26 december
H. Stefanus

32. HEILIGE STEFANUS, EERSTE MARTELAAR

-Laster en vervolging van verschillende aard bij het navolgen van Christus. -Ook nu bestaat er nog vervolging. Een christelijke ma­nier om daarop te reageren. -Hoop op de hemel.

32.1 De hemel ging open voor de heilige Stefanus, de eerste onder de martelaren, en daarom is hij gekroond en heeft hij een ereplaats in de hemel.1 

We hebben nog maar net de Geboorte van de Heer gevierd en nu al houdt de liturgie ons de eerste voor, die zijn leven gaf voor het Kind dat juist geboren is. «Gisteren werd Christus door ons in doeken gewikkeld; vandaag kleedt Hij Stefanus met het gewaad der onsterfelijkheid. Gisteren diende de engte van een kribbe het Kerstkind tot rustplaats; vandaag heeft de immense hemel Stefanus in triomf binnengehaald.»2 

De Kerk wil eraan herinneren dat het kruis altijd heel dicht bij Christus en de zijnen is. In de strijd om de volle gerechtigheid -de heiligheid- wordt de gelovige met moeilijke situaties geconfronteerd en met aanvallen van de vijanden van God in deze wereld. De Heer waarschuwt ons: Als de wereld u haat, bedenkt dan, dat zij Mij eerder heeft gehaat dan u. Herinnert u wat Ik u gezegd heb: een dienaar staat niet boven zijn heer. Als ze Mij vervolgd hebben, zul­len ze ook u vervolgen.3 En vanaf het eerste be­gin van de Kerk is deze profetie in vervulling gegaan. Ook in onze da­gen zullen we, weliswaar op een andere wijze en in een andere graad, moeilijkheden en vervolging moeten doorstaan om de Heer te volgen. «Het martelaarschap is -zegt de heilige Augustinus ons- van alle tijden. Men kan niet zeggen, dat de christenen geen vervolging ondergaan; het woord van de Apostel kan niet falen [...]: Allen die in Christus Jezus godvruchtig willen leven, zullen vervolgd worden (2 Tim 3,12). Allen zegt hij, niemand uitgesloten, niemand uitgezonderd. Als gij wilt beproeven of dit gezegde waar is, begin dan vroom te leven en gij zult zien hoezeer hij gelijk had, toen hij dit zei.»4 

In diezelfde begintijd van de Kerk hadden de christenen van Jeruzalem vervolgingen te verduren van de Joodse ge­zagsdragers. De apostelen werden gegeseld omdat zij Jezus Christus verkondigden en zij ondergingen het met vreugde: Zij verlieten het Sanhedrin verheugd, dat zij waardig be­vonden waren smaad te lijden omwille van de Naam.5 

De apostelen dachten vast en zeker aan de woorden van de Heer: Zalig zijt gij, wanneer men u beschimpt, ver­volgt en lasterlijk van allerlei kwaad beticht om Mijnentwil. Verheugt u en juicht, want groot is uw loon in de hemel. Zo immers hebben ze de profeten vervolgd die voor u geleefd hebben.6 «Men moet niet zeggen, dat zij niet leden, maar dat het lijden hun een bron van blijdschap was. Dat kunnen wij zien in de vrijheid die zij in hun volgend optre­den tentoonspreidden: onmiddellijk na de geseling wijdden zij zich met bewonderenswaardige vurigheid aan de verkondiging.»7 

Niet veel later zou het bloed van Stefanus8 het eerste zijn dat vergoten werd omwille van Christus, en dat duurt voort tot in onze dagen. Toen Paulus in Rome aankwam, waren de christenen feitelijk herkenbaar aan het onmiskenbare teken van het kruis en van tegenspraak: van die sekte is ons bekend -zeggen de romeinse Joden tot Paulus- dat ze overal tegenspraak ondervindt.9 De Heer kent, als Hij ons roept of iets vraagt, heel goed onze beperkingen en de moeilijkheden die we onderweg zullen tegenkomen. Jezus blijft altijd aan onze zijde als de tijd van beproeving is aangebroken en helpt ons met zijn genade: Weliswaar leeft gij in de wereld in verdrukking, maar hebt goede moed: Ik heb de wereld overwonnen10, zegt Hij ons. We moeten nergens verbaasd over zijn als wij in onze opgang naar de heiligheid een of andere moeilijkheid moeten ondergaan, klein of groot, om trouw te zijn aan onze weg in een wereld met heidense trekken. Dan zullen wij de Heer vragen de heilige Stefanus na te mogen volgen in kracht, in blijdschap, in zijn zucht de christelijke waarheid bekend te maken, ook in die omstandigheden.

32.2 Vervolging kan verschillende vormen aannemen. In de eerste christentijd was vervolging gericht op het vernie­tigen van het geloof van de christenen door lichamelijk geweld. In andere gevallen zagen -en zien- zij zich in hun grondrechten bedreigd. Of men tracht eenvoudige mensen in de war te brengen met campagnes die gericht zijn op de ondermijning van het geloof. Zelfs in landen met een grote katholieke traditie ondervindt men allerlei hindernissen en moeilijkheden bij het naar katholieke opvatting opvoeden van de eigen kinderen. Of men ontneemt katholieken, vanwege het simpele feit dat zij katholiek zijn, een eerlijke kans om in hun beroep vooruit te komen.

Het gebeurt niet zelden, dat een katholiek, in samenlevingen die de vrijheid hoog in het vaandel voeren, blijkt in een kennelijk vijandige omgeving te leven. Dan kan er sprake zijn van een heimelijke vervolging, de vervolging van de ironie die de christelijke waarden tracht belachelijk te maken, of de vervolging van de sociale druk die erop gericht is de zwaksten bang te maken. Het is een harde, zij het onbloedige, vervolging die zich niet zelden bedient van laster en kwaadsprekerij. «In andere tijden -zegt de heilige Augustinus- zette men de christenen aan Christus af te zweren, nu wordt het geleerd Hem te ontkennen. Vroeger gebruikte men geweld, tegenwoordig bedrog. Toen hoorde men de vijand schreeuwen, nu is men, nu de vijand zich vertoont met zoet gefluister en listen, niet op zijn hoede. Het is bekend hoe hij de christenen met geweld aanpakte om hen Christus te laten ontkennen: zij trokken hen naar zichzelf, opdat zij Hem zouden afzweren. Zij echter die Christus bleven belijden, verwierven de kroon. Tegenwoordig leert men Christus te ontkennen en zij willen, dat is hun misleiding, niet dat blijkt, dat zij hen van Christus afzonderen.»11 Het lijkt wel of de heilige het over onze tijd had.

De Heer wil de zijnen ook waarschuwen niet van hun stuk te raken als ze tegengesproken worden, niet door de heidenen, maar door hun eigen broeders in het geloof. Zij menen met deze onterechte handelwijze die meestal het gevolg is van naijver, afgunst, gebrek aan goede bedoelingen, een daad van godsverering te stellen.12 Alle tegenspraak, en vooral die laatste, moet men verduren naast de Heer in het tabernakel. Daar zal het apostolaat dat wij dan ter hand nemen zijn bijzondere vruchtbaarheid verwerven.

Deze omstandigheden moeten gezien worden als een bijzondere roep van de Heer om met Hem verenigd te blijven door middel van gebed. Het zijn ogenblikken waarin wij kracht en geduld moeten tonen, zonder ooit kwaad met kwaad te vergelden. Sterker nog, ons inwendig leven heeft deze tegenwerking en hindernissen juist nodig om sterk en standvastig te worden. De ziel zal, met de hulp van God, nederiger en zuiverder uit deze beproevingen te voorschijn komen. Wij zullen op een bijzondere wijze de blijdschap van God genieten en met de heilige Paulus kunnen zeggen: Dit vervult mij met troost en doet mij overvloeien van blijdschap bij al mijn wederwaardigheden.13 Heer, laat ons het voorbeeld navolgen van hem die wij vandaag gedenken: dat wij ook onze vijanden leren beminnen. Want wij vieren de sterfdag van de heilige Stefanus die zelfs voor zijn vervolgers wist te bidden.14

32.3 De christen die vervolgd wordt, omdat hij Christus volgt, zal daardoor een groter vermogen tot begrip verwer­ven en de sterke bereidheid nooit iemand te verwonden, te grieven of slecht te behandelen. De Heer vraagt ons boven­dien, dat wij voor onze vervolgers bidden15, laten wij de waarheid spreken in liefde, veritatem facientes in caritate.16 

Deze woorden van de heilige Paulus doen ons het evangelie verkondigen zonder te kort te schieten in de liefde tot Christus. De laatste zaligspreking eindigt met een hartstochtelijke belofte van de Heer: Zalig zijt gij, wanneer men u beschimpt, en lasterlijk van allerlei kwaad beticht om Mijnentwil: verheugt u en juicht, want groot is uw loon in de hemel.17 De Heer is altijd een goed betaler.

Stefanus was de eerste martelaar van de christenheid en hij stierf om de waarheid te verkondigen. Wij zijn ook geroepen om de waarheid van Christus zonder vrees of veinzerij te verbreiden: Weest niet bevreesd voor hen die wel het lichaam kunnen doden, maar niet de geest.18 Daarom moeten wij niet wijken voor obstakels, als het gaat om de verkondiging van de heilsleer van Christus: «Heb geen angst voor de waarheid, ook al zou ze je het leven kosten.»19 

De dag waarop christenen vervolgd, belasterd of slecht behandeld worden, omdat zij leerlingen van Jezus zijn, is voor hen een dag van overwinning en beloning: want groot is uw loon in de hemel. Ook in dit leven is de Heer ruim van betalen, maar in het andere wacht ons, als wij trouw zijn, een onschatbare beloning. Híer kan de blijdschap niet volledig zijn. Als wij echter bij de Heer blijven, door gebed en sacramenten, zullen wij de voorproef van het eeuwig geluk genieten. Ik ben er zelfs van overtuigd, zegt de heilige Paulus tot de eerste christenen van Rome, dat het lijden van deze tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid waarvan ons de openbaring te wachten staat.20 

De geschiedenis van de Kerk laat ons zien, dat moeilijk­heden soms ertoe leiden, dat een mens laf wordt en verkilt in zijn omgang met God; en dat zij in andere gevallen daarentegen heilige zielen doen rijpen, die het kruis van alledag dragen en Christus volgen door zich met Hem te vereenzelvigen. Voortdurend zien wij deze dubbele mogelijkheid: eenzelfde moeilijkheid -ziekte, onbegrip enz.- heeft verschillende gevolgen in overeenstemming met de gesteldheid van de ziel. Als wij heilig willen worden, is het duidelijk, dat onze gesteldheid moet zijn: Christus altijd van nabij te volgen, ondanks alle obstakels.

In ogenblikken van tegenslag is het een grote steun onze hoop op de hemel te koesteren. Dat zal ons helpen sterk te zijn in het geloof tegenover welke soort van vervolging of verwarringstichting dan ook. «Wanneer gij steeds vast besloten bent eerder te sterven dan het streven naar het einddoel op te geven, zal de Heer, al laat Hij u in dit leven wat dorst lijden, u in dat wat eeuwig duurt, allerovervloedigst te drinken geven zonder dat u nog hoeft te vrezen, dat het u aan water zal ontbreken.»21 

In tijden van uitwendige moeilijkheden moeten wij onze broeders en zusters in het geloof helpen sterk te zijn tegenover tegenslagen. We zullen hen geweldig helpen door ons voorbeeld, met ons woord, met onze blijdschap, met onze trouw en ons gebed. Het is goed die momenten fijngevoelig te vullen met een levende broederliefde, want meer nog dan de verongelijkte broeder uit het boek Spreuken is een broer die door zijn broeder geholpen is, een machtige stad22, dat betekent onneembaar.

Onze Moeder, de maagd Maria, is in die moeilijke omstandigheden op bijzondere wijze nabij. Vandaag bevelen wij ons ook op bijzondere wijze aan bij de eerste martelaar die zijn leven gaf voor Christus, opdat wij in onze moeilijkheden sterk zullen zijn.

-1. Introïtus van de Mis. -2. H. Fulgentius, Preek 3. -3. Joh 15,18.20. -4. H. Augustinus, Sermo 6,2. -5. Hnd 5,41. -6. Mt 5,11-12. -7. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over de Handelingen der Apostelen, 14. -8. Vgl. Hnd 7,54-60. -9. Hnd 28,22. -10. Joh 16,33. -11. H. Augustinus, Enarrationes in Psalmos, 39,1. -12. Joh 16,2. -13. 2 Kor 7,4. -14. Gebed van de Mis. -15. Vgl. Mt 5,24. -16. Ef 4,15. -17. Mt 5,11. -18. Mt 10,28. -19. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 34. -20. Rom 8,18. -21. H. Theresia van Avila, De Weg der Volmaaktheid, 20,1. -22. Spr 18,19.