30 november. Eerste dag van de Noveen
van de Onbevlekte Ontvangenis

42. MORGENSTER

Op ingeving van de Heilige Geest is het christenvolk tot God kunnen komen via zijn Moeder. Door het voortdurend ervaren van haar genade en gunsten heeft het haar 'smekende almacht' genoemd en heeft het in haar de verkorte weg -het pad dat de weg afkort- gevonden om tot God te komen. De liefde heeft talloze manieren uitgevonden om haar te bejegenen en te eren. Vandaag beginnen wij deze noveen, waarin wij dagelijks iets persoonlijks aan Onze Lieve Vrouw trachten aan te bieden, ter voorbereiding op het hoogfeest van haar Onbevlekte Ontvangenis.

-Maria, aangekondigd en voorafgebeeld in het Oude Testament. -Licht dat verlicht en richting geeft. -Sterre der Zee.

42.1 Er verscheen een heldere ster te midden van de duisternis en verkondigde aan de wereld die in het donker was gehuld, dat de komst van het Licht nabij was. De geboorte van Maria was het eerste teken, dat de verlossing aanstaande was. «De komst van Onze Lieve Vrouw in de wereld is als de komst van de dageraad die voorafgaat aan het Licht van het heil, Christus Jezus; als het opengaan op de aarde, die geheel overdekt was met het slijk van de zonde, van de schoonste bloem die ooit in de tuin van de mensheid ontsproten was: de geboorte van het zuiverste, onschuldigste, volmaakste schepsel, dat de definitie die God zelf bij de schepping aan de mens gegeven had waardig is: beeld van God, gelijkenis van God. Maria geeft ons het beeld van de volmaakte mensheid terug.»1 Nooit hadden de engelen een schoner schepsel aanschouwd, nooit zal de mensheid iets dergelijks bezitten.

De heilige Maagd Maria was in de loop van het Oude Testament aangekondigd. Reeds in het begin van de openbaring wordt over haar gesproken. Bij de aankondiging van de verlossing, na de val van onze eerste ouders2, spreekt God tot de slang en zegt tegen hem: Vijandschap sticht Ik tussen u en de vrouw, tussen uw kroost en het hare. Het zal uw kop bedreigen, en gij zijn hiel. De vrouw is in de eerste plaats Eva, die tot bekoring en ten val was gebracht; en op een diepergaand niveau is de vrouw Maria, de nieuwe Eva, uit wie Christus geboren zal worden, de absolute overwinnaar van de duivel, gesymboliseerd in de slang. Tegenover haar macht kan de duivel niets krachtigs uitrichten. In haar zal de grootste vijandschap ontstaan die men zich op aarde kan voorstellen tussen genade en zonde. De profeet Jesaja kondigt Maria aan als de maagdelijke moeder van de Messias.3 Matteüs zal uitdrukkelijk de vervulling van deze voorspelling optekenen.4

De Kerk schrijft aan Maria ook de lofprijzing toe die het volk van Israël tot Judith, zijn verlosseres, richtte: U bent de glorie van Jeruzalem, de trots van Israël, de roem van ons volk. U hebt dat alles zelf gedaan, u hebt Israëls heil bewerkt en God heeft daarin zijn welbehagen gevonden. Wees gezegend door de almachtige Heer in eeuwigheid.5 Heeft Maria niet meegewerkt aan onze bevrijding van een nog grotere vijand dan Holofernes, die door Judith onthoofd werd? Heeft zij niet meegewerkt aan onze bevrijding uit de definitieve gevangenschap? 6

De Kerk betrekt op Maria eveneens andere teksten die vooral handelen over de goddelijke wijsheid; zij opperen echter dat in het vanaf de eeuwigheid ontworpen goddelijke heilsplan het beeld van Onze Lieve Vrouw is vervat. Toen er nog geen oceaan was, was ik al ontvangen, toen er nog geen bronnen waren, rijk aan water.7 En alsof de Schrift vooruitliep op het oproepen van de allerzuiverste liefde die in haar allerzoetste hart zou heersen, lezen we: Ik ben de moeder van de edele liefde, van de vrees, van de kennis en van de heilige hoop. Komt tot mij, gij die naar mij verlangt, en verzadigt u met mijn vruchten, want het denken aan mij is zoeter dan honing [...]. Hij die mij gehoorzaamt, wordt niet beschaamd en zij die in mijn geest werken, mislukken niet.8 En bij het ontwaren van haar onbevlekte ontvangenis kondigt het Hooglied aan: Je bent volmaakt schoon, mijn vriendin, zonder enig gebrek.9 En het boek Ecclesiasticus kondigt op profetische wijze aan: In mij is alle genade van leven en waarheid, in mij alle hoop op leven en deugd.10 «Hoe wijs van de Kerk om Maria deze woorden in de mond te leggen, opdat de gelovigen ze niet zullen vergeten! Zij is veiligheid, liefde die nooit opgeeft, een toevluchtsoord dat steeds openstaat, een hand die voortdurend liefkoost en troost.»11 Laten wij haar hulp en haar troost zoeken in deze dagen, waarin wij ons voorbereiden op de viering van het hoogfeest van haar Onbevlekte Ontvangenis.

42.2 Zoals Maria in het ochtendgloren van de verlossing en aan het allereerste begin van de openbaring staat, zo staat zij ook aan de oorsprong van onze bekering tot Christus, aan de persoonlijke heiligheid en de eigen verlossing. Door haar kwam Christus tot ons, door haar is alle genade die wij nodig hebben tot ons gekomen en wordt deze nog steeds over ons uitgestort. De allerheiligste Maagd heeft voor ons de weg vergemakkelijkt om zo vaak opnieuw te beginnen en zij heeft ons bevrijd van ontelbare gevaren, die wij alleen nooit zouden hebben kunnen overwinnen. Zij biedt ons alle dingen die zij in haar hart bewaarde12, die rechtstreeks op Jezus slaan, en «zij neemt ons bij de hand en voert ons tot Hem.»13 In Maria heeft de mensheid het eerste teken van hoop gevonden, en in haar blijft iedere man en iedere vrouw dit vinden, want zij is licht dat verlicht en richting geeft. «Zij bezit geen eigen glans, geen glans die van haar uitgaat, maar een glans die haar en onze Heiland weerspiegelt, en die Hem verheerlijkt. Wanneer zij in de duisternis opdoemt, dan weten wij dat Hij nabij is, binnen ons handbereik.»14

Volgens het verhaal namen zeevaarders altijd hun toevlucht tot de meest heldere ster aan het firmament, wanneer zij midden op de oceaan de richting kwijt waren of wanneer ze de koers wilden bepalen of corrigeren. Tot Maria nemen wij onze toevlucht, wanneer we ons verloren voelen, wanneer we de richting van ons leven willen rechtzetten om het rechtstreeks op de Heer te richten: zij is «de ster op de zee van ons leven.»15 De liturgie noemt haar «veilige hoop op redding», die schittert «te midden van de moeilijkheden van het leven»16, van die stormen die opkomen zonder dat we weten hoe, of waarin wij, mensen, terechtkomen, omdat we niet dicht bij God staan. De heilige Bernardus geeft ons de d: «Sla je ogen niet af van de schittering van die Ster, als je niet in de gevaren wilt omkomen.»17

Van Maria gaat een bijzonder licht uit, dat de weg die wij in de onderscheiden taken en dingen van het leven moeten volgen verlicht. Op bijzondere wijze verheldert zij de schitterende weg van de roeping waartoe ieder geroepen is. Wanneer men met oprechte bedoelingen tot haar gaat, slaagt men altijd in de vervulling van Gods wil. Deze bijzondere helderheid die wij in Maria ontmoeten, komt voort uit de volheid van genade die haar ziel vervuld heeft vanaf het eerste ogenblik van haar Onbevlekte Ontvangenis en haar taak als medeverlosseres. De heilige Thomas merkt op, dat deze genade zich over alle mensen uitstort. «Het is al veel voor een heilige -zo schrijft hij- als hij zoveel genade bezit om velen te redden, en het grootst zou het zijn, als hij voldoende genade had om alle mensen van de wereld te redden; dit laatste geschiedt in Christus, en in de allerheiligste Maagd»18, door de innige vereniging als medeverlosseres met haar Zoon. De theologen onderscheiden de absolute volheid van genade, welke eigen is aan Christus; de volheid van voldoende hoeveelheid, welke alle engelen bezitten; en de volheid van overvloed, die het voorrecht is van Maria en die rijkelijk over haar kinderen wordt uitgestort. «Zozeer is zij vervuld van genade, dat zij in haar volheid de engelen overtreft; daarom noemt men haar terecht Maria, dat wil zeggen: verlichte, en dat bovendien verlichtster van anderen betekent, met betrekking tot de gehele wereld»19, aldus de heilige Thomas van Aquino.

Vandaag, op deze eerste dag van de Noveen van de Onbevlekte Maagd, nemen wij ons voor, haar hulp in te roepen wanneer onze ziel in duisternis verkeert, wanneer we onze levenskoers moeten bijstellen of een belangrijke beslissing dienen te nemen. En omdat wij altijd weer opnieuw beginnen, gaan wij tot haar, opdat zij ons het pad wijst dat we moeten volgen, dat ons bevestigt in onze eigen roeping, en we bidden haar om hulp om dit pad met menselijke zwierigheid en bovennatuurlijke zin af te leggen.

42.3 De Maagd was gezegend onder de vrouwen, want zij was niet bedekt met de zonde en de sporen die het kwaad in de ziel achterlaat: «alleen zij bezwoer de vervloeking, bracht het heil en opende de deur van het paradijs. Vandaar haar naam: Maria, die Sterre der Zee betekent; zoals de ster op zee de zeelieden naar de haven leidt, zo leidt Maria de christenen naar de heerlijkheid.»20 Zo wordt zij ook door de liturgie van de Kerk geëerd: Ave, maris stella! Wees gegroet, sterre der zee!, Verheven Moeder van God...21

Op deze eerste dag van de Noveen waarmee wij onze hemelse Moeder willen eren, maken wij het vaste voornemen -haar zo welgevallig!- om haar voorspraak in te roepen in elke nood waarin we komen te verkeren, overeenkomstig de raad van een der kerkvaders: «Als de winden van de bekoring opsteken, als je struikelt over de klippen van de bekoring, kijk dan naar de ster, roep Maria aan. Als de golven van hoogmoed, eerzucht of afgunst je beroeren, kijk dan naar de ster, roep Maria aan. Als haat, hebzucht of onzuiverheid heftig op het schip van je ziel beuken, kijk dan naar Maria. Wanneer je, verstoord door de herinnering aan je zonden, in verwarring ten aanzien van de trouw aan je geweten, vol vrees tegenover de gedachte aan het oordeel, begint weg te zinken in de bodemloze put van de droefheid of in de afgrond van de wanhoop, denk dan aan Maria. In gevaren, in angsten, bij twijfels, denk aan Maria, roep Maria aan. Laat Maria nooit uit je mond verdwijnen, laat haar nooit uit je hart weggaan; en verwijder je niet van de voorbeelden van haar deugdzaamheid, als je haar hulp als voorspreekster wilt verkrijgen. Je zult niet verdwalen, wanneer je haar volgt, je zult niet wanhopen als je tot haar bidt, je zult niet verloren gaan als je aan haar denkt. Als zij je aan haar hand houdt, zul je niet vallen; als zij je beschermt heb je niets te vrezen; je zult niet moe worden, als zij je leidsvrouwe is; je zult gelukkig de haven bereiken, als zij je behoedt.»22 Onder haar bescherming stellen wij alle dagen van ons leven. Zij zal ons leiden over een veilige weg. Cor Mariae dulcissimum, iter para tutum!

-1. Paulus vi, Homilie 8-IX-1964. -2. Gn 3,15. -3. Jes 7,14. -4. Mt 1,22-23. -5. Jdt 15,9-10. -6. Vgl. C. Pozo, María en la Escritura y la fe de la Iglesia, bl. 32 vv. -7. Spr 8,24. -8. Sir 24,24-30. -9. Hoogl 4,7. -10. Sir 24,25. -11. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 279. -12. Lc 2,51. -13. Vgl. Johannes Paulus ii, Homilie 20‑X-1979. -14. Kard. J.H. Newman, Rosa mystica, Palabra, Madrid 1982, bl. 137. -15. Johannes Paulus ii, Homilie 4-VI-1979. -16. Vgl. Getijdengebed. Lauden van 15 augustus. -17. H. Bernardus, Homilieën over de Maagd Maria, 2. -18. H. Thomas van Aquino, Commentaar op het Ave Maria. -19. Ibidem. -20. Ibidem. -21. Hymne Ave, maris stella. -22. H. Bernardus, o. c.