Tweede zondag door het jaar (A)

7. Het Lam Gods

-Beeldspraak en werkelijkheid in deze titel waarmee Johannes de Doper Jezus aan het begin van zijn openbare leven aanduidt. -De hoop op vergeving. Gewetensonderzoek, berouw en het voornemen het leven te beteren. -Veelvuldig biechten: de weg die leidt naar innerlijke fijngevoeligheid.

7.1 We hebben de geboorte van Jezus in Bethlehem beschouwd, waar Hij aanbeden werd door de herders en de Wijzen uit het Oosten, «maar het evangelie van deze zondag leidt ons nu naar de oevers van de Jordaan waar, dertig jaar later, Johannes de Doper de mensen voorbereidt op de komst van Christus. Als Johannes Jezus naar zich toe ziet komen, zegt hij: Zie het Lam Gods dat de zonde van de wereld wegneemt (Joh 1, 29) [...]. We zijn gewend aan de woorden 'Lam van God'; het zijn niettemin wonderbare, geheimvolle, krachtige woorden.»1 Welk een weerklank zullen ze gevonden hebben bij de toehoorders, die de betekenis kenden van het paaslam, waarvan het bloed vergoten was in de nacht waarin de Joden bevrijd werden van hun slavernij in Egypte! Bovendien waren alle Israëlieten vertrouwd met de woorden van Jesaja, die het lijden van de Dienaar van Jahwe, de Messias, vergeleken had met het offer van een lam.2 Het paaslam, dat elk jaar in de tempel geofferd werd, herinnerde tegelijkertijd aan de bevrijding en aan het verbond dat God met zijn volk gesloten had. Dit alles was een belofte en een voorafbeelding van het ware Lam, Christus, het slachtoffer in het offer van Calvarië ten behoeve van de hele mensheid. Hij is het ware Lam, dat de zonde van de wereld heeft weggenomen. Door te sterven maakte Hij een einde aan onze dood, en door te verrijzen heeft Hij ons nieuw leven gegeven.3 Van zijn kant zal sint Paulus tegen de eerste christenen in Korinte zeggen, dat ons paaslam is geslacht: Christus zelf 4, en hij nodigt hen uit om een nieuw leven te beginnen, een heilig leven.

Deze uitdrukking, Lam van God, is door theologen en schrijvers van geestelijke werken veelvuldig overwogen en uitgelegd. Het is een titel «rijk aan theologisch gehalte. Het is een van de middelen waarmee de menselijke taal een polyvalente en goddelijke realiteit tracht uit te drukken. Of beter gezegd, een van de uitdrukkingen, die God zelf heeft gecreëerd, om iets zeer belangrijks over Zichzelf bekend te maken.»5

Zie het Lam Gods, dat de zonde van de wereld wegneemt, kondigt sint Jan de Doper aan; en deze zonde van de wereld betekent alle soorten zonden: de erfzonde, die door Adam over al zijn afstammelingen kwam, en de persoonlijke zonden van de mensen van alle tijden. In Jezus is onze hoop op redding gelegen. Hijzelf een krachtige oproep tot hoop, omdat Christus gekomen is om te vergeven en de wonden van de zonden te helen. Elke dag, voor de uitreiking van de heilige communie, spreken de priesters de woorden van Johannes uit als ze Jezus zelf aan de mensen tonen: Zie het Lam Gods... De profetie van Jesaja ging reeds in vervulling op Calvarië en gaat steeds weer in elke mis in vervulling, zoals we vandaag in het gebed over de gaven gedenken: want telkens als wij de gedachtenis van dit offer vieren, wordt de verlossing voor ons werkelijkheid.6 De Kerk wil dat we onze Heer dank zeggen voor zijn overgave tot de dood toe omwille van onze redding, en dat Hij voedsel voor onze ziel heeft willen zijn.7

Vanaf de oudste tijden heeft de christelijke kunst Jezus, God en Mens, afgebeeld als het Paaslam. Soms leunend op het Boek des levens, wil de iconografie ons herinneren aan wat ons geloof ons leert: Hij is het die de zonde van de wereld wegneemt; die geofferd werd en die alle macht en wijsheid bezit; voor Hem knielen de vierentwintig oudsten in aanbidding neer, volgens het visioen uit de Apokalyps8; Hij zit het grote bruiloftsmaal voor; Hij ontvangt de Bruid; Hij reinigt de gelukzaligen met zijn Bloed... en Hij is de enige die het boek met de zeven zegels kan openen: het begin en het einde, de alpha en omega, de Verlosser vol zachtmoedigheid en de almachtige Rechter, die zal komen om iedereen te oordelen naar zijn werken.9

«Jezus is gekomen om vergeving te brengen. Hij is de Verlosser, de Verzoener. Hij vergeeft ons niet slechts één keer, noch vergeeft hij de mensheid in abstracte zin, in haar totaliteit. Hij vergeeft ieder van ons telkens als wij berouwvol tot Hem naderen [...]. Hij vergeeft ons en laat ons opnieuw geboren worden: Hij opent opnieuw voor ons de poorten van de genade, opdat we -vervuld van hoop- onze weg kunnen vervolgen.»10 Laten we God danken voor al die keren dat Hij ons reeds heeft vergeven. Laten we Hem vragen, dat we nooit nalaten te naderen tot die bron van goddelijke barmhartigheid, die de biecht is.

7.2 Zie het Lam Gods, dat de zonden van de wereld wegneemt! Jezus werd het smetteloze Lam11, dat zichzelf opofferde met een absolute volgzaamheid en deemoed, om de schulden van de mensen, hun misdaden en hun verraad uit te boeten. Daarom is deze titel waarmee men Hem aanduidt, zo veelzeggend, «want -zo legt Fray Luis de León uit- Lam betekent, als daarmee naar Christus verwezen wordt, drie dingen: zachtmoedigheid van aard, zuiverheid en onschuld van leven, en voldoening door het offer en de offerande.»12

Zeer opvallend is het te zien hoe Christus indringend en onophoudelijk de zondaars roept: De Mensenzoon is gekomen om te redden, wat verloren was.13 Hij heeft ons van onze zonden bevrijd door zijn bloed.14 De meeste van zijn tijdgenoten kennen hem juist vanwege zijn barmhartige houding: de schriftgeleerden en Farizeeën morden onder elkaar en zeiden: Die man ontvangt zondaars en eet met hen.15 Ze zijn verbaasd, dat Hij de overspelige vrouw vergeving schenkt met die eenvoudige woorden: Ga heen en zondig van nu af niet meer.16 Hij geeft ons dezelfde les in de parabel over de tollenaar en de farizeeër: God, wees mij, zondaar, genadig17, evenals in de parabel van de verloren zoon... Een overzicht van al zijn onderrichtingen over barmhartigheid en van zijn vergevingsgezinde ontmoetingen met zondaars zou eindeloos zijn, verheugend eindeloos. Kunnen we ooit de hoop op vergiffenis verliezen, als Christus ons die schenkt? Kunnen we ooit onze hoop verliezen de genade te verkrijgen, die we nodig hebben om heilig te worden, als Christus ons die kan geven? Deze zekerheid vervult ons met vrede en vreugde.

In het sacrament van boete en vergeving verkrijgen we bovendien de genade, die we nodig hebben om te strijden tegen en de overwinning te behalen op gebreken, die misschien diep in ons karakter geworteld zijn en die vaak de oorzaak zijn van moedeloosheid en wanhoop. Laten wij, om vandaag te ontdekken of we alle genade krijgen die de Heer voor ons in dit sacrament heeft bereid, deze drie aspecten onderzoeken: ons gewetensonderzoek, het berouw over onze zonden en het voornemen ons leven te beteren. «Men zou kunnen zeggen dat ze respectievelijk akten zijn van het geloof -de bovennatuurlijke kennis van ons gedrag overeenkomstig onze verplichtingen-; van de liefde, die dank zegt voor de ontvangen gaven en gebrek aan beantwoording betreurt; en van de hoop, die met hernieuwde moed de strijd aangaat in de tijd die God ieder van ons geeft om heilig te worden. En zoals de liefde de grootste van deze drie deugden is, zo is inkeer, berouw het belangrijkste van het gewetensonderzoek: als dit niet in spijt uitmondt, is dit misschien een aanduiding dat we door blindheid overheerst worden, of dat de beweegreden van ons gewetensonderzoek niet voortkomt uit liefde tot God. Daarentegen, als onze fouten ons tot zulk een berouw brengen, dan ontspringt aanstonds een duidelijk, daadkrachtig voornemen.»18

Heer, leer mij berouw te hebben; wijs mij de weg van de liefde! Laat mijn zwakheid mij U meer en meer doen beminnen! Help mij met uw genade berouw te verwekken, als ik struikel!

7.3 «Jezus roept ons op tot heiligheid en geeft ons voortdurend de hulp die we nodig hebben om heilig te worden. Hij geeft ons voortdurend de kracht om kinderen van God te worden, zoals verkondigd wordt in het alleluia in de liturgie van vandaag. Deze kracht tot heiliging van de mens [...] is de gave van het Lam Gods.»19 De heiligheid komt tot stand door een voortdurende zuivering van het diepste van de ziel, een wezenlijke voorwaarde om God steeds meer lief te hebben. Vaak willen biechten is daarom een duidelijk teken van innerlijke fijngevoeligheid, van liefde tot God; onverschilligheid of minachting van de biecht -wanneer men makkelijk naar uitvluchten of uitstel zoekt- duidt op een zekere grofheid van de ziel, en misschien lauwheid, ruwheid en ongevoeligheid voor de ingevingen van de Heilige Geest in het hart.

Het is nodig dat we zonder onnodige ballast door het leven gaan en alles over boord gooien dat ons hindert, de fouten die op ons drukken. Elke berouwvolle biecht helpt ons naar de toekomst te kijken en vreugdevol verder te gaan op de weg die nog voor ons ligt, vervuld van hoop. Telkens als we dit sacrament ontvangen horen wij, zoals Lazarus, die woorden van Christus: Maakt hem los en laat hem gaan20, want de fouten, zwakheden, dagelijkse zonden... binden en strikken de christen en verhinderen hem zijn weg snel te vervolgen. «Zoals de dode man te voorschijn kwam, nog in wikkels gehuld, zo is ook degene die gaat biechten nog door schuld gebonden. Om hem van zijn zonden te bevrijden zei de Heer tot de dienaren: Maakt hem los en laat hem gaan...»21 Het sacrament van de biecht verbreekt alle banden waarmee de duivel ons probeert te knevelen, opdat we niet haastig naar Christus gaan.

Het veelvuldig biechten van onze zonden is nauw verbonden met de heiligheid, met de liefde tot God, want juist daar zuivert God ons en leert Hij ons nederig te zijn. Lauwheid daarentegen neemt toe, waar nalatigheid en verzuim opdoemen, verwaarlozing en dagelijkse zonden zonder oprecht berouw. In de berouwvolle biecht wordt de ziel weer helder en rein. En omdat wij zwakke mensen zijn, kan alleen veelvuldig biechten een voortdurende staat van zuiverheid en liefde bewerkstelligen; de biecht wordt het beste geneesmiddel tegen elk opkomen van lauwheid, verburgerlijking en gebrek aan liefde, in het innerlijk leven

«Een van de voornaamste redenen om de veelvuldige biecht hoog te waarderen is, dat een goede biecht een onfeilbare bescherming tegen lauwheid is. Misschien is deze overtuiging de basis, waarom de Kerk zo indringend aanbeveelt [...] veelvuldig of zelfs wekelijks te biechten.»22 Om deze reden moeten wij ons echt inspannen om dit sacrament met een vaste regelmaat stip te ontvangen en telkens in een betere gesteldheid.

Christus, het smetteloze Lam, is gekomen om ons van onze zonden te reinigen, niet alleen van onze zware zonden, maar ook van de onzuiverheid en gebrek aan liefde in ons gewone leven. Laten we vandaag nagaan met welk een liefde we tot het boetesacrament naderen, en of we het zo vaak ontvangen als onze Heer het van ons vraagt.

-1. Johannes Paulus ii, Homilie, 18 januari 1981. -2. Vgl. Jes 53,7. -3. Altaarmissaal, Prefatie I van Pasen. -4. 1 Kor, 5,7. -5. A. García Moreno, Cristo, Hijo de Dios y Redentor del hombre, Pamplona 1982. -6. Gebed over de gaven. -7. The Navarre Bible, noot bij Joh 1,29. -8. Vgl. Apok 19. -9. Vgl. A. García Moreno, o.c. -10. G. Redondo, Razón de la esperanza, Pamplona 1977. -11. Vgl. Johannes Paulus ii, o.c. -12. Fray Luis de Granada, Los nombres de Cristo. -13. Mt 18,1 -14. Apok 1,5. -15. Mt 11,19. -16. Joh 8,11. -17. Lc 18,13. -18. A. del Portillo, Pastorale brief, 8 december 1976, 16. -19. Johannes Paulus ii, o.c. -20. Joh 11,44. -21. H. Augustinus, Commentaar op het Johannesevangelie. -22. B. Baur, Die häufige Beichte.