Zondag onder het octaaf van Kerstmis
Feest van de Heilige Familie

31. HET HEILIG HUISGEZIN

-Jezus wil de Verlossing van de wereld beginnen binnen een gezin. -De taak van de ouders. Het voorbeeld van Maria en Jozef. -De heilige Familie, een voorbeeld voor alle gezinnen.

31.1 Toen zij alle voorschriften van de Wet des Heren ver­vuld hadden, keerden zij naar Galilea, naar hun stad Naza­reth terug. Het Kind groeide op en nam toe in krachten; het werd vervuld van wijsheid en de genade Gods rustte op Hem.1 

De Messias wil zijn verlossingswerk beginnen in de schoot van een eenvoudig, gewoon gezin. Het eerste dat Jezus met zijn aanwezigheid heiligde was een woning. Tijdens deze jaren in Nazareth, waar Jezus het grootste deel van zijn leven verbleef, gebeurde er niets ongewoons.

Jozef was het hoofd van het huisgezin. Als wettige vader zorgde hij met zijn werk voor het onderhoud van Jezus en Maria. Hij kreeg de boodschap met de naam die aan het Kind gegeven moest worden: die gij Jezus zult noemen (Mt 1,21). Hij kreeg de boodschap die tot doel had de Zoon te beschermen: Sta op, neem het Kind en zijn moeder, vlucht naar Egypte (Mt 2,13). En later: Sta op, neem het Kind en zijn moeder en trek naar het land Israël [...] Van Godswege in een droom gewaarschuwd begaf hij zich daarom naar het gebied van Galilea (Mt 2, 20.22). Van hem leerde Jezus zijn ambacht, het middel om zijn brood te verdienen. Jezus zal hem zeker vaak zijn bewondering en genegenheid hebben laten blijken.

Van Maria leerde Jezus zijn moedertaal, volkswijsheden die Hij later in zijn prediking zal gebruiken. Hij zag hoe zij een beetje deeg bewaarde voor de volgende dag om zuurdesem van te maken; hoe ze er dan water bij deed en het door het nieuwe deeg kneedde om het dan onder een schone doek te laten rijzen.

Wanneer zijn moeder kleren verstelde, keek het Kind toe. Als er in een kledingstuk een scheur zat, zocht zij een bijpassend lapje om er overheen te naaien. Met de nieuwsgierigheid die kinderen eigen is zal Jezus haar wel gevraagd hebben, waarom zij geen nieuw stuk stof nam. En Maria heeft Hem uitgelegd dat restjes nieuwe stof krimpen als ze nat worden en dan de oude stof stuk trekken; en dat zij daarom voor verstelwerk gebruikte lapjes nam. De beste kledij, de feestkleren werden apart in een kist bewaard. Met veel zorg legde Maria daar bepaalde riekende kruiden bij tegen de motten. Jaren later zouden deze voorvallen weer in de prediking van Jezus te voorschijn komen. Wij mogen dit basisonderricht voor het gewone leven niet vergeten: «Bijna alle dagen die Onze Lieve Vrouw op aarde doorbracht, verliepen bijna geheel als die van miljoenen andere vrouwen, bezig met de zorg voor het gezin, de opvoeding van de kinderen, het doen van het huishouden. Maria heiligt het geringste, dat wat velen ten onrechte als onbelangrijk en zonder waarde beschouwen: het alledaagse werk, kleine attenties voor mensen van wie men houdt, gesprekken met en bezoeken aan familieleden of vrienden. Gezegend gewoon doen, dat zo vol liefde tot God kan zijn!»2 

Tussen Maria en Jozef moet een heilige tederheid geheerst hebben en een geest van elkaar willen dienen, van begrip, van verlangen elkaar gelukkig te maken. Dat is het gezin van Jezus. Heilig, toegewijd, voorbeeldig, een toonbeeld van natuurlijke deugden, bereid nauwgezet de wil van God te volbrengen. Het katholieke huisgezin moet een nabootsing zijn van dat van Nazareth: een plaats waar ruimte is voor God, waar Hij het middelpunt kan zijn van de liefde die allen voor elkaar hebben.

Is ons eigen gezin zo? Besteden we er de tijd en de aandacht aan die het verdient? Is God het middelpunt? Doen we alles wat we kunnen voor de anderen? Dat zijn vragen die in het gebed van vandaag van nut kunnen zijn. Stel ze jezelf en kijk naar Jezus, Maria en Jozef op het feest dat de Kerk voor hen viert.

31.2 In het gezin «dienen de ouders door hun woord en hun voorbeeld voor hun kinderen de eerste geloofsverkondigers te zijn.»3 Dat werd op de allerbijzonderste wijze gedaan in het huis van de Heilige Familie. Jezus leerde van zijn ouders de betekenis van de dingen die Hem omgaven.

De Heilige Familie moet godvruchtig de traditionele gebeden gezegd hebben, die in elk Joods gezin gebeden werden, maar in dat ene huis had alles wat naar God verwees op bijzondere wijze een nieuwe betekenis en inhoud. Met hoeveel snelle ijver, enthousiasme en ingetogenheid zal Jezus de verzen herhaald hebben die de Joodse kinderen moesten leren.4 Hij zal de gebeden die Hij van de lippen van zijn ouders leerde wel vaak gezegd hebben.

Bij het overwegen van deze taferelen is het goed als ouders denken aan de woorden van paus Paulus vi die door zijn opvolger Johannes Paulus ii zijn overgenomen: «Leert u uw kinderen de gebeden van de katholieken? Bereidt u hen, samen met de priesters, voor op de sacramenten die zij op jonge leeftijd al mogen ontvangen: biecht, communie, vormsel? Gewent u hen, als zij ziek zijn, aan de lijdende Christus te denken? De steun van de heilige Maagd en de heiligen in te roepen? Thuis de rozenkrans te bidden? [...] Kunt u met uw kinderen bidden, doet u dat? Bidt u tenminste soms met het hele huishouden? Uw voorbeeld wat betreft juiste opvattingen en houding, gesteund door een of ander gemeenschappelijk gebed, zijn een levensles, zijn evenveel waard als een uiterst waardevolle eredienst. Zo zult u vrede brengen binnen de muren van uw huis: Pax huic domui, vrede zij dit huis. Denk eraan: zo bouwt u aan de Kerk.»5 

Katholieke huisgezinnen zullen, als zij het gezin dat door de Heilige Familie gevormd werd, navolgen, «gezin­nen vol licht en blijdschap»6 zijn, omdat ieder die tot dat huishouden behoort zijn aandacht en energie in de eerste plaats geeft aan zijn omgang met de Heer, en met een geest van dienstbaarheid en offervaardigheid zal zorgen dat de sfeer in huis iedere dag beter wordt.

Het gezin is de leerschool van de deugd en de gewone plaats om God te ontmoeten. «Het geloof en de hoop moeten blijken uit de rust waarmee grote of kleine problemen, zoals die in elk gezin voorkomen, tegemoet getreden wor­den; in de hoopvolle verwachting waarmee men volhardt in het vervullen van de eigen plicht. Zo zal alles vervuld worden van liefde, waardoor vreugde en mogelijke smart gedeeld zullen worden. Zo zal men weten te glimlachen en de eigen zorg kunnen vergeten om aandacht te geven aan de anderen; om te luisteren naar de echtgenoot of naar de kinderen en hun te tonen, dat u van hen houdt en hen be­grijpt. Door de liefde zal men kleine onbelangrijke rotsen over het hoofd zien waar het egoïsme bergen van zou kun­nen maken; zal men een grote hartstocht leggen in de kleine dienstbewijzen die bepalend zijn voor de dagelijkse omgang met elkaar.

»Dag na dag het huisgezin heiligen, met vriendelijkheid een authentieke gezinssfeer scheppen: daar gaat het om. Voor het heiligen van elke dag dienen er veel christe­lijke deugden beoefend te worden. Allereerst de goddelijke deugden en daarna alle andere: verstandigheid, trouw, oprechtheid, nederigheid, werklust, blijdschap.»7 Deze deugden versterken de eenheid waarom wij naar het onderricht van de Kerk moeten bidden: Gij, die door in een familie geboren te worden, de familiebanden versterkt, maak dat gezinnen en families hun eenheid zien groeien.8

31.3 Een gezin dat met Christus verenigd is, is een lid van zijn mystiek Lichaam en wordt dan ook 'huiskerk'.9 Deze gemeenschap in geloof en liefde moet onder alle omstandigheden naar buiten treden, zoals de Kerk zelf, als levend getuigenis van Christus. «Het christelijk gezin is de machtige heraut zowel van de reeds aanwezige kracht van het rijk van God, als van de hoop op gelukzalig leven.»10 De trouw aan hun roeping tot het huwelijk brengt ouders er ook toe te bidden voor de roeping van hun kinderen, opdat die zich zullen wegcijferen in de dienst van de Heer.

De Heilige Familie is voor elk gezin het volmaaktste voorbeeld. Daarin kan het gezin ontdekken wat het moet doen, op welke wijze het zich te gedragen heeft voor de heiliging en het ten volle mens zijn van alle gezinsleden. «Nazareth is de school waar het leven van Jezus begrijpe­lijk wordt. Het is de school waar de kennis van het evangelie begint. Hier leren wij die eenvoudige, nederige en be­toverende verschijning van de Zoon van God onder de men­sen te observeren, te beluisteren, te overwegen en door te dringen in de diepe en geheimvolle betekenis ervan. Hier wordt ook, misschien bijna onmerkbaar, geleerd dat leven na te volgen.»11 

Het gezin is de samenleving in elementaire en eenvoudigste vorm. Het is de belangrijkste 'school van alle sociale deugden'. Het is de kweekplaats van het maatschappelijk leven, want in het gezin leert men gehoorzaamheid, zorg voor de anderen, verantwoordelijkheidsgevoel, begrip, steun, liefderijke samenwerking tussen mensen met verschillende karakters. Dat wordt met name verwezenlijkt in grote gezinnen, die bij de Kerk altijd hoog in aanzien hebben gestaan.12 De facto is bewezen dat het welzijn van de maatschappij afgemeten kan worden aan het welzijn van de gezinnen. Vandaar dat aanvallen die rechtstreeks het gezin raken -zoals het in de wetgeving opnemen van echtscheiding, het legaliseren van abortus- aanvallen zijn die de maatschappij zelf raken, zoals we helaas al aan den lijve ondervinden.

«Moge de heilige maagd Maria, de Moeder van de Kerk, ook de Moeder van de 'huiskerk' zijn, en moge elk katholiek gezin dank zij haar moederlijke steun het geluk smaken echt een kleine Kerk van Christus te zijn. Moge zij, de Dienstmaagd des Heren, het voorbeeld zijn van nederige en edelmoedige aanvaarding van de wil van God. Moge zij, de Moeder van Smarten aan de voet van het kruis, ons lijden verzachten en de tranen drogen van zovelen die lijden onder de moeilijkheden van hun gezin.

Moge Christus de Heer, Koning van het heelal, Koning van de huisgezinnen, in elke katholieke woning aanwezig zijn als in Kana om licht, blijdschap, rust en kracht te geven.»13 Laten we heel in het bijzonder vandaag tot de Heilige Familie bidden voor alle leden van ons huisgezin, voor degene die het het hardst nodig heeft.

-1. Lc 2,39-40. -2. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 148. -3. Vaticanum ii, Dogm. const. Lumen gentium, 11. -4. Vgl. Ps 55,18; Dan 6,11; Ps 119. -5. Johannes Paulus ii, Ap. exhort. Familiaris consortio, 60. -6. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 22. -7. Ibidem, 23. -8. Gebed uit de Tweede Vespers van 1 januari. -9. Vgl. Vaticanum ii, o.c., 11. -10. Ibidem, 35. -11. Paulus vi, Toespraak in Nazareth, 5 januari 1964. -12. Vgl. Vaticanum ii, Past. const. Gaudium et spes, 51. -13. Johannes Paulus ii, o.c., 86.