Tweede week. Donderdag

16. ONTHECHTING

-Onthechting geeft vrijheid om Christus te volgen. Goederen zijn enkel middelen. -Onthechting en edelmoedigheid.-Onthechting van het overbodige en van wat we nodig hebben

16.1 In deze veertig dagen van vasten roept de Kerk ons veel op om ons los te maken van aardse zaken en zo ons hart te laten volstromen met God. In de eerste lezing van de Mis van vandaag zegt de profeet Jeremias ons: Gezegend is hij die op de Heer vertrouwt en zich veilig weet bij Hem. Hij is een boom aan een rivier, de wortels tot in het water. Hij heeft geen last van de hitte, zijn bladeren blijven groen. Een tijd van droogte deert hem niet, hij blijft altijd vrucht dragen.1 De Heer draagt zorg voor de mens die Hem zijn hart heeft toevertrouwd.

Wie zijn vertrouwen stelt in de dingen van de wereld, die zijn hart afkeert van de Heer, is veroordeeld tot onvruchtbaarheid en gebrek aan doeltreffendheid met betrekking tot het enige dat van belang is: Hij is een kale struik in de steppe, nooit krijgt hij regen. Hij staat op dorre woestijngrond, in een onvruchtbaar, verlaten gebied.2 

De Heer verlangt dat we ons bezighouden met de dingen der wereld en er op gepaste wijze van houden: Bevolk de aarde en heers over al wat leeft.3 Maar iemand die overdreven op de dingen der wereld gesteld is, laat in zijn ziel geen ruimte voor Gods liefde. Gehechtheid aan bezit en ware liefde tot de Heer zijn onverenigbaar: Gij kunt niet God dienen én de mammon.4 Dingen kunnen verworden tot ketenen die ons verhinderen met Christus te verkeren. En als we niet bij Hem kunnen komen... waarom leven we dan eigenlijk? «Om tot God te komen is Christus de weg; maar Christus hangt aan het kruis. En om het kruis te bestijgen moet men het hart vrij hebben, onthecht van alle aardse dingen.»5 Hij gaf ons dit voorbeeld: met een volmaakte zelfbeheersing en in volledige vrijheid stond hij boven de goederen van deze wereld. Hij is om ons arm geworden, terwijl Hij rijk was.6 Om Hem te volgen wordt ons een onontkoombare voorwaarde gesteld: Zo kan niemand van u mijn leerling zijn, als hij zich niet losmaakt van al wat hij bezit.7 Deze voorwaarde is ook onvermijdelijk voor wie Hem middenin de wereld tracht te volgen. Door geen afstand te doen van zijn goederen bleef die rijke jongeling triest achter die veel goederen bezat8 en er te veel aan gehecht was. Wat raakte hij veel kwijt die dag, die jongeling die er warmpjes bij zat, maar zijn bezit weldra door zijn handen zou zien glippen.

Stoffelijke zaken zijn goed, ze zijn immers van God. Het zijn werktuigen die God de mens vanaf de schepping ter beschikking heeft gesteld voor zijn groei en ontwikkeling binnen de mensengemeenschap. Wij zijn tijdelijk de beheerders van die goederen, voor een korte periode. Alles moet ons dienen om God -Schepper en Vader- en de naasten lief te hebben. Als we ons hechten aan de goederen die we bezitten en niet werkelijk onthechting in praktijk brengen, als de goederen geen hulp zijn om het goede te doen, als we ons afzonderen van de Heer, blijken ze niet goed te zijn, zijn ze verworden tot iets slechts. Wie de mammon tot het middelpunt van zijn leven maakt, sluit zichzelf buiten het rijk der hemel. Afgoderij, dat is volgens de heilige Paulus de juiste naam voor hebzucht.9 Een afgod neemt dan de plaats in die God alleen toebehoort.

De mens onthoudt zichzelf een echt innerlijk leven, een liefderijke omgang met God, als hij niet de trossen doorhakt, ook al zijn ze dun, waarmee hij meer dan nodig aan de zaken vastgemeerd is. «Het komt immers op hetzelfde neer -zegt de heilige Johannes van het Kruis- of een vogel aan een dunne of aan een dikke draad vastzit: want al is het een dunne, de vogel zal er evengoed aan vastzitten als aan een dikke, zolang hij hem niet stukgetrokken heeft om te gaan vliegen. De dunne kan weliswaar gemakkelijker stukgetrokken worden; maar hoe gemakkelijk dit ook is, als de vogel hem niet stuktrekt, zal hij niet kunnen vliegen. Zo is het ook gesteld met een ziel die nog aan iets gehecht is: al bezit zij ook veel deugd, zij zal niet komen tot de vrijheid van de vereniging met God.»10 Onthechting vergroot ons vermogen God te beminnen, en te houden van de mensen, en alle eerbare zaken in deze wereld.

16.2 Het evangelie van de Mis laat ons een mens zien die zijn bezit slecht gebruikt heeft. Er was eens een rijk man die in purper en linnen gekleed ging en iedere dag uitbundig feest vierde, terwijl een arme, die Lazarus heette, met zweren overdekt voor de poort lag. Hij verlangde zijn honger te stillen met wat er bij de rijkaard van de tafel viel.11 

Deze rijke man heeft een bruisend levensgevoel, een grote stijl van leven: hij vierde uitbundig feest. Hij leefde voor zichzelf, alsof God niet bestond, alsof hij die niet nodig had. Hij nam het er goed van en leefde in overvloed. De parabel zegt niet dat hij tegen God was of tegen de arme: enkel dat hij blind was en God niet kon zien, noch die mens die hem nodig had. Hij leefde voortdurend voor zichzelf. Op zoek naar het geluk en het egoïsme, niet naar edelmoedigheid. En egoïsme maakt blind en verlaagt de persoon.

Zijn zonde? Geen blik te slaan op Lazarus, hem niet te zien. «Niet de armoede, maar diens nederigheid voerde Lazarus naar de hemel; noch was het de rijkdom die de rijkaard verhinderde het eeuwige rusten in vrede te bereiken, maar zijn egoïsme en zijn ontrouw»,12 zegt de heilige Gregorius de Grote diepzinnig.

Egoïsme en verburgerlijking verhinderen de mens de noden van de naasten te zien. Als gevolg daarvan beschouwen sommigen hun medemens als louter een voorwerp, een ding. Het is een ernstige zaak als je je medemens als een ding beschouwt, een voorwerp zonder veel waarde, waarmee je naar eigen inzicht kan doen en laten wat je wilt. We hebben allemaal veel dat we kunnen geven: genegenheid, begrip, hartelijkheid en aanmoediging, ons werk goed doen en afmaken, aalmoezen voor behoeftige mensen of charitatieve instellingen, een glimlach elke dag, goede raad, het helpen van vrienden door hen aan te moedigen de sacramenten te ontvangen...

Met het gebruik dat we maken van de rijkdom -veel of weinig- die God ons ter beschikking heeft gesteld, zullen we het eeuwig leven bereiken. Dit is de tijd waarin we het verdienen. Door edelmoedig te zijn, door anderen te behandelen als kinderen van God, zijn wij hier op aarde gelukkig en in het hiernamaals. Liefde in al haar vormen, dat is eenvoudigweg het vestigen van het koninkrijk van God, en bovendien de enige bagage in deze vergankelijke wereld die omhoog stuwt.

Deze onthechting moet effectief zijn en leiden tot concrete resultaten die niet zonder opofferingen verwerkelijkt kunnen worden. Het moet op een natuurlijke en weloverwogen wijze gebeuren zoals het christenen past die midden in de wereld leven en die alle aardse goederen in bruikleen hebben om als werktuig te dienen bij hun apostolische taak. Het gaat om een positieve onthechting, want alle dingen der wereld stellen belachelijk weinig voor in vergelijking met het onmetelijke en oneindige goed dat we op het oog hebben. Het is ook innerlijk, het raakt onze verlangens. Onthechting moet actueel zijn, want het vergt dat we nu regelmatig onderzoeken waar ons hart naar uitgaat en concrete plannen maken die onze innerlijke vrijheid garanderen. Onthechting is ook blij, want we houden onze ogen gericht op Christus, ons onvergelijkelijk goed, want het is niet louter afzien, maar geestelijke rijkdom en heerschappij over stoffelijke zaken.

16.3 Onthechting ontspringt uit de liefde tot Christus en maakt tegelijkertijd de groei en bloei van deze liefde mogelijk. God vertoeft niet in een ziel vol prullerij. Daarom zijn waakzaamheid en innerlijke reinheid eerste vereisten. Deze veertigdaagse vastentijd is een prima gelegenheid na te gaan hoe onze houding ten opzichte van dingen en van onszelf is. Heb ik een hang naar dingen die onnut of overbodig zijn? Kan ik rekening en verantwoording geven van mijn uitgaven, zodat ik weet waar mijn geld blijft? Blijf ik uit de buurt van wat voor mij spilzucht of een bevlieging zou zijn, en voor anderen misschien niet? Geef ik gewoonlijk een aalmoes aan mensen die het nodig hebben of aan apostolische activiteiten, ruimhartig, zonder pijn in de beurs? Geef ik aan de Kerk in redelijke verhouding met mijn inkomsten en uitgaven? Ga ik zorgvuldig om met de dingen die ik bij mijn werk moet gebruiken? Zeur ik, als ik iets nodig heb? Leid ik een sober leven dat past bij iemand die heilig wil worden? Doe ik overbodige uitgaven, uit voorzorg, of door niet vooruit te zien? Om dicht bij de Heer te zijn, is onthechting nodig.

Dat betekent, naast onthechting van de stoffelijke zaken, onthechting van onszelf: geen zorgen over gezondheid, over wat anderen van ons denken, over voortreffelijke plannen, overwinningen en succes in het werk.

«Hierbij doel ik ook [...] op die verheven idealen waardoor we enkel en alleen de eer en lof van God nastreven. We moeten onze wil dan ijken op de volgende heldere en nauwkeurige maat: Heer, ik zou dit of dat willen doen, maar alleen als het U behaagt, want waarom zou ik me ermee bezighouden, als het U niet behaagt! Zo brengen we de doodsteek toe aan het egoïsme en de ijdelheid die in ieders geweten binnensluipen. En zo verkrijgen we tegelijkertijd de ware vrede van de ziel, met een onthechting die uitloopt op het volledige bezit van God, steeds intiemer, steeds intenser.»13 Zijn wij op deze wijze onthecht van de vruchten van ons werk? Christenen moeten zaken in bezit hebben, alsof zij die niet bezitten.14 De heilige Gregorius de Grote zegt: «bezit, maar op een wijze alsof gij niets bezit, alles wat gij nodig hebt voor uw gebruik, maar weest terdege op uw hoede, dat gij in staat zult zijn u ervan los te maken. Gebruik van deze wereld, maar op een wijze alsof gij er geen gebruik van maakt, dat wat in uw levensbehoeften voorziet, maar zonder uw hart er door te laten beheersen, opdat dit alles de ziel die naar veel hoger zaken haakt, zonder zijsprongen dienstig is bij haar goede tocht.»15 

Onthechting van het fysiek welzijn. «Ik heb bedacht van hoeveel belang het is geen acht te slaan op onze zwakke gezondheid, als we weten dat we de Heer dienen [...] Waartoe dienen leven en welzijn anders voor dan om ze te verliezen voor de zo grote Koning en Heer? Geloof me, zusters, het zal ons nooit slecht vergaan, als we op die weg voortgaan.»16 Onze harten voor God, want Hij heeft ze gemaakt en alleen in Hem wordt het hartsverlangen naar geluk en oneindigheid vervuld. «Jezus is niet tevreden als Hij je hart moet 'delen' met anderen: Hij wil alles voor zich.»17 Alle andere zuivere en edele liefden die ons leven hier op aarde vormen, elk volgens de eigen specifieke roeping, richten zich naar en voeden zich met die ene grote liefde: onze Heer Jezus Christus.

God, die de onschuld hersteld hebt en liefhebt, voer de harten van uw dienaren tot U, opdat zij, brandend door het vuur van uw Geest, trouw bevonden worden in het geloof en vruchtbaar in hun werken.18 Onze Moeder Maria zal ons helpen genegenheden van ons hart zuiver te houden en te ordenen, opdat alleen haar Zoon heerst in ons hart. Nu en altijd. Allerliefst hart van Maria, waak over ons hart en bereid het een veilige weg.

-1. Jer 17,7-8. -2. Jer 17,6. -3. Gen 1,28. -4. Mt 6,24. -5. H. Jozefmaria Escrivá, De Kruisweg, tiende statie. -6. 2 Kor 8,9. -7. Lc 14,33. -8. Vgl. Mc 10,22. -9. Kol 3,5. -10. H. Johannes van het Kruis, Bestijging van de Berg Karmel, 11,4. -11. Lc 16,19-21. -12. H. Gregorius de Grote, Homilieën, 40,2. -13. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 114. -14. 1 Kor 7,30. -15. H. Gregorius de Grote, Homilieën, 36. -16. H. Theresia van Avila, Het boek der kloosterstichtingen, 28,18. -17. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 155. -18. Gebed uit de Mis van vandaag.