19 januari. Tweede dag van de Bidweek

5. INTERNE EENHEID VAN DE KERK

-De eenheid met Christus is het fundament van de eenheid van de broeders onder elkaar. -Bevorderen wat één maakt, vermijden wat scheiding veroorzaakt. -Orde in de  naastenliefde.

5.1 De Heer heeft ons met zijn Persoon willen verbinden door de meest hechte banden, door knopen die zo sterk zijn als die welke de verschillende delen van een levend lichaam binden. Om de betrekking tot uitdrukking te brengen die zijn leerlingen moeten onderhouden met Hem, het fundament van elke andere eenheid, heeft de Heer ons gesproken over de wijnstok en de wijnranken: Ik ben de ware wijnstok.1 In de voorhof van de tempel van Jeruzalem bevond zich een enorme vergulde wijnstok, als symbool van Israël. Wanneer Jezus beweert, dat Hij de ware wijnstok is, zegt Hij ons hoe voorlopig de wijnstok was die toentertijd het volk van God symboliseerde. Blijft in Mij, zoals Ik in u. Zoals de rank geen vrucht kan dragen uit zichzelf, maar alleen als zij blijft aan de wijnstok, zo gij evenmin, als gij niet blijft in Mij. Ik ben de wijnstok, gij de ranken. Wie in Mij blijft, zoals Ik in hem, die draagt veel vrucht, want los van Mij kunt gij niets.2 «Kijk eens naar de ranken die, gevoed met het sap uit de oude stam, vol vrucht zijn. Alleen zo konden de kleine knoppen van een paar maanden terug zich ontwikkelen tot een massa zoete en rijpe vruchten die een lust is voor het oog en het hart van de mens. Misschien blijven er een paar twijgjes verspreid op de grond liggen of half eronder. Dat waren ook ranken, maar ze zijn uitgedroogd en hebben de verzengende hitte van de zomer niet overleefd. Ze zijn een heel beeldend teken van onvruchtbaarheid.3

De vereniging met Christus is de basis van de levende eenheid van de broeders onder elkaar; een zelfde sap stroomt door alle leden van het Mystieke Lichaam van Christus en versterkt hen. In de Handelingen van de Apostelen lezen wij hoe de eerste christenen, allen eensgezind bleven volharden in het gebed4; en de gelovigen waren eensgezind [...], ze waren gewoon hun bezittingen en goederen te verkopen en die onder allen te verdelen naar ieders behoefte.5 Het geloof in Christus bracht -en brengt- enkele praktische gevolgen ten aanzien van de naaste met zich mee: een zelfde gemeenschap van gevoe­lens en een gesteldheid van vrijgevigheid die zich, op het gepaste ogenblik uit in een edelmoedig afstand doen van de eigen goederen ten gunste van degenen die zich in meer behoeftige omstandigheden bevinden. Het geloof in Christus zet ons ertoe aan -zoals de eerste christenen- broederlijk met elkaar om te gaan, om een cor unum et anima una6, één hart en één ziel te hebben.

Bij een andere gelegenheid schrijft Lucas: zij legden zich ernstig toe op de leer van de apostelen, bleven trouw aan het gemeenschappelijk leven en ijverig in het breken van het brood en in het gebed.7 Ons dagelijks gebed en vooral de vereniging met Christus in de eucharistie -het breken van het brood- «moet tot uiting komen in ons dage­lijks bestaan: in ons handelen, gedrag, levensstijl en in onze betrekkingen met anderen. Voor ieder van ons is de eucharistie een oproep tot een groeiende inspanning om ware navolgers van Jezus te worden: waarachtig in woord, edelmoedig in daden, met belangstelling en respect voor de waardigheid en de rechten van alle mensen, offervaar­dig, eerlijk, rechtvaardig, vriendelijk, attent, barmhartig [...]. De waarheid van onze vereniging met Jezus Christus in de eucharistie wordt duidelijk als wij onze metgezellen beminnen [...], in de wijze waarop wij met anderen om­gaan, heel bijzonder met ons gezin [...], in het verlangen ons met onze vijanden te verzoenen, in het vergeven van hen die ons kwetsen of beledigen»8, in het beoefenen van de broederlijke vermaning wanneer dat nodig is, in de bereidheid anderen te helpen, in de welwillende ijver om hen dichter tot de Heer te brengen, in de ware belangstelling voor hun gezondheid, voor hun vorming...

De intieme omgang met Christus schept een grootmoe­dige ziel, die in staat is de eenheid te bevorderen met al degenen die wij op onze levensweg ontmoeten en in het bijzonder met wie wij door sterke banden zijn verbonden.

5.2 Een vaste waarborg voor de oecumenische geest is die liefde met daden ten bate van de interne eenheid van de Kerk, want «hoe kan men verlangen dat degenen die ons geloof niet hebben, tot de heilige Kerk zullen komen, als ze zien hoe kwetsend de mensen met elkaar omgaan die zich volgelingen van Christus noemen?»9

Deze geest zal zich uiten in onze naastenliefde jegens de andere katholieken, in onze toewijding om het geloof te bewaren, in de fijngevoelige gehoorzaamheid aan de paus en de bisschoppen, in het vermijden van alles wat scheidt of verwijdert. «Het is niet voldoende zich katholiek te noe­men: het is nodig daadwerkelijk één te zijn. De trouwe kin­deren van de Kerk moeten de opbouwers zijn van de con­crete eenheid, van de sociale band [...]. Tegenwoordig wordt vaak gesproken over het herstel van de eenheid met de afgescheiden broeders, en dat is terecht; dit is een uiterst waardevolle onderneming, en aan de voortgang hiervan moeten wij allen in nederigheid meewerken, met vasthoudendheid en vertrouwen. Maar wij mogen niet vergeten -zei Paulus vi- dat wij nog meer dienen te werken aan de interne eenheid van de Kerk, die zo noodza­kelijk is voor haar geestelijke en apostolische vitaliteit.»10

De Heer gaf ons een onderscheidingsteken waaraan de wereld zijn volgelingen zou kunnen herkennen, de weder­zijdse liefde: hieruit zullen allen kunnen opmaken dat gij mijn leerlingen zijt.11 Deze liefde vormt als het ware de metselspecie die de levende stenen van het gebouw  van de Kerk stevig samenhoudt12, zoals de heilige Augustinus het uitdrukt. En sint Paulus spoorde de christenen van de Kerk van Galatië als volgt aan: laten we dus, zolang we tijd hebben, goed doen aan allen, maar vooral aan onze geloofs­genoten.13 Sint Petrus schrijft in nagenoeg gelijke bewoordingen: Betoont eer aan allen, bemint de broeders14, en het hoofd der apostelen gebruikt hier een term die allen die tot de Kerk behoren omvat.

Toen de vervolgingen begonnen, kreeg de term 'broeder' een aangrijpende en innige kracht, en de bede voor hen die in de grootste ellende verkeerden werd een dringende noodzaak; tegenover de moeilijkheden van buitenaf vere­nigde men zich des te sterker. Ook wij in onze dagen moe­ten de noodzaak voelen om «dat gevoel te voeden van solidariteit, vriendschap, wederzijds begrip, van respect voor het gemeenschappelijk erfgoed van leer en zeden, van gehoorzaamheid en eenduidigheid in het geloof, als onderscheidingsteken van het katholicisme; dát vormt zijn kracht en schoonheid en toont zijn authenticiteit.»15 Als wij degenen moeten beminnen die niet volledig zijn opgenomen in de Kerk, hoe zullen wij dan niet hen beminnen die wel tot de Kerk behoren, met wie wij door zoveel bovennatuurlijke banden zijn verbonden?

De liefde tot Christus moet ons ertoe brengen, dat wij radicaal alles vermijden dat, zelfs van verre, de schijn kan hebben van negatief oordeel of kritiek ten aanzien van onze broeders in het geloof, en in het bijzonder ten aan­zien van degenen die door hun zending of ambt in de Kerk met gezag zijn bekleed of de plicht hebben een bijzonder voorbeeldig leven te leiden. Als we ooit een slecht voorbeeld tegenkomen of een gedrag dat ons verkeerd voorkomt, dan moeten we trachten de redenen te begrijpen waarom de betrokkene tot onjuist optreden is gekomen; we zullen hem moeten verontschuldigen, voor hem bidden en zo nodig zullen we hem met een niet kwetsende fijngevoeligheid broederlijk terecht wijzen, zoals de Heer ons heeft opgedragen. We moeten de heilige Maria bidden, dat men nooit van ons zal kunnen zeggen, dat wij door roddel of kritiek bijgedragen hebben aan de beschadiging van die diepe eenheid van het Mystieke Lichaam van Christus. «Maak er een gewoonte van om over alles en iedereen vriendelijk te spreken, vooral over hen die in dienst van God werken. -En als dat niet kan, houd dan je mond! Ook bruuske en lichtvaardige commentaren kunnen uitlopen op kwaadsprekerij en laster.»16

5.3 Bij gevaar tracht de mens haast instinctief zijn hoofd te beschermen; deze zelfde houding moeten wij ook als christenen bezitten. De paus en de bisschoppen beschermen, in onze eigen kring, wanneer zij bloot staan aan kri­tiek en kwaadsprekerij, wanneer zij geminacht worden... De Heer verheugt zich en zegent ons steeds wanneer wij, in de mate waarin we kunnen, in de bres springen voor zijn plaatsbekleder op aarde en voor hen die, zoals de bisschoppen, in de pastorale taak delen. Omdat eenheid een positieve zaak is die dag na dag wordt opgebouwd, zullen we dagelijks bidden voor de paus en de herders, met liefde en vroomheid: Dominus conservet eum et vivifi­cet eum, et beatum faciat eum in terra... De Heer behoede hem en schenke hem nieuwe kracht en moge hem geluk­kig maken op aarde...

De liefde voor de eenheid zal ons helpen de broederlijke eendracht te bewaren, te vermijden wat scheiding teweegbrengt en te bevorderen wat verenigt: gebed, hartelijkheid, broederlijke vermaning, gebed voor die broeders die nu wellicht het meest onze hulp behoeven, voor hen die in landen wonen waar het geloof wordt vervolgd of belemmerd.

De orde in de naastenliefde -die kijkt naar wie het dichtst bij God staan- brengt ons evenzeer ertoe om in daden en werken degenen te beminnen die de Heer ons het meest nabij heeft willen plaatsen. De banden van het geloof, familie, verwantschap, werk, nabuurschap... roepen plichten van naastenliefde op die wij heel bijzon­der moeten betrachten. Moeilijk kan een liefde authentiek genoemd worden die zich zou bekommeren om hen die ver weg staan en die degenen zou vergeten die de Heer dicht bij ons heeft geplaatst, opdat wij hen met onze zorg en gebed beschermen en helpen. Sint Augustinus beweerde dat hij zich, zonder overigens iemand uit te sluiten, het gemakkelijkste wijdde aan hen die hem het meest vertrouwd en familiair waren. En hij voegde eraan toe: «in deze naastenliefde rust ik onbezorgd uit, want daar voel ik de aanwezigheid van God, aan wie ik mij veilig overgeef en in wie ik veilig rust...»17 En sint Bernar­dus bad de Heer om zijn hulp om goed te kunnen zorgen voor de hem toevertrouwde kudde.18

De interne eenheid van de Kerk, gebaseerd op de naas­tenliefde, is het beste middel om degenen aan te trekken die nog ver zijn evenals hen die, vaak zonder het zelf te beseffen, op weg zijn naar het vaderhuis. Onze levenswijze dient zodanig te zijn, dat in de overigen bij het zien van de vreugde, de wederzijdse liefde, de dienstvaardigheid, het verlangen ontbrandt tot dezelfde familie te behoren. Gebed en ijver voor de eenheid moeten verge­zeld gaan van het levende voorbeeld in ons dagelijks leven. Juist dit voorbeeld zal een sterke aantrekkings­kracht vormen voor hen die, ook al zijn zij leden van de katholieke Kerk, dood of slapend zijn in de naastenliefde, daar zij verre staan van de sacramenten, van het intieme omgaan met Jezus Christus.

-1. Joh 15,1. -2. Joh 15,4-6. -3. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 254. -4. Hnd 1,14. -5. Hnd 2,44-45. -6. Hnd 4,32. -7. Hnd 2,42. -8. Johannes Paulus ii, Homilie in het Phoenix Park, 29-IX-1979. -9. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 751.
-10. Paulus vi, Toespraak 31-III-1975. -11. Vgl. Joh 13,35. -12. Vgl. H. Augustinus, Commentaar op psalm 44. -13. Gal 6,10. -14. 1 Pe 2,17. -15. Paulus vi, loc. cit. -16. H. Jozefmaria Escrivá, De Voor, 90. -17. H. Augustinus, Brief 73. -18. H. Bernardus, Preek 49 over het Hooglied.