die de heilige Pius x bestreed, lijkt in onze dagen een bewijs van burgerrecht gekregen te hebben. En in landen die al bijna twintig eeuwen geleden gekerstend zijn, vormen degenen die niet eens de meest fundamentele waarheden van het geloof kennen een enorme menigte. Velen zijn weerloos en laten zich meeslepen door die dwalingen die door slechts enkelen verspreid worden, waarbij hun eigen hartstochten zijn betrokken.5 De oproep die de heilige Pius x in zijn tijd deed uitgaan om de goede leer te bewaren en bekend te maken, is nog altijd volledig actueel. Bijzonder dringend nodig is, dat wij allen, christenen, met de middelen die binnen ons bereik liggen, de leer van de Kerk bekend maken: over de zin van het leven, het einddoel van de mens en zijn eeuwige bestemming, het huwelijk, de edelmoedigheid in het aantal kinderen, het recht en de plicht van de ouders om de opvoeding te kiezen die hun kinderen dienen te ontvangen, de sociale leer van de Kerk, de liefde voor de paus en zijn onderricht, de boosaardigheid van de misdaad die abortus is... Daarvoor dienen wij alle middelen aan te wenden die binnen ons bereik liggen: gezinskatechese, de verspreiding van goede boeken, gesprekken die iedere dag ontstaan over onderwerpen die geloof of moraal raken... Laten we bovendien niet vergeten, zoals paus Johannes Paulus ii ons in herinnering heeft gebracht, dat «het geloof versterkt wordt door het apostolaat!»6

17.2 De heilige Pius x onderscheidde zich door grote standvastigheid om het hoofd te bieden aan een omgeving die hem vaak vijandig gezind was, en tegelijkertijd was hij vervuld van een diepe nederigheid en eenvoud. In de eerste lezing van de heilige mis staan de volgende woorden van sint Paulus, die deze heilige paus ook geschreven zou kunnen hebben: Wij hebben met de hulp van onze God de moed gevonden om ondanks heftige tegenstand zijn boodschap bij u openlijk te verkondigen.7 Net zoals sint Paulus bleef Pius x echter kalm en opgewekt te midden van de moeilijkheden, omdat zijn leven stevig verankerd lag in het gebed. En evenmin ontbrak het hem aan goed humeur.

Een soldaat van de Zwitserde Garde herinnert zich hoe hij een keer 's nachts wacht liep op een binnenplaats, waarop het slaapkamerraam van de paus uitzag. Met de hellebaard op de schouder liep de soldaat heen en weer. Zijn stappen weerklonken over de tegels. Op een gegeven moment, die nacht, ging het raam open en verscheen de gestalte van de paus: «Mijn God, wat doe jij daar?» De soldaat probeerde zo goed als hij kon zijn taak te verklaren. En de heilige Pius x beval hem welwillend aan: «Ga maar rusten, dat is beter. Dan kunnen we allebei, jij en ik, slapen.»8

De heilige Pius x had de naam, dat hij in zijn leven wonderen verrichtte. Op een dag kwamen zijn vroegere parochianen hem in het Vaticaan bezoeken. En met de eenvoud en het vertrouwen dat zij altijd al jegens hem hadden gehad -en ook met volledig gebrek aan tact- vroegen ze hem: «Don Beppo (zo noemden ze hem, toen hij pastoor was), is het echt waar dat U wonderen doet?» En in eenvoud en met goed humeur antwoordde de paus: «Kijk..., hier in het Vaticaan moet je zo'n beetje van alles doen.»9 Niettemin begaf een Braziliaanse bisschop, die van de roem van heiligheid van de paus had vernomen, zich in de eerste maanden van 1914 naar Rome om van de heilige paus de genezing van zijn moeder, die aan lepra leed, af te smeken. Op zijn aandringen spoorde de heilige Pius x hem aan zich aan Onze Lieve Vrouw en nog een of andere heilige aan te bevelen. Maar de bisschop hield aan en smeekte hem: «Weest U dan tenminste zo goed de woorden van onze lieve Heer tegen de melaatse te herhalen: Volo, mundare! (Ik wil, wees rein.)» En de paus herhaalde glimlachend en inschikkelijk: «Volo, mundare!» Toen de bisschop in zijn vaderland terugkwam, was zijn moeder van de melaatsheid genezen.10

17.3 De heilige Pius x beminde en diende de Kerk met de grootste trouw. Vanaf het begin van zijn pausschap begon hij met een reeks diepgaande hervormingen. Hij wijdde met name bijzondere aandacht aan de priesters, van wie hij 'alles' verwachtte. Van hun heiligheid, zo zei hij dikwijls en in allerlei toonaarden, is in hoge mate de heiligheid van het christenvolk afhankelijk. Bij de vijftigste verjaardag van zijn priesterwijding wijdde hij aan de priesters een exhortatie11 die tot thema had: 'Hoe de priesters dienen te zijn, waaraan de Kerk behoefte heeft'. Hij vroeg vóór alles heilige priesters, geheel toegewijd aan hun werk voor de zielen.

Vele van de problemen, noden en omstandigheden van die vijftien jaar van het pausschap van de heilige Pius x zijn nu nog altijd actueel. Daarom kan vandaag een goede gelegenheid zijn om na te gaan hoe het gesteld is met onze liefde -gepaard met werken- voor de Kerk; of ieder van ons, te midden van zijn tijdelijke bezigheden, «zich diep bewust ervan is, dat hij een kind van de Kerk is, aan wie een geheel eigen, onvervangbare en onoverdraagbare taak is toevertrouwd, die hij ten uitvoer dient te brengen voor het welzijn van allen»12: de goede leer onderrichten en daarbij elke geëigende gelegenheid benutten of die scheppen; hulp bieden aan anderen om de weg tot verzoening met God te vinden door middel van de sacramentele biecht; elke dag bidden en uren van goed afgeleverd werk aanbieden voor de heiligheid van de priesters; edelmoedig het onderhoud van de Kerk en goede werken steunen; bijdragen aan de verbreiding van het leergezag van paus en bisschoppen, met name in zaken die betrekking hebben op sociale rechtvaardigheid, publieke moraal, onderwijs, gezin... «Wat een vreugde, met heel mijn ziel te kunnen zeggen: ik houd van mijn Moeder, de heilige Kerk!»13 Een liefde die elke dag weer vertaald wordt in concrete werken.

Laten we ook onderzoeken hoe het gesteld is met onze kinderlijke liefde voor de paus, die voor alle christenen een «schone hartstocht moet zijn, omdat wij in hem Christus zien.»14 Laten we bij de Heer overwegen of wij dagelijks bidden voor de persoon van de paus van Rome, opdat de Heer hem beware, hem in leven houde en hem gelukkig make op aarde..., of wij ons bij zijn intenties aansluiten, of wij daarvoor bidden...

Almachtige, eeuwige God -zo bidden we Hem met een gebed van de heilige mis- om het katholieke geloof te verdedigen en alles in Christus te hernieuwen hebt Gij aan de heilige paus Pius x hemelse wijsheid en apostolische moed geschonken. Geef dat wij zijn richtlijnen en voorbeeld volgen om het eeuwig loon te ontvangen.

-1. Introïtus. Vgl. Sir 45,30. -2. Vgl. R. García de Haro, Historia teológica del Modernismo, EUNSA, Pamplona 1972. -3. H. Pius x, Apost. brief Bene nostis, 14-II-1905. -4. Vgl. Idem, Decr. Lamentabili, 3-VII-1907; Enc. Pascendi, 8-IX-1907. -5. Vgl. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Christifideles laici, 30-XII-1988, 4. -6. Idem, Enc. Redemptoris missio, 7-XII-1990, 2. -7. 1 Tes 2,2-8. -8. Vgl. J.M. Javierre, Pío X, Juan Flors, 5e ed., Barcelona 1961, bl. 180. -9. Vgl. L. Ferrari, Pio X. Dalle mie memorie, Vicenza 1922, bl. 1528. -10. G. Dal-Gal, Pius X. -11. H. Pius x, Enc. Haerent animo, 4VIII-1908. -12. Johannes Paulus ii, Apost. exhort. Christifideles laici, cit., 28. -13. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 518. -14. Idem, De liefde tot de Kerk.