Achtentwintigste week. Vrijdag

62. Het zuurdesem van de Farizeeën

-De schijnheiligheid van de Farizeeën. -De christen, een persoon zonder dubbelhartigheid. -De waarheid liefhebben en haar bekend maken.

62.1 De menigten die samenstroomden om Jezus te zien, waren zo groot dat men elkaar duwde en elkaar bijna on­der de voet liep. Zelfs te midden van dit gedrang had de Heer woorden die alleen maar voor zijn leerlingen bestemd waren: Wacht u voor het zuurdeeg, dat wil zeggen, de huichelarij van de Farizeeën. Niets is bedekt of het zal onthuld worden en niets verborgen of het zal geweten worden. Want alles wat gij in het donker gezegd hebt, zal gehoord worden in het licht, en wat gij binnenskamers in het oor gefluisterd hebt, zal van de daken verkondigd worden.1

Het woord 'hypocriet' komt uit het oude Griekenland. Het betekende een toneelspeler die een masker opzette en een kostuum aantrok om de persoonlijkheid van een bepaald personage in een drama voor te stellen. Op deze wijze deed hij in het belang van het publiek alsof hij iemand anders was, dikwijls iemand die volkomen verschilde van zijn echte ik. Hij zou bijvoorbeeld de rol van een koning, een bedelaar of een generaal kunnen spelen. Het was voor hem voldoende iemand anders te 'vertolken' door het masker en het kostuum zijn aangenomen identiteit te laten creëren. Zijn uitbeelding was altijd hetzelfde, openbaar in een theater, en het welslagen werd altijd gemeten aan het applaus van de menigte.

Het innerlijk wezen -het zuurdesem- was bij veel Farizeeën hypocrisie. Zij leefden meer voor de aanvaarding bij de mensen dan bij God. Hun leven was even leeg als het masker van een toneelspeler, even onecht als diens spel op het toneel. De Farizeeën waren ten prooi gevallen aan de verleiding om de mening van de mensen ten onrechte belangrijker te vinden dan gehoorzaamheid aan God. Bij een andere gelegenheid karakteriseerde de Heer hen vol kritiek als wit gepleisterde graven: aan de buitenkant lijken zij mooi, maar van binnen vol met riekende knekels.2 De Farizeeën leidden feitelijk een dubbel leven -het ene leven van maskers, voorstellingen, onechtheid, dat afhankelijk was van de mening van de mensen; het andere leven een onverschillige en egoïstische relatie met God.

De Heer wil, dat de zijnen zuurdesem zijn, gaaf en werkzaam. Hij wil, dat zij tegenover Hem en tegenover anderen één enkel leven leiden, zonder maskers, vermomming of leugens. Mensen uit één stuk, die de waarheid in hun banier hebben geschreven.

62.2 Jezus zelf heeft ons geleerd hoe wij ons moeten gedragen: Maar uw ja moet ja zijn en uw neen, neen; en wat daar nog bijkomt, is uit den boze.3 In de omgang met mensen behoort het woord van iemand voldoende te zijn. Het 'ja' van iemand moet een 'ja' zijn en iemands 'nee' moet 'nee' zijn. Hier benadrukt Jezus de waarde van iemands belofte om zijn plichten te volbrengen.

Omdat wij christenen zijn, moeten anderen ons woord en gedrag kunnen hoogachten. Wij moeten in alles de waarheid zoeken, vluchten voor huichelarij en dubbelhartigheid. In gewone omstandigheden moet het woord van een christen voldoende zijn voor het nakomen van een belofte. De waarheid moet altijd geëerbiedigd worden, omdat deze een weerspiegeling is van God zelf. Als wij de gewoonte hebben de waarheid te spreken, zelfs in de onbelangrijkste zaken, zal ons woord grote betrouwbaarheid en kracht krijgen. Het zal zijn gewicht in goud waard zijn. Wij zullen in dit opzicht het leven van de Heer nadoen.

Tegenover dit christelijk gedrag staat zo iemand, die innerlijk verdeeld is en ongestadig in heel zijn gedrag.4 Dit is de mens die een 'persona' aanneemt, zoals een toneelspeler die klaarstaat alles te doen om de menigte tevreden te stellen. De heilige Beda merkt op, dat «de mens die innerlijk verdeeld is, feest wil vieren met de wereld en regeren met God».5

In onze tijd is er speciaal behoefte aan mensen die trouw zijn aan hun woord, die een eenheid van leven voorleven, die weigeren zich te verbergen voor de gevolgen van hun overtuiging, die niet afhankelijk zijn van de meningen of van het gedrag van anderen. De heilige Thomas van Aquino leert6, dat oprechtheid de deugd is die ons ertoe brengt altijd de waarheid te spreken en naar buiten bekend te maken wat wij innerlijk denken. Er zijn natuurlijk momenten waarop wij geen enkele plicht hebben om de waarheid te spreken, waarop wij feitelijk gehouden zijn deze niet te onthullen. Dit kan vóórkomen bij zaken die ons beroep aangaan, nationale veiligheid of andere zwaarwegende kwesties. Een belangrijk gebied waar hetzelfde principe van toepassing is, heeft te maken met het sacramentele zegel van de biecht en alles wat te maken heeft met geestelijke leiding. Er zijn verscheidene wegen om de waarheid achter te houden zonder te moeten liegen. Deze omstandigheden doen zich ook voor als men informatie probeert te krijgen over iets waarmee de vragensteller niets te maken heeft. Men kan zelfs in een uiterst geval te maken krijgen met een agressieve ondervrager. «Laten wij er bovendien aan denken, dat het dikwijls onze eigen schuld is, als men ons indiscrete vragen stelt. Als wij meer beheerst en zwijgzaam zijn, zal men ons deze vraag niet stellen, of men zal dit ten minste heel zelden doen.»7

Laten wij de Heer navolgen in zijn liefde voor de waarheid, laten wij besluiten de leugen te mijden evenals alles wat lijkt op huichelarij. «In het woordenboek las je de synoniemen voor onoprechtheid: 'niet recht op de man af', 'achterbaks', 'geveinsd', 'sluw', 'listig'... Je deed het boek dicht en vroeg de Heer dat die omschrijvingen nooit op jou zouden hoeven slaan, en je nam je eens temeer voor om vooruit te gaan in die bovennatuurlijke en menselijke deugd van oprechtheid.»8

62.3 Jezus zegt: Ik ben de Waarheid.9 De Heer heeft de waarheid in al haar volheid. De waarheid komt tot ons door Hem.10 De leer van Christus, zijn leven en dood, vormen allen een getuigenis van de waarheid.11 Wie de waarheid liefheeft, is uit God en hoort het woord van God.12

Waarheid vindt zijn oorsprong in God. Onwaarheid is geworteld in het tegenovergestelde aan God. Daarom noemt Jezus de duivel de aartsleugenaar, omdat hij de eerste leugenaar was. Ten gevolge hiervan heeft degene die liegt, de duivel als vader.13 Daarom keurt het moraalonderricht van de Kerk niet alleen de onwaarheid af die de naaste schade berokkent; het veroordeelt ook hen die -zonder dat het schade voor de naaste ten gevolge heeft- «liegen om te lachen, of omdat ze er voordeel in zien».14

Het gebrek aan waarachtigheid, dat zich uit in gelieg of huichelarij, of in het leiden van een 'dubbelleven', is een blijk van innerlijke tweedracht. Iemand die zo leeft, is als een gebroken klok, die wanklanken voortbrengt en vals klinkt. De Heer toonde zijn waardering voor eerlijkheid, toen Hij over Nathaniël zei: Dat is waarlijk een Israëliet, in wie geen bedrog is!15 Jezus wil dit van iedere christen kunnen zeggen.

Wij leven in een tijdperk waarin eerlijkheid hoog aangeslagen wordt. En toch is onze tijd bekend geworden «als de tijd van de bedriegers, van de onwaarheid en het liegen.»16 «De lijst van bedriegers omvat onder anderen die mensen van de pers die door schandalige loslippigheid en lasterlijke toespelingen een beroep doen op de laagste instincten van de mens, waarbij zij het gevoel voor moraal aantasten. Men kan aan de pers ook nog film, radio en televisie toevoegen. Deze massamedia, die op zichzelf nuttig zijn, overstelpen mensen, wanneer zij in handen zijn van sluwe operators, met klanken en kleuren en verborgen verleiders, die des te doeltreffender zijn omdat zij verborgen zijn. Dergelijke media zijn in staat om, stukje bij beetje, de beste vaders gehaat te maken voor hun kinderen, om wat wit is zwart te doen lijken en andersom.»17 Zo worden gedachten en gewoonten van mensen heden ten dage vervormd. Wanneer het ook maar mogelijk is, kunnen wij de massamedia gebruiken om een gezonde leer te verkondigen aan de samenleving als geheel. Wij moeten de nadruk leggen op ideeën die van bovennatuurlijk belang zijn voor de sociale vooruitgang -de verdediging van het leven vanaf de conceptie; de waardigheid van het gezin en van de persoon; sociale rechtvaardigheid; het recht op arbeid; passende zorg voor de zwakste leden van de maatschappij... In veel gevallen kunnen wij deze denkbeelden zonder moeite bekend maken door bijvoorbeeld een 'ingezonden brief' te schrijven, door op te bellen, door deel te nemen aan een opinieonderzoek of mee te werken aan radioprogramma's. Dit zijn de middelen waarover wij beschikken om onze instemming met -of afwijzing van- een programma of artikel te tonen dat ofwel de wezenlijke menselijke moraal versterkt, of hierin tekortschiet. Toegegeven, dit zijn slechts kleine stappen, maar vele kleine stappen kunnen samen een belangrijke invloed hebben op de media.

Laten wij bij het beëindigen van onze meditatie naar Onze Lieve Vrouw gaan om haar hulp te vragen om de waarheid ieder moment te mogen voorleven. Zij zal ons leren, hoe wij de waarheid bekend moeten maken aan anderen. Onder haar leiding zullen wij anderen uitnodigen om een leven te leiden dat een eenheid is en vrij van valsheid en schijnheiligheid.

«Tota pulchra es Maria, et macula originalis non est in te! -Geheel schoon zijt gij, Maria, niet door de erfzonde bevlekt!... -zingt de liturgie uitbundig. In haar is niet de minste zweem van dubbelzinnigheid: ik bid onze Moeder dan ook dagelijks dat wij ons hart zullen kunnen openleggen tegenover onze geestelijke leidsman, opdat het licht van de genade op al ons handelen zal schijnen!

»Als wij haar erom bidden, zal Maria voor ons de moed tot oprechtheid verkrijgen, zodat wij dichter bij de Heilige Drieëenheid kunnen komen.»18

-1. Lc 12,1-3. -2. Vgl. Mt 23,27. -3. Mt 5,37. -4. Jak 1,8. -5. H. Beda, Commentaar op de Brief van de heilige Jakobus, 1,8. -6. Vgl. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, II-II, q109, a3 ad 3. -7. R. Garrigou-Lagrange o.p., Het zieleleven van den christen, II. -8. H. Jozefmaria Escrivá De Voor, 337. -9. Joh 14,6. -10. Vgl. Joh 1,14.17. -11. Vgl. Joh 18,37. -12. Vgl. Joh 8,44. -13. Vgl. Joh 8,42 e.v. -14. Romeinse catechismus, III, 9, 23. -15. Joh 1,47. -16. Vgl. Kard. A. Luciani, Brieven aan beroemde mensen. -17. Ibidem, bl. 117. -18. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 339.