2 februari. Feest (1)

15. OPDRACHT VAN DE HEER IN DE TEMPEL

Veertig dagen na de geboorte van haar Zoon begeeft Onze Lieve Vrouw zich naar de tempel om Hem aan de Heer op te dragen en de symbolische, door de Wet van Mozes voorgeschreven losprijs te betalen. Zij draagt Hem met alle vroomheid en liefde op aan God de Vader en gaf ons zo een voorbeeld hoe wij onze werken en vooral onszelf in onvoorwaardelijke overgave aan God dienen op te dragen.

De opdracht van de Zoon is verbonden met de zuivering van de Moeder. De allerheiligste Maagd wilde vervullen wat in de Wet beschikt was, ofschoon er in die tempel nooit een schepsel was binnengetreden, dat zuiverder en meer vervuld van genade was. Beide geheimen zijn in de liturgie van de heilige mis verenigd. In de loop der eeuwen is dit beschouwd als een feest van de Heer, zoals thans, ofwel als een Mariafeest. Het werd reeds aan het einde van de vierde eeuw in Jeruzalem gevierd. Van daaruit verbreidde het zich over het Oosten en het Westen, en de viering werd uiteindelijk bepaald op 2 februari.

De processie met de brandende kaarsen duidt op het licht van Christus, aangekondigd door Simeon in de tempel, Licht om de volkeren te verlichten, dat zich in iedere christen voortplant, want deze dient licht te zijn op de plaats waar hij zich te midden van de wereld bevindt.

-Maria draagt Jezus op aan de Vader. -Verlichten met het licht van Christus. -Jezus Christus, teken van tegenspraak.

15.1 En aanstonds treedt dan de Heer zijn heiligdom binnen, de Heer die gij zoekt, de Engel van het verbond, naar wie gij verlangend uitziet. Let op, Hij komt...1

Jezus komt aan bij de tempel, in de armen van Maria, om veertig dagen na zijn geboorte aan de Heer te worden opgedragen, overeenkomstig de Joodse Wet. Alleen Simeon en Anna herkennen de Messias door een ingeving van de Heilige Geest. De liturgie neemt in de tussenzang de toejuichingen op die, op symbolische wijze, hoogstwaarschijnlijk werden gezongen bij de binnenkomst van de Ark van het Verbond. Thans verkrijgen zij hun volle werkelijkheid: Heft, poorten, uw hoofden omhoog, verheft u, aloude ingangen, dat inga de koning der ere! 2

Na de besnijdenis moesten volgens de Wet twee plechtigheden worden vervuld: de eerstgeboren zoon diende aan de Heer te worden opgedragen en vervolgens worden vrijgekocht; de moeder moest gezuiverd worden van de wettelijk opgelopen onreinheid.3 In het boek Exodus stond geschreven: ... en de Heer sprak tot Mozes: Wijd Mij alle eerstgeborenen toe; alles wat bij de Israëlieten de moederschoot opent, mens of dier, behoort Mij voor altijd toe. Deze opdracht van elke eerstgeborene herinnerde aan de won­derbare bevrijding van het volk van Israël uit de gevangenschap van Egypte. Alle eerstgeborenen werden aan Jahwe opgedragen en vervolgens aan het volk teruggegeven.

Onze Lieve Vrouw bereidde haar hart voor, zoals alleen zij dat kon doen, om haar Zoon aan God de Vader op te dragen en om zichzelf met Hem op te dragen. Toen zij dit deed, hernieuwde zij haar fiat, haar het geschiede, en legde aldus opnieuw haar eigen leven in handen van God. Jezus werd, in de armen van Maria, aan zijn Vader opge­dragen. Nooit heeft er in die tempel zulk een opdracht plaatsgehad, en nooit zal er meer zo een geschieden. De volgende opdracht zal door Jezus zelf volbracht worden, buiten de stad, op Calvarië.4

Het feest van vandaag nodigt ons uit om wederom ons leven, onze gedachten, werken... heel ons zijn aan de Heer aan te bieden; de opdracht van alle kleine, dagelijkse dingen en van de voorname gebeurtenissen, wanneer deze zich voordoen.

Deze opdracht kunnen wij op velerlei wijze doen. Vandaag kunnen wij in ons gebed de woorden van de heilige Alfonsus van Liguori benutten en de heilige Maria tot onze middelares maken, zoals we zo vaak gedaan hebben: «Ook ik wil vandaag, o Koningin, naar uw voorbeeld God mijn armzalig hart aanbieden [...]. Bied mij als uw eigen zaak aan de eeuwige Vader aan, in vereniging met Jezus, en bid Hem dat Hij mij omwille van de verdiensten van uw Zoon en in uw genade wil aanvaarden en tot zijn kind nemen.»5 Door de heilige Maria zal onze lieve Heer andermaal de opdracht van al wat wij zijn en bezitten aannemen.

15.2 Maria en Jozef kwamen bij de tempel, bereid om trouw de voorschriften van de Wet te vervullen. Als symbo­lische losprijs boden zij de gave der armen aan: een paar tortelduiven.6 En daar trad hen de oude Simeon tegemoet, een rechtvaardig man, die Israëls vertroosting verwachtte. De Heilige Geest openbaarde hem wat voor anderen verbor­gen was. Simeon nam het Kind in de armen en zegende God met de woorden: Uw dienaar laat Gij, Heer, nu naar uw woord in vrede gaan: mijn ogen hebben thans uw Heil aanschouwd, dat Gij voor alle volken hebt bereid; een licht dat voor de heidenen straalt, een glorie voor uw volk Israël. Het is een vreugdezang. Heel zijn bestaan was een vurig verwachten van de Messias geweest.

In een preek voor dit feest spreekt de heilige Bernardus ons over een zeer oude gewoonte, waarvan wij nog vele an­dere getuigenissen bezitten7: de processie van de branden­de kaarsen. «Vandaag -zo zegt ons de heilige- brengt de Maagd Maria de Heer van de tempel naar de tempel van de Heer. Eveneens draagt Jozef aan God niet zijn zoon op, maar de welbeminde en geliefde Zoon van God. En ook Anna, de weduwe, verkondigde Hem. Zij hielden, met hun vieren, de eerste processie, die daarna met vreugde zou worden voort­gezet in alle uithoeken der aarde en bij alle volkeren.»8

De liturgie van dit feest heeft inderdaad duidelijk willen maken hoezeer het leven van de christen een opdracht aan de Heer is, uitgedrukt in de processie van de brandende kaarsen, die langzaam opbranden, terwijl zij licht geven. Christus wordt voorspeld als het Licht dat de wereld, die in de schemering is gehuld, uit de duister­nis zal halen. Het licht is in de gewone taal symbool van 'leven' ('voor de eerste maal het licht zien' is b.v. een uitdrukking die betekent de geboorte); het is ook symbool van de 'waarheid' ('in duisternis wandelen' is synoniem voor onwetendheid en verwarring), van 'liefde' (men zegt dat liefde 'ontvlamt', wanneer twee mensen inniger van elkaar gaan houden...). Schemering duidt daarentegen op eenzaamheid, verwarring, dwaling... Christus is het 'Leven' van de wereld en van ieder mens, 'Licht' dat verlicht, 'Waarheid' die redt, 'Liefde' die tot de volheid leidt... Een ontstoken kaars in de hand dragen tijdens de processie die vandaag gehouden wordt, waar mogelijk vóór de heilige mis, is een teken van waakzaamheid, delen in de helderheid van Christus, van het apostolische enthousiasme, die wij op anderen moeten overdragen.

Zijn vader en moeder stonden verbaasd over wat van Hem gezegd werd. Maria, die in haar hart de boodschap van de engel en van de herders bewaarde, luistert verwon­derd naar de profetie van Simeon over de wereldomvattende zending van haar Zoon: dat kleine Kind dat zij in haar armen houdt is het Licht door God de Vader gezonden om de volkeren te verlichten: het is de glorie voor zijn volk. Dit geheim is nauw verbonden met de offergave die zij brengen. Ook onze deelname aan de zending van Christus, die we ontvangen bij het doopsel, is eng verbonden met onze persoonlijke overgave. Het feest van vandaag is een uitnodiging ons onvoorwaardelijk te geven, om «voor God te branden als dat licht dat men op de kandelaar plaatst, om de mensen te verlichten die in duisternis wandelen; zoals die lichtjes die bij het altaar branden en die, al lichtend, langzaam opteren, totdat ze opgebrand zijn.»9 Geven wij ons zó over aan de Heer?, onvoorwaardelijk? onbegrensd? Heer, zo zeggen wij Hem, mijn leven is voor U; ik wil het niet tenzij om het heel dicht bij uw Leven door te brengen. Waarvoor anders zou ik het beminnen?

De heilige Bernardus zelf herinnert ons eraan, dat «het verboden is voor de Heer met lege handen te verschijnen.»10 En omdat we alleen maar kleine dingen aan te bieden heb­ben (het dagelijks werk, een glimlach in de droefenis, in de vermoeidheid, vriendelijk en begrijpend zijn...), moe­ten wij vandaag in ons gebed overwegen «hoe Maria tegelij­kertijd met die kostbare offergave nog een ander offer van weinig waarde aanbood: die twee vogels, overeenkomstig de voorschriften van de Wet. Hieruit mag u leren, dat u uw armzalig dienstbetoon moet voegen bij dat van Christus, opdat dit met de waarde en prijs van het zijne wordt aanvaard en als het uwe wordt geschat [...].

»Voeg daarom uw gebeden bij de zijne, uw tranen bij de zijne, uw vasten en waken bij het zijne, en bied ze de Heer aan, opdat hetgeen uit zichzelf van weinig waarde is, door Hem grote waarde verkrijgt.

»Een druppel water, op zich genomen, is slechts water; maar in een groot glas wijn gegoten, neemt hij een nieuw, edeler wezen aan en wordt hij wijn; zo worden onze wer­ken die, om­dat ze van ons zijn, van weinig waarde zijn, tot werken van onschatbare prijs, wanneer ze bij die van Christus worden gevoegd, vanwege de genade die ons in Hem wordt gegeven.»11

15.3 Simeon zegende de ouders en zei tot Maria, zijn Moeder: Zie, dit Kind is bestemd tot val of opstanding van velen in Israël, tot een teken dat weersproken wordt, opdat de gezindheid van vele harten openbaar moge worden; en uw eigen ziel zal door een zwaard worden doorboord.12

Jezus brengt heil voor alle mensen, niettemin zal Hij voor sommigen een teken van tegenspraak zijn, omdat zij Hem hardnekkig zullen blijven verwerpen. «De tijden waarin wij leven, bevestigen uitermate duidelijk de waar­heid die in Simeons woorden vervat ligt. Jezus is het licht dat de mensen verlicht en tegelijkertijd teken van tegen­spraak. En als [...] Jezus Christus zich thans wederom aan de mensen openbaart als het licht der wereld, is Hij dan niet meer dan ooit tot dat teken geworden waartegen de mensen zich verzetten?»13 Hij blijft nooit onverschillig tegenover de weg die de mensen bewandelen, Hij blijft nu, in deze tijd, niet onverschillig ten aanzien van ons leven. Daarom bidden wij Hem, dat Hij ons Licht en onze Hoop moge zijn.

De evangelist wijst er bovendien op, dat Simeon na het uitspreken van deze woorden zich plotseling, bijna onver­wacht, tot Maria wendt en in zekere zin de profetie over de Zoon verbindt met een andere die op de Moeder betrek­king heeft: uw eigen ziel zal door een zwaard worden door­boord.14 «Bij deze woorden van de oude man verplaatst onze blik zich van de Zoon naar de Moeder, van Jezus naar Maria. Wonderlijk is het geheim van die band waarmee zij zich met Christus verenigd heeft, die Christus die een teken van tegenspraak is.»15

Deze woorden tot Maria gericht kondigen aan, dat zij innig verbonden zal zijn met het heilswerk van haar Zoon. Het zwaard waarover Simeon spreekt, drukt Maria's deelname uit aan het lijden van haar Zoon; het is een onbeschrijflijke smart, die haar ziel doorboort. De Heer heeft aan het kruis om onze zonden geleden; het zijn ook de zonden van ieder van ons, die het zwaard van smart van onze Moeder hebben gesmeed. Derhalve hebben wij niet alleen tegenover Jezus een plicht tot genoegdoening, maar ook tegenover zijn Moeder, die tevens onze Moeder is.16

-1. Eerste lezing, Mal 3,1. -2. Tussenzang, Ps 23,7. -3. Vgl. Ex 13,2; 12-13; Lev 12,2-8. -4. Vgl. F. Fernández-Carvajal, El Evangelio de San Lucas, noot bij Lc 2,22-24. -5. H. Alfonsus Maria van Liguori, De heerlijkheden van Maria, II, 6. -6. Vgl. Lc 2,24. -7. Vgl. Egeria, Peregrinatio ad loca sancta. -8. H. Bernardus, Preek bij de zuivering van Maria, I, 1. -9. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 44. -10. H. Bernardus, Ibidem, II, 2. -11. Fray Luis de Granada, Vida de Jesucristo, 7. -12. Lc 2,34-35. -13. K. Wojtyla, Teken van tegenspraak. -14. Lc 2,35. -15. K. Wojtyla, o.c. -16. Vgl. The Navarre Bible, noot bij Lc 2,34-35.