Dertiende week door het jaar. Zaterdag

54. Jonge Wijn

-Voorbereiding van onze zielen om de goddelijke gave van de genade te ontvangen. Nieuwe wijnzakken. -Berouw geneest ons en maakt ons klaar om nieuwe genade te ontvangen. -De sacramentele biecht: een middel tot groei in inwendig leven.

54.1 Jezus gaf onderricht, en zijn toehoorders begrepen heel goed wat Hij zei. De mensen die de eersten waren om de woorden van het evangelie van de mis van vandaag te horen, wisten alles over het oplappen van kledingstukken; zij waren allen gewend op het land te werken en zij wisten wat er gebeurde als nieuwe wijn, gemaakt van pas geoogste druiven, in oude zakken werd gegoten. Het was door deze eenvoudige welbekende voorstellingen dat de Heer de meest diepe waarheden over het Koninkrijk, dat Hij de zielen was komen brengen, onderwees: Niemand gebruikt voor een oud kleed een verstellap van ongekrompen stof; want het ingezette stuk trekt aan het kleed en de scheur wordt nog groter. Ook doet men geen jonge wijn in oude zakken, anders bersten de zakken, de jonge wijn loopt eruit en de zakken gaan verloren. Maar jonge wijn doet men in nieuwe zakken; dan blijven beide behouden.1

Jezus maakt duidelijk dat wij Zijn onderricht met een frisse en jeudige geest in ons moeten opnemen: dat wij moeten verlangen vernieuwd te worden. Precies zoals de kracht van de gisting van jonge wijn oude zakken doet barsten, zo moest de boodschap die Christus op het punt stond op aarde te brengen alle mogelijke soorten van vormelijkheid, routine en traagheid tenietdoen. Later zouden de apostelen terugdenken aan die dagen die zij naast Jezus doorbrachten en deze zien als het beginpunt van hun ware leven. Zij aanvaardden zijn prediking, niet als nog weer een andere uitleg van de Wet, maar integendeel als een nieuw leven dat binnenin hen opwelde met een buitengewone stuwkracht en dat nieuwe beschikkingen van hen eiste.

In deze twintig eeuwen, wanneer mensen Jezus ook hebben ontmoet, is iets binnenin hen in beweging gekomen, en heeft het oude en versleten opvattingen tenietgedaan. De profeet Ezechiël had al aangekondigd2 dat God zijn volgelingen een ander hart zou schenken en hun een nieuwe geest zou geven. Beda de Eerbiedwaardige verklaart, in een commentaar bij een bepaalde passage van het evangelie3, hoe de apostelen met Pinksteren geheel veranderd zouden zijn en tegelijkertijd vervuld met de vurigheid van de Heilige Geest. Dit stond later in de Kerk te gebeuren met ieder van haar leden, wanneer zij het doopsel en het vormsel hadden ontvangen. Deze nieuwe zakken -een schone en gezuiverde ziel- behoren altijd vol te zijn; want leeg worden zij verslonden door de motten en de roest; vol van genade worden zij gespaard.4

De nieuwe wijn van de genade vereist dat de ziel bepaalde gezindheden heeft die voortdurend worden hernieuwd: vastberadenheid om keer op keer te beginnen op de weg van de heiligheid, wat een teken van innerlijke jeugdigheid is, de jeugdigheid die de heiligen hebben; die mensen zijn verliefd op God. We brengen onze zielen ertoe Gods genadegave te aanvaarden, wanneer we de ingevingen en de suggesties van de Heilige Geest beantwoorden als die ons voorbereiden om nieuwe genade te ontvangen. Dan, wanneer we naar de Heer toegaan om Hem te vragen onze zielen beter te maken als we niet in alle opzichten trouw zijn geweest, kunnen wij met de heilige Ambrosius zeggen: «Verwijder, Heer Jezus, de rottigheid van mijn zonden. Terwijl U mij vasthoudt met de banden van liefde, genees wat ziek is in mij. Ik heb een dokter ontmoet die in de hemel woont en zijn geneesmiddel op aarde uitstort. Alleen Hij kan mijn wonden genezen, want Hijzelf heeft er geen; allleen Hij kan het verdriet van mijn hart wegnemen, het achteruitgaan van mijn ziel, want Hij alleen kent mijn innigste geheimen.»5 Alleen uw liefde, Heer, is in staat mijn ziel voor te bereiden meer liefde te ontvangen.

54.2 De Heilige Geest draagt voortdurend nieuwe wijn aan -de heiligmakende genade- die meer en meer moet groeien. «Deze nieuwe wijn wordt niet slecht, maar de wijnzakken kunnen verslijten. Als zij scheuren, worden ze in het vuilnisvat geworpen en de wijn gaat verloren.»6 Daarom is het nodig de ziel voortdurend te herstellen, te verjongen; er zijn ogenblikken dat we te kort schieten in de liefde, misschien door dagelijkse zonden die onze ziel ongeschikt maken meer genade te ontvangen en reden geven tot slijtage. In dit leven zullen wij altijd de door de zonde achtergelaten littekens bemerken: karaktergebreken die wij niet kunnen overwinnen, uitnodigingen van genade die wij niet edelmoedig beantwoorden, ongeduld, routine in ons leven van piëteit, mislukken in het tonen van begrip voor mensen. Het is berouw dat ons ertoe brengt nieuwe genade te verkrijgen, dat onze hoop doet toenemen en ons in staat stelt routine te vermijden. Het zorgt ervoor dat een christen zichzelf vergeet en zich opnieuw tot God keert met een nog diepere akte van geloof. Berouw brengt een afkeer van zonde met zich mee en een bekering tot Christus. Dit diepgevoelde verdriet is niet hetzelfde als de geestesgesteldheid veroorzaakt door de onplezierige gevolgen van de zonden: het kapot gaan van de eensgezindheid in het gezin, het einde van een vriendschap... Het is zelfs niet hetzelfde als het wensen dat wij een bepaald ding niet hadden gedaan. Het is de onherroepelijke veroordeling van een handeling, de bekering tot wat goed is, naar Gods heiligheid die voor ons kenbaar is gemaakt in Christus. Het is de «binnendringing van een nieuw leven in de ziel»7, een leven gevuld met liefde wanneer het zichzelf eens temeer terugvindt bij God. Het is daarom dat een persoon die niet weet hoe berouw te hebben, niet tot berouw bewogen kan worden, als hij zijn zonden, hetzij groot hetzij klein, niet in verband brengt met God.

Ten overstaan van Jezus neemt al ons doen en laten zijn ware grootte aan. Indien wij gewoonweg zouden blijven stilstaan bij onze fouten, zonder enige verwijzing naar de persoon die beledigd is, zouden we er waarschijnlijk naar streven onze fouten en onze zonden te rechtvaardigen en weinig belang aan ze hechten. Aan de andere kant zouden wij heel ontmoedigd en wanhopig kunnen zijn ten aanzien van zoveel dwaling en nalatigheid. God leert ons de waarheid over ons leven te erkennen en Hij vult ons met vrede, ondanks al onze ellende en gebreken, en het verlangen om vooruit te gaan en opnieuw te beginnen.

De nederige ziel voelt de noodzaak elke dag God vele malen om vergiffenis te vragen. Telkens wanneer zij zich afkeert van wat God van haar verwacht, heeft zij de behoefte zoals de berouwvolle zoon met echte spijt terug te gaan: Vader, ik heb misdaan tegen de hemel en tegen u; ik ben niet meer waard uw zoon te heten, maar neem mij aan als een van uw dagloners.8 En de Heer, «die dichtbij hen met een berouwvol hart is»9 zal ons gebed verhoren. Met deze geest van berouw is de ziel voortdurend voorbereid om de nieuwe wijn van genade te ontvangen.

54.3 De Heer, die wist dat wij broos waren, liet ons het sacrament van de boete na, waar de ziel niet alleen genezen vandaan komt, maar, als het de genade verloren heeft, opstaat met een nieuw leven. We moeten dit sacrament gaan ontvangen met een oprechtheid die volledig is, nederig, berouwvol en met het verlangen tot herstel. Een goed gedane biecht veronderstelt een grondig gewetensonderzoek -grondig betekent niet noodzakelijk van lange duur, vooral als we vaak te biecht gaan- zo mogelijk vóór het tabernakel, en altijd in de tegenwoordigheid van God. In zijn gewetensonderzoek ziet de christen wat God verwacht heeft dat zijn leven zou zijn en wat het in werkelijkheid geweest is. Hij ziet de goedheid of de kwaadwilligheid van zijn daden, zijn verzuim, de kansen die hij heeft laten lopen, de ernst van de begane fout, de tijdsduur dat hij ermee is blijven lopen alvorens vergiffenis te vragen.

De christen die een goed gevormd geweten wil hebben, en dus vaak te biechten gaat, «zal niet tevreden zijn met een biecht die alleen maar geldig is, maar hij zal streven naar een goede biecht»10, die voor de ziel een doeltreffende hulp is in zijn verlangen naar God. Opdat veelvuldig biechten dit doel bereikt, moeten wij dit beginsel in alle ernst nemen: zonder berouw is er geen vergiffenis van zonde. Dit geeft aanleiding tot de fundamentele regel voor een ieder die vaak te biechten gaat: geen enkele dagelijkse zonde te biechten zonder er eerst ernstig en oprecht berouw over te verwekken.

«Er is een 'algemeen berouw'. Dit is de pijn en afschuw van alle zonden in iemands verleden gepleegd. Dit algemeen berouw is van buitengewoon belang voor de veelvuldige biecht»11, daar het helpt de wonden te genezen die onze zwakheden achterlieten, onze ziel te zuiveren en te doen groeien in liefde tot God.

Wanneer nodig zal de oprechtheid ons ertoe brengen tot in die kleine bijzonderheden af te dalen die het ons mogelijk maken onze zwakheden beter te erkennen: hoe? wanneer? waarom? voor hoe lang? We moeten denkbeeldige en overvloedige details vermijden net zo goed als algemeenheden. We moeten eenvoudig en met kiesheid zeggen wat er gebeurd is, wat de ware toestand van onze ziel is. We moeten uitweidingen ontvluchten zoals ik was niet nederig, ik was lui, mij ontbrak naastenliefde: zaken die toepasbaar zijn op bijna elk menselijk wezen. Als we veelvuldig biechten, moeten we ervoor zorgen dat het altijd een persoonlijke daad is waarin we Gods vergiffenis vragen voor echte duidelijk bepaalde zwakheden, en geen algemeenheden.

Dit sacrament van barmhartigheid is een zeker redmiddel: onze wonden worden erin geheeld. Wat al versleten was en oud werd, wordt verjongd. Al onze fouten, groot en klein, worden genezen, want de biecht is niet alleen een oordeel waarin overtredingen worden vergeven, maar is ook een geneesmiddel voor de ziel.

Een biecht die onpersoonlijk is, verbergt vaak een kern van trots en van eigenliefde die alles wat vernederend is en menselijkerwijze gesproken ons slecht doet voorkomen, probeert te maskeren of er een rechtvaardiging voor te vinden. Misschien kan het ons helpen om deze akte van berouw meer persoonlijk te maken, als we zorgvuldig zijn wat betreft de juiste manier waarop we onze biecht spreken: Ik beschuldig mijzelf van, want dit sacrament is niet om dingen die gebeurd zijn droevig te verhalen; het is om jezelf nederig en eenvoudig te beschuldigen van je eigen fouten en zwakheden voor God zelf, die ons zal vergeven door de priester en ons zal overstelpen met zijn genade.

«God zij geloofd, zei je, toen je net gebiecht had. En je dacht: het is net of ik opnieuw geboren ben.

»Vervolgens ging jij vredig verder: 'Domine, quid me vis facere?' -Heer, wat wilt Gij dat ik doe?

»En jij gaf jezelf het antwoord: met uw genade zal ik, ondanks alles en allen, uw allerheiligste Wil vervullen. 'Serviam' -ik zal u onvoorwaardelijk dienen.»12 Ik zal U dienen, Heer, zoals U het altijd van mij verlangd heeft: met eenvoud, te midden van al de gewone dagelijkse gebeurtenissen van mijn leven.

-1. Mt 9,16-17. -2. Ez 36,26. -3. H. Beda, Commentaar op het evangelie van Marcus, 2,21-22. -4. H. Ambrosius, Verhandeling over het evangelie van Lucas, 5,26. -5. Ibidem. -6. G. Chevrot, L'evangile en plein air. -7. Vgl. M. Schmaus, Katholische Dogmatik. -8. Lc 15,18-19. -9. H. Augustinus, Commentaar op het evangelie van Johannes, 15,25. -10. H. Franciscus van Sales, Inleiding tot het devote leven, ii, 19. -11. B. Baur, Die häufige Beichte. -12. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 238.