10 januari

48. JEZUS, ONZE LEERMEESTER

-Jezus is de Leermeester van alle mensen. Hij is onze enige Meester. -Van Hem leren. Het evangelie overwegen. -Jezus onderricht ons in de intimiteit van ons hart, door middel van de gebeurtenissen en de personen om ons heen; en vooral door het leergezag van de Kerk.

48.1 Na drie dagen vonden zij Hem in de tempel waar Hij te midden van de leraren zat, naar wie Hij luisterde en aan wie Hij vragen stelde.1 

De rabbijnen becommentarieerden de heilige Schrift gewoonlijk in de tempel. Voor de vreemdelingen in Jeruzalem was dat de enige gelegenheid de meest uitgelezen leermeesters van Israël te zien en te horen. De toehoorders namen plaats op touwmatten rond de leermeester en konden zich in het gesprek mengen. Hun konden ook vragen gesteld worden over de tekst die verklaard werd. De vragen en antwoorden van Jezus waren weliswaar in overeenstemming met zijn leeftijd, maar trokken toch zeer sterk de aandacht van allen: Allen die Hem hoorden, waren verbaasd over zijn begrip en zijn antwoorden.2

Als zijn openbaar leven begint, zal de evangelist ons zeggen dat de mensen buiten zichzelf van verbazing waren over zijn leer, want Hij onderrichtte hen niet zoals de schriftgeleerden, maar als iemand die gezag bezit.3 Als zij Hem hoorden, vergaten de menigten honger en kou onder de blote hemel. Hij verzette zich nooit tegen het volk, als dit Hem profeet of meester noemde.4 Tot zijn leerlingen zei Hij: Gij spreekt Mij aan als Leraar en Heer, en dat doet gij terecht, want dat ben Ik.5 

Jezus gebruikt vaak de uitdrukking maar Ik zeg u. Hij wil ons aangeven, dat zijn leer een bijzondere kracht heeft: Het is de Zoon van God die spreekt. En uit die wolk klonk een stem: Dit is mijn Zoon, de Welbeminde, luistert naar Hem.6 Vanaf dat moment is er niemand anders meer om naar te luisteren.

Mozes zei u... maar Ik zeg u. De profeten uit het Oude Testament kwamen naar voren als woordvoerders van God: Zo spreekt Jahwe, was de slotformule van hun toespraken. Jezus sprak uit eigen naam -iets wat geen enkele profeet ooit had gedaan- en zijn onderricht en leer waren goddelijk. Hij verduidelijkt betekenis en omvang van de geboden van God die Mozes op de Sinaï ontvangen heeft. Hij verbetert verkeerde uitleg ervan. Zijn voorschriften liggen in de lijn van die van het Oude Testament maar zijn niettemin volstrekt nieuw. Niemand heeft zoals Hij de soevereiniteit van God laten zien en, tegelijkertijd, zijn hoedanigheid van liefdevolle Vader, vol zorg om de dingen van de wereld en vooral om zijn kinderen, de mensen. Niemand heeft zoals Hij de fundamentele waarheid van de mens aangeduid: zijn innerlijke vrijheid en zijn onaantastbare waardigheid.

Het leven van Jezus was een ononderbroken prediking. Hij sprak in de synagogen7, aan de oever van het meer8, in de tempel9, langs de wegen10, in de huizen, overal. Zijn leer is ons door de evangelies allertrouwst en inhoudelijk volledig doorgegeven. Er zijn nog veel andere dingen die Jezus gedaan heeft. Maar als ze een voor een beschreven werden, dan zou naar mijn mening zelfs de hele wereld te klein zijn voor de boeken die men dan zou moeten schrijven11, schrijft Johannes ons aan het eind van zijn evangelie. Het wezenlijke echter kennen wij precies zoals het gebeurde en precies zoals de Meester het onderrichtte. Onze enige Leermeester. Naast Hem voelen wij ons zeker. Hij zegt altijd aan iedereen, dat wat hij nodig heeft. Door elke dag het evangelie een paar minuten met een trouw hart te lezen en het rustig te overwegen, voelt de mens zich gedrongen de woorden van Petrus te herhalen: Heer, alleen uw woorden zijn woorden van eeuwig leven.12 Alleen Gij, Heer. Laten wij eens nagaan hoe, en met hoeveel aandacht, wij het evangelie lezen.

48.2 Gij hebt maar één leraar, de Christus.13 Later zijn er in zijn Kerk leermeesters en kerkleraren14, maar alleen om­dat Hij hen heeft aangesteld15, ondergeschikt aan Hemzelf, om te herhalen en te getuigen wat zij gezien en gehoord hebben.16 De Kerk en het evangelie zoals de Kerk dat leest, vormen het kanaal waarlangs het Goede Nieuws van Christus tot ons komt.

Alleen wie zich vrijwillig voor zijn woord afsluit, zal er van verstoken blijven. Allen kunnen het begrijpen. De voortreffelijkste leer is toegankelijk gemaakt voor de eenvoudigsten van geest. De nederigen, de mensen die klein geworden zijn als kinderen, vatten zijn leer zonder moeite, terwijl de 'geleerden' die zich door hun hoogmoed laten leiden, niet het licht van de Heilige Geest ontvangen en in duisternis blijven waar zij de verlossende werkelijkheid niet of vervormd horen: Gij hebt deze dingen verborgen gehouden voor wijzen en verstandigen, maar Gij hebt ze geopenbaard aan kleinen.17 

Jezus is de Leermeester van allen, onze Meester. En Hij kan het zijn, omdat Hij zelf weet wat er in elke mens is.18 Hij wordt niet misleid door onze stommiteiten en zwakheden. Hij kent heel goed de afgrond van slechtigheid die zich in ieder hart kan vormen. Hij kent echter ook, beter dan wijzelf, de mogelijkheden tot grootmoedigheid, tot offer, tot fantastische dingen in ieders hart. En Hij kan deze mogelijkheden wakker schudden met zijn levend Woord.

Het onderricht van Christus raakt de hele mens in het diepst van zijn wezen. «Hij is Leraar in een wetenschap die Hij alleen bezit: de wetenschap van de grenzeloze liefde tot God en, in God, tot alle mensen. In de school  van Christus leren we dat ons bestaan ons niet toebehoort...»19.

Jezus tot Meester nemen betekent Hem tot gids nemen, in zijn voetsporen treden, vurig zijn wil met betrekking tot ons zoeken, zonder ooit ontmoedigd te raken door onze misstappen, waar Hij ons overheen helpt en die Hij telkens omzet in overwinningen. Hem als Meester nemen betekent trachten elke keer meer op Hem te lijken: zodat de anderen, bij het zien van ons werk, ons gedrag thuis, tegenover vreemden, en vooral tegenover de meest behoef­tigen, Jezus kunnen leren kennen. Zoals wij in de omgang met een zeer geliefde en bewonderde persoon uiteindelijk niet alleen diens wijze van denken, maar ook de uitdrukkingen en gebaren overnemen, zo zullen wij ook, door van Jezus onze onafscheidelijke Meester te maken, door da­gelijks met Hem in het gebed en in het overwegen van het evangelie om te gaan, op Hem gaan lijken, zonder dat wij het ons bewust zijn: «Ik zou willen, dat je gedrag en je gesprekken zodanig waren, dat allen die je zien of horen spreken, zouden kunnen zeggen: die leest het leven van Jezus Christus.»20

48.3 De heilige Paulus zegt ons, dat het woord van God levend en krachtig (Heb 4,12) is. De leer van Jezus Christus is altijd actueel; voor iedere mens nieuw. Zij is een persoonlijk onderricht, want gericht tot ieder van ons persoonlijk. Het is niet moeilijk onszelf te zien in een of andere persoon van een gelijkenis, of in het intiemst van onze ziel te begrijpen, dat woorden van Jezus van twintig eeuwen terug voor ons bedoeld waren, alsof deze woorden alleen voor ons gezegd waren. Nadat God eertijds vele malen op velerlei wijzen tot onze vaderen door de profeten gesproken had, heeft Hij nu, op het einde der tijden, tot ons gesproken door de Zoon (Heb 1,1-2). Dit einde der tijden geldt ook ons. Christus onderricht nog steeds. Zijn woorden, die goddelijk en eeuwig zijn, zijn altijd actueel.

Het evangelie gelovig lezen staat voor geloven, dat alles wat er in gezegd wordt op een of andere manier, ook van onze tijd is. Het vertrek en de terugkomst van de verloren zoon is van onze tijd. Het schaap dat verloren raakt en de Herder die erop uittrekt om het te zoeken. De zuurdesem, die nodig is om het deeg te doen rijzen. Het licht, dat in de grote duisternis moet schijnen die maar al te vaak heerst over de wereld en over de mens. «In de heilige boeken treedt de Vader die in de hemel is, liefdevol zijn kinderen tegemoet en spreekt met hen. Zo groot zijn de kracht en macht van het woord van God, dat het voor de Kerk het steunpunt en de levenskracht is en voor de kinderen van de Kerk de kern van hun geloof, de spijs voor hun ziel en de zuivere en bestendige bron van hun geestelijk leven.»21 Wij moeten echter in ons leven en in onze ziel leren luisteren naar Christus. Hij spreekt tot ons op veel manieren en in veel omstandigheden.

Op zekere dag was Jezus in het huis van een farizeeër die Simon heette. Jezus zei hem: Simon, Ik heb u iets te zeggen.22 

Jezus heeft ons altijd iets te zeggen, ieder van ons individueel. Om Hem te horen moeten wij een hart hebben dat weet te luisteren, een hart dat aandachtig is voor de dingen van God. Hij is de Leermeester van alle tijden. Hij is de Meester van gisteren en de Meester van morgen: Hij is dezelfde gisteren, vandaag en tot in eeuwigheid.23 En Hij richt zich tot iedere mens afzonderlijk, tot iedere mens die Hem wil horen. Iedereen die oprecht richting wil geven aan zijn leven, zal Hem vinden: De Heer weigert zijn genade niet aan wie Hem werkelijk zoekt.

Toen Salomon, die God beminde, nog een jongeman was, verscheen God hem gedurende de nacht in een droom en zei hem: Wat wilt ge, dat Ik u geef? En Salomon vroeg geen rijkdom, geen macht, geen lang leven... maar wijsheid om het volk van God te besturen. Dat was de Heer zeer welgevallig en Hij verleende hem een wijs en schrander hart, een hart vol wijsheid en inzicht.24 

Het eerste wat wij moeten vragen is ook een hart vol wijsheid en inzicht, een hart dat open staat voor de ingevingen van de Heilige Geest, een hart dat de taal van God verstaat waarmee het Leergezag van de Kerk tot ons spreekt. Deze leer die ons in alle duidelijkheid overgeleverd wordt door de paus en door de bisschoppen in vereniging met hem, vraagt om een praktisch antwoord. Het is goed nu in onze overweging nog eens door te nemen hoeveel moeite en middelen wij aanwenden om de leer van het leergezag goed te kennen. En deze niet alleen te kennen, maar ook persoonlijk te beleven en uit te dragen onder katholieken en onder alle mensen van goede wil. De Meester, Jezus, spreekt in deze leer.

En ook in een andere orde der dingen dienen wij de taal van God te begrijpen die tot ons spreekt door de gebeurlijkheden en de mensen om ons heen. Meer in het bijzonder door de suggesties die ons bereiken middels de geestelijke leiding. Vragen wij de heilige maagd Maria voor ons een aandachtig oor voor de stem van God, die nu tot ons spreekt, als twintig eeuwen geleden, waarbij Hij soms de stem van anderen gebruikt.

-1. Lc 2,46. -2. Lc 2,47. -3. Mc 1,22. -4. Vgl. Mt 21,11. -5. Joh 13,13. -6. Mt 9,7. -7. Mt 4,23 e.v. -8. Mc 3,9. -9. Mt 21,23. -10. Joh 4,5 e.v. -11. Joh 21,25. -12. Joh 6,68. -13. Mt 23,10. -14. Vgl. Hnd 13,1; 1 Kor 12,28-29. -15. Vgl. Ef 4,11. -16. Vgl. Hnd 10,39. -17. Mt 11,25. -18. Joh 2,24. -19. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 93. -20. Idem, De Weg, 2. -21. Vaticanum ii, Dei Verbum, 21. -22. Lc 7,40. -23. Heb 13,8. -24. 1 Kon 3,4 e.v.