4 januari

42. NATUURLIJKHEID EN EENVOUD

-Eenvoud en natuurlijkheid van de heilige Familie. Eenvoud, een uitwendig blijk van nederigheid. -Eenvoud en oprechtheid van bedoelingen. Gevolgen van het 'geestelijk kindzijn'. Eenvoudig zijn in de omgang met God, in de omgang met anderen en in de geestelijke leiding. -Het tegenovergestelde van eenvoud. Vruchten van deze deugd. Middelen om haar te verwerven.

42.1 De Messias kwam in de tempel in de armen van zijn Moeder. Er zal wel niemand aandacht besteed hebben aan die jonge man en vrouw die daar aankwamen om hun pasgeboren zoon aan de Heer aan te bieden.

De moeders dienden op de priester te wachten in de Oosterpoort. Daar was Maria met andere vrouwen en daar wachtte zij tot op haar beurt de priester haar Zoon in de armen zou nemen. Aan haar zijde bevond zich de heilige Jozef, klaar om de losprijs te betalen. De plechtigheid van de zuivering van Maria en het terugkopen van het Kind van de tempeldienst verschilde uiterlijk in niets van wat er normaal in zo'n geval gebeurt.

Het hele leven van Maria is doortrokken van een diepe eenvoud. Haar roeping als Moeder van de Verlosser wordt steeds met natuurlijkheid verwezenlijkt. Zij verschijnt in het huis van haar nicht Elisabeth om haar te helpen, om haar gedurende een paar maanden te dienen. Zij maakte voor haar Kind luiers en kleertjes klaar. Zij leefde dertig jaar met Jezus, zonder dat zij het moe werd naar Hem te kijken, in een allerbeminnelijkste omgang, maar vooral in eenvoud. Toen zij in Kana het eerste wonder van haar Zoon verkreeg, deed zij dat met zoveel natuurlijkheid, dat de jonggehuwden niet eens merkten wat voor ontzagwekkends er gebeurde. Op geen enkel moment praalde zij met bijzondere voorrechten. «De heilige Maria, de moeder van God, leefde onopgemerkt, als zoveel andere vrouwen van haar dorp. -Leer van haar eenvoudig en 'gewoon' te leven.»1 

Eenvoud en natuurlijkheid maken van de Maagd, in het menselijke, een bijzonder aantrekkelijke en graag geziene vrouw. Haar Zoon, Jezus, is het toonbeeld van de volmaakte eenvoud, gedurende de dertig jaar van zijn verborgen leven, en verder op elk moment: als Hij begint de Blijde Boodschap te verkondigen gaat dat niet gepaard met luid geschreeuw en trompetgeschal. Jezus is de eenvoud zelve, als Hij geboren wordt, als Hij opgedragen wordt in de tempel, als Hij zijn goddelijkheid openlijk toont door middel van wonderen die alleen God kan doen.

De Zaligmaker vlucht voor theater en ijdel vertoon, voor onechte en op effect beluste gebaren. Hij zorgt ervoor, voor iedereen toegankelijk te zijn: voor wanhopige en volstrekt verlaten zieken die vol vertrouwen hun toevlucht tot Hem nemen om Hem te smeken om genezing van hun kwalen; voor de apostelen die Hem vroegen naar de betekenis van de parabels; voor kinderen die Hem vertrouwvol omhelsden.

Eenvoud is een blijk van nederigheid. Zij is volstrekt tegengesteld aan alles wat riekt naar namaak, gekun­steldheid, bedrog. En het is een deugd die speciaal nodig is voor de omgang met God, voor de geestelijke leiding, voor het apostolaat en voor de omgang met de mensen met wie wij dagelijks te maken hebben. «Natuurlijkheid. -Je christelijk leven, je zout en je licht, moet spontaan verlopen, zonder rare dingen of kinderachtigheid. Draag onze geest van eenvoud altijd met je mee.»2

42.2 Wanneer dus uw oog helder is, zal heel uw lichaam verlicht zijn.3 Eenvoud vergt helderheid, doorzichtigheid en oprechte bedoelingen, waardoor wij weerhouden worden een dubbelleven te gaan leiden, twee heren te dienen: God en onszelf. Eenvoud vraagt verder een sterke wil die ons ertoe brengt het goede te verkiezen. Een wil die de ongeordende verlangens van een louter sensitief leven zal weerstreven. Eenvoud zal al wat troebel en ingewikkeld is en waar niemand aan ontkomt, de baas blijven. De eenvoudige ziel oordeelt de dingen, de mensen en de gebeurtenissen met een oprecht, door het geloof verlicht oordeel en niet met de indrukken van het moment.

Eenvoud is een gevolg en tevens een karakteristiek van de roeping tot -geestelijk kindzijn- waartoe de Heer ons vooral in deze dagen waarin wij zijn geboorte en verborgen leven overwegen, oproept: Voorwaar, Ik zeg u: als gij niet opnieuw wordt als de kleine kinderen -wat betreft eenvoud en onschuld- zult gij het rijk der hemelen zeker niet binnengaan.4 Wij wenden ons tot de Heer als kleine kinderen, zonder gemaakte of ingebeelde manieren, want wij weten, dat Hij niet zozeer kijkt naar het uiterlijk, maar naar het hart.5 Wij voelen de liefhebbende blik van de Heer op ons, die een uitnodiging is tot authenticiteit, om ons in zijn aanwezigheid eenvoudig te gedragen, om in persoonlijk gebed, rechtstreeks, vertrouwelijk met Hem om te gaan. Daarom moeten wij in de omgang met de Heer elk formalisme ontvluchten, ook al bestaat er een «etiquette van de vroomheid.»6 Daarmee kunnen wij laten zien, dat wij fijngevoelig zijn, met name in de eredienst, in de liturgie. Eerbied echter zit niet gevangen in conventies en is ook geen puur uitwendige houding, maar wortelt in een authentieke vroomheid van het hart.

In de ascetische strijd zullen wij moeten erkennen hoe wij werkelijk zijn en zullen wij onze eigen beperkingen moeten aanvaarden en begrijpen, dat God deze met zijn blik waarneemt en er rekening mee houdt. Als wij dat doen, zonder ons ook maar enigszins te verontrusten, zal dat ons meer in Hem doen vertrouwen en zullen wij zijn hulp vragen om onze gebreken te overwinnen en om de doeleinden te bereiken die wij in ons innerlijk leven op dit moment noodzakelijk achten, die punten die in ons bijzonder en in ons algemeen gewetensonderzoek het meest in de gaten gehouden moeten worden.

Als wij eenvoudig zijn jegens God, zullen wij dat ook weten te zijn tegenover de mensen met wie wij elke dag omgaan, met onze verwanten, vrienden en collega's. En eenvoudig zijn betekent: handelen en spreken in innige harmonie met wat men denkt en verlangt; zich aan de anderen laten zien zoals men is, zonder voor te wenden wat men niet is of niet heeft. De ontmoeting met een bescheiden ziel, zonder plooien of verdraaiingen, waarin men vertrouwen kan hebben, is altijd een bron van grote blijdschap, zoals bij voorbeeld Natanaël die de lofprijzing van de Heer verdiende: Dat is waarlijk een Israëliet in wie geen bedrog is.7 Op een andere plaats doet de Heer ons daarentegen op onze hoede zijn voor de valse profeten, mensen die tot u komen in schaapskleren8, voor hen die denken op de ene en handelen op de andere manier.

In de dagelijkse samenleving werpt elke complicatie een hinderpaal op tussen ons en de anderen en verwijdert deze ons van God: «Die hoogdravendheid en die zelfingeno­menheid misstaan je; men kijkt er zo doorheen. -Probeer tenminste om ze achterwege te laten in je omgang met God, met je geestelijke leidsman en met je broeders. Dan zal er tussen hen en jou een hinderpaal minder zijn.»9 In het gebed, in de geestelijke leiding en in de biecht dienen wij op bijzondere wijze onze volledige eenvoud te laten blijken door duidelijke en transparante taal te gebruiken met het verlangen, dat zij ons goed zullen kennen. Ga dan algemeenheden, breedsprakigheid uit de weg en wees geen kletskous. Verberg niets. De Heer wil, dat wij vrijmoedig laten zien wat ons overkomt, onze vreugden en onze zorgen, de drijfveren van ons handelen.

42.3 Eenvoud en natuurlijkheid zijn buitengewoon aantrekkelijke deugden: om dat te begrijpen is het voldoende naar Jezus, Maria en Jozef te kijken. Wij moeten ook beseffen dat het moeilijke deugden zijn, als gevolg van de hoogmoed die ons buitensporige opvattingen over onszelf doet hebben en zorgt, dat wij voor de anderen meer willen lijken dan wij zijn of hebben. Wij voelen ons zo vaak vernederd, omdat wij alle aandacht op ons gericht willen hebben en het ontzag van iedereen om ons heen; omdat wij niet erkennen dat wij, zo nu en dan, verkeerd handelen; omdat wij niet genoeg hebben aan 'doen en verdwijnen' zonder uit te zijn op de beloning van een loftuiting of dankbaarheid. Heel vaak maken wij het leven ingewikkeld door onze eigen beperkingen niet te accepteren, door onszelf buitenmate serieus te nemen, bijna uitsluitend aan onze eigen persoonlijke problemen te denken. Vaak trekken wij op ingewikkelde of verborgen manier de aandacht: wij simuleren zelfs niet-aanwezige ziektes of vreugde en verdriet die niet in overeenstemming met onze gemoedstoestand zijn.

Pedanterie, gemaaktheid, pocherij, schijnheiligheid en leugenachtigheid zijn vijanden van de eenvoud en derhalve van vriendschap. Zij bemoeilijken ook een vriendelijke samenleving. Zij vormen een echte belemmering voor het gezinsleven.

De eenvoud die de Heer ons leert, is geen onnozelheid: Zie -zegt Hij ons- Ik zend u als schapen tussen wolven. Weest dus omzichtig als slangen en argeloos als duiven.10 De gelovigen dienen met deze twee deugden -eenvoud en verstan­digheid- die elkaar wederzijds vervolmaken, over de wereld te gaan. Om eenvoudig te zijn is het vereist te zorgen voor oprechte bedoelingen bij onze handelingen die op God gericht dienen te zijn. Alleen op deze manier kun­nen wij afrekenen met onze ingewikkelde gevoeligheden, onze indrukken van het moment en ons verwarde gevoelsleven. Naast de oprechtheid van de bedoelingen een duide­lijke, openhartige -als het moet strenge- eerlijkheid om onze eigen zwakheden te laten zien zonder te trachten deze te vergoelijken of te negeren: «Kijk, de apostelen met al hun duidelijke, onloochenbare zwakheden, waren oprecht, eenvoudig... doorzichtig. Jij hebt eveneens duidelijke en onloochenbare zwakheden. -Ik hoop dat jou ook de eenvoud niet ontbreekt.»11 

Laten wij, om te leren eenvoudig te zijn, Jezus, Maria en Jozef beschouwen in alle taferelen van de jeugd van de Heer, middenin zijn gewone leven. Vragen wij hun, dat zij ons tegenover God als kinderen doen zijn om persoonlijk, niet vanuit de anonimiteit, zonder vrees met Hem om te gaan.

-1. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 499. -2. Ibidem, 379. -3. Mt 6,22. -4. Mt 18,3. -5. 1 Sam 16,7. -6. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 541. -7. Joh 1,47. -8. Mt 7,15. -9. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 47. -10. Mt 10,16. -11. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 932.