Vierde week. Donderdag

31. liefde voor De zieken

-Christus navolgen in zijn liefde en aandacht voor de zieken. -De ziekenzalving. -De medeverlossende waarde van lijden en ziekte. Ziekte leren heiligen.

31.1 Het evangelie van de mis van vandaag1 verhaalt hoe de twaalf uitgezonden werden naar de dorpen en steden in Palestina. Ze predikten de noodzaak boete te doen om het Koninkrijk van God te kunnen binnengaan en ze dreven vele duivels uit, zalfden veel zieken met olie, en genazen hen.

Olie werd vaak gebruikt om wonden te genezen2 en de Heer bepaalde, dat olie gebruikt zou worden voor het sacrament van de ziekenzalving. In de beknopte woorden van het evangelie van Marcus ziet de Kerk de eerste aanduiding van dit sacrament3, dat door de Heer werd ingesteld en later, door de apostel Jakobus, werd verbreid en aan de gelovigen aanbevolen.4 Het is andermaal een bewijs van de zorg van Christus en zijn Kerk voor de christenen in grootste nood.

De Heer heeft altijd zijn oneindig medelijden met de zieken getoond. Hij openbaarde zichzelf aan de leerlingen die door Johannes de Doper naar Hem waren gestuurd, door hun aandacht te vragen voor wat ze zagen en hoorden: blinden zien en lammen lopen, melaatsen genezen en doven horen, doden staan op en aan armen wordt de Blijde Boodschap verkondigd.5 In de parabel van het bruiloftsmaal krijgen de bedienden het bevel: Haast je naar de straten [...] en breng de armen, gebrekkigen, blinden en kreupelen hier binnen...6 In ontelbare passages zien we hoe Jezus tot medelijden bewogen wordt bij het zien van lijden en ziekte. En Hij genas velen als een uiterlijk teken van de geestelijke genezing die Hij in de zielen bewerkte.

De Heer wil dat wij, zijn leerlingen, Hem navolgen door daadwerkelijk medelijden te betonen aan hen die ziek zijn of op een andere manier lijden. «De Kerk omringt met liefde al degenen die door menselijke zwakheid getroffen zijn; meer nog, in de armen en lijdenden erkent zij het evenbeeld van haar arme en lijdende Stichter; zij spant zich in om hun ellende te lenigen en Christus zelf is het die zij in hen wil dienen.»7 In de zieken zien we de Heer zelf die tot ons zegt: Wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeders hebt gij voor Mij gedaan.8 «Degene die zijn naaste bemint -schrijft de heilige Augustinus- moet even goed voor zijn lichaam als voor zijn ziel zorgen: door niet alleen de dokter te waarschuwen, maar ook door te zorgen voor eten, drinken, kleding, onderdak en door zijn lichaam te beschermen tegen alles wat hem zou kunnen bedreigen [...] Barmhartig zijn zij, die teder en liefdevol voor alles zorgen wat nodig is om kwaad en lijden te weerstaan.»9

Tot onze zorg voor de zieken behoort: hen gezelschap houden, hen geregeld bezoeken; ervoor zorgen dat de ziekte hen niet beangstigt, zorg dragen voor rust en het opvolgen van de voorschriften van de artsen; de tijd die we met hen doorbrengen aangenaam maken, zodat ze zich nooit eenzaam voelen; hen helpen hun pijn te heiligen en op te dragen aan God; zorgen dat ze de sacramenten ontvangen. We mogen niet vergeten dat zij «de schat van de Kerk» zijn, dat ze veel van God kunnen verkrijgen en dat God hen met bijzondere liefde beziet.

31.2 We moeten niet alleen bezorgd zijn over de lichamelijke gezondheid van de zieken, maar ook over hun zieleheil. We zullen hen proberen te helpen met alle menselijke middelen die ons ter beschikking staan, en vooral door hen te laten zien dat hun lijden, als ze het verenigen met het Lijden van Christus, een niet te schatten waarde krijgt: een daadkrachtige steun voor de hele Kerk, de zuivering van hun zonden uit het verleden, en een mogelijkheid die God hun biedt om grote vooruitgang te maken in hun persoonlijke heiliging, omdat Christus soms zegent met het Kruis.

Het sacrament van de ziekenzalving is een van de middelen waarmee de Kerk voor haar zieke kinderen wil zorgen. Dit sacrament werd ingesteld om de mens te helpen de hemel te bereiken. Het kan niet toegediend worden aan degenen die gezond zijn of aan iemand die niet ernstig ziek is, zelfs als zijn leven in gevaar is, omdat het ingesteld werd als een vorm van geestelijk medicijn, en medicijnen worden niet gegeven aan wie gezond is, maar aan de zieken.10 De Kerk wenst evenmin, dat men wacht tot het laatste moment om het te ontvangen. Men moet dit sacrament toedienen bij de eerste tekenen van levensgevaar bij ziekte of ouderdom.11 Het kan echter opnieuw toegediend worden als de zieke na de ziekenzalving, herstelt of als tijdens dezelfde ziekte het gevaar of de ernst toenemen.12 Evenzo kan het worden toegediend aan iemand die een zware operatie moet ondergaan, mits de reden voor die ingreep een ernstige ziekte is.13

Dit sacrament is een grote gave van Jezus Christus. Een gave, die overvloedig heil met zich meebrengt. Daarom moeten we ernaar verlangen en erom vragen als we ernstig ziek worden. Omdat het zo'n groot goed is, zullen we door ons geloof ook anderen ertoe brengen het te ontvangen: degenen met wie wij door verwantschap of vriendschap zijn verbonden, evenals allen die we met ons apostolaat kunnen bereiken. Het is een plicht van naastenliefde en zeer vaak ook van rechtvaardigheid.

De grootste zegen van dit sacrament is, dat het de chris­ten bevrijdt van lusteloosheid en zwakheid, die hem door zijn zonden ten deel zijn gevallen.14 Op deze manier wordt hij gesterkt en krijgt zijn ziel het jeugdig elan en de vitaliteit terug die zij door zijn fouten en zwakten verloren had.

Paus Paulus vi, het Concilie van Trente citerend, geeft een uitleg en samenvatting van dit sacrament: het geeft «de genade van de Heilige Geest, wiens zalving de zonden uit­wist -als er nog een uitgewist moet worden- evenals de sporen van zonde. Het geeft eveneens verlichting en kracht aan de ziel van de zieke, door een groot vertrouwen in de goddelijke barmhartigheid op te wekken. Op deze manier ondersteund, kan de zieke gemakkelijk de beproevingen en het lijden van de ziekte verdragen, weerstand bieden aan de bekoringen van de duivel, die steeds op de loer ligt (Gen 3,15), en soms wordt hij lichamelijk weer gezond, als dat goed is voor de gezondheid van de ziel.»15 Dit sacrament geeft diepe rust en vreugde aan de ziel van de zieke bij bewustzijn, brengt hem ertoe zich met Christus te verenigen op het kruis. Zo werkt het mee aan de verlossing, en «het zet de belangstelling van onze Heer voort voor het lichamelijke en geestelijke heil van de zieke, zoals de evangelies getuigen. En Hij wilde dat zijn leerlingen op dezelfde manier hun zorg lieten blijken.»16

Laten we vandaag in ons gebed onderzoeken of wij in elke zieke de lijdende Christus zien, of we hem met liefde en respect behandelen, of we tedere zorg voor hem koesteren en die kleine vormen van hulp verlenen die zozeer gewaar­deerd worden. Laten we vooral bij de Heer overwegen of we hem de gepaste hulp bieden om zich hechter met Christus te verenigen en medeverlosser met Hem te worden.

31.3 Als de Heer ons door lijden en ziekte zijn kruis laat ervaren, moeten we ons beschouwen als uitverkoren kin­deren. Hij kan ons fysieke pijn sturen of andere vormen van lijden: vernederingen, falen, beledigingen, tegenslagen in het eigen gezin. We mogen op zo'n moment niet vergeten dat Christus' verlossingswerk zich door ons voortzet. Hoe gering we ook mogen zijn, we worden medeverlosser met Hem en het lijden, dat nutteloos en schadelijk was, verandert in vreugde en wordt tot een bron van rijkdom. We zullen dan met de heilige Paulus kunnen zeggen: Op het ogenblik verheug ik mij dat ik voor u mag lijden, en in mijn lijdend lichaam aanvullen wat nog ontbreekt aan de beproevingen van de Christus, ten bate van zijn lichaam, dat de Kerk is.17 De apostel herinnert ons aan de les van de Meester: daarom treedt hij in zijn voetsporen18, neemt zijn kruis op zich19 en gaat door met zijn taak de leer van Christus bekend te maken aan alle mensen.

Paus Johannes Paulus ii bevestigt dat het lijden «niet alleen anderen ten goede komt, maar ook een onvervangbare opdracht vervult. In het Lichaam van Christus [...] speelt het lijden, dat volkomen doordrongen is van de kracht van Christus' offer, een absoluut noodzakelijke en eigen rol om al het goede tot stand te brengen dat in zich een absolute voorwaarde is voor het heil van de wereld. Dit lijden maakt meer dan wat ook de weg vrij voor de genade, die het hart van de mensen verandert. Het zorgt er vooral voor dat de krachten van de Verlossing in de menselijke geschiedenis levend en werkzaam blijven.»20

Om gebruik te maken van deze rijkdom van genade die op de een of andere manier tot ons komt, is er «een lange weg van voorbereiding te gaan, waarop we elke dag vorde­ren door een heilige zelfonthechting, om ons in staat te stellen -als de Heer het toelaat- ziekte en ongeluk edel­moedig te dragen. Neem nu al elke voorkomende gelegen­heid te baat, ontzeg uzelf iets, verdraag het kleine verdriet van alledag, versterf u en beoefen de christelijke deugden.»21

Het lijden, dat veel mensen van God gescheiden heeft omdat ze het niet hebben gezien in het licht van het geloof, moet ons meer met Hem verenigen. We moeten aan zieken de verlossende waarde ervan leren inzien. Dan zullen ze in vrede de ziekte en de tegenslagen die de Heer toelaat, dragen. Ze zullen die liefhebben, omdat ze geleerd hebben dat ook het lijden van een Vader komt die alleen het goede voor zijn kinderen wil.

Laten we ons tot Maria, onze Moeder, wenden. Zij «die dapper bij het kruis van haar Zoon op Calvarië stond, (vgl. Joh 19,25) deelde in zijn lijden en weet steeds nieuwe zielen te overtuigen om hun eigen lijden te verenigen met het offer van Christus, in een offerande die de hele mensheid omvat en redt».22 Laten we haar bidden, dat lijden en pijn -onvermijdelijk in dit leven- ons mogen helpen ons méér te verenigen met haar Zoon, en dat we ze weten te verstaan, wanneer ze tot ons komen, als zegen voor onszelf en voor de hele Kerk.

-1. Mc 6,7-13. -2. Jes 1,6, Lc 10,34. -3. Concilie van Trente, Sessio XIV, Doctrina de sacramento extremae unctionis. -4. Joh 5,14 e.v. -5. Mt 11,5. -6. Lc 14,21. -7. Vaticanum ii, Dogm. const. Lumen Gentium, 8. -8. Mt 25,40. -9. H. Augustinus, Over de gebruiken van de Katholieke Kerk, I, 28,56. -10. Vgl. Romeinse catechismus, II, 6,9. -11. Vgl. Vaticanum ii, Const. Sacrosanctum Concilium, 73. -12. Orde van dienst van de ziekenzalving, Praenotanda, 8. -13. Ibidem. -14. Vgl. Romeinse catechismus, II, 6,14. -15. Paulus vi,  Sacram unctionem infirmorum, 30 november 1972. -16. Orde van dienst van de ziekenzalving, Praenotanda, 5. -17. Kol 1,24. -18. Cfr.1 Pe2,21. -19. Vgl. Mt 10,38. -20. Johannes Paulus ii, Apost. brief, Salvifici doloris, 27. -21. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 124. -22. Johannes Paulus ii, Homilie, 11 november 1980.