2. OPENBARING DES HEREN

6 januari. Hoogfeest

Vandaag gedenkt de Kerk, dat de mensgeworden Zoon van God voor de eerste maal geopenbaard werd aan de heidense wereld; dit geschiedde in de aanbidding van de drie Wijzen. Het feest verkondigt het wereldomvattende bereik van de zending van Christus, die naar de wereld komt om de beloften aan Israël te vervullen en om de redding van alle mensen te voltooien.

Het hoogfeest van de Openbaring, oudtijds ook 'Theophanie' of 'feest van het Licht' geheten, ontstond in de eerste eeuwen van het christendom, in het Oosten, en was reeds in de vierde eeuw algemeen. Het feest wordt sinds zijn ontstaan op 6 januari gevierd.

-Beantwoorden aan de genade. -De wegen die tot Christus leiden. -De apostolische geest vernieuwen.

2.1 Wij hebben de ster van de Heer in het oosten gezien en zijn met geschenken gekomen om Hem onze hulde te brengen.1 Het licht van Betlehem schittert voor alle men­sen en zijn glans wordt op heel de aarde waargenomen. Jezus, zojuist geboren, «begon zijn licht en zijn rijkdommen aan de wereld mede te delen, want Hij voerde met zijn ster mensen uit zo verre landen achter zich aan.»2 Het feest van vandaag heet inderdaad Epifanie, dat 'Openba­ring' betekent. Op dit feest -een van de oudste feesten van de Kerk- vieren wij de universaliteit van de verlos­sing. De inwoners van Jeruzalem, die op die dag deze mannen zagen komen over de weg die uit het oosten kwam, zouden de aankondiging van de profeet Jesaja hebben kunnen begrijpen; deze zegt, zoals wij vandaag lezen in de eerste lezing van de heilige mis: Sta op en schitter, Jeruzalem, want uw licht is gekomen, de glorie van Jahwe gaat over u op. En zie, de duisternis bedekt de aarde en donkerte de volken, maar over u gaat Jahwe lichtend op, zijn glorie verschijnt over u. En volkeren komen naar uw licht, koningen naar de glans van uw dageraad. Sla uw ogen op en zie om u heen, allen verzamelen zich en komen naar u toe: uw zonen komen aan uit de verte.3

De Wijzen, in wie alle rassen en naties worden uitgebeeld, hebben het einde van hun lange weg bereikt. Het zijn mannen die hongeren naar God en die eigen gemak, aardse goederen en persoonlijke voldoening terzijde heb­ben geschoven om God de Heer te aanbidden. Zij lieten zich leiden door een uitwendig teken, een ster die wellicht uit­zonderlijk sterk scheen, «helderder en schitterender dan de andere sterren, zo zeer dat zij de ogen en harten aantrok van hen die haar aanschouwden, om te tonen dat zoiets wonderbaarlijks niet zonder betekenis kon zijn.»4 Het wa­ren mannen die zich wijdden aan de bestudering van de hemel en die gewoon waren daaraan tekenen te zoeken. Waar is de pasgeboren koning der Joden? -zo zeggen zij - want wij hebben zijn ster in het oosten gezien, en zijn gekomen om Hem onze hulde te brengen. Misschien waren zij beïnvloed door de Messiaanse hoop van de Joden van de diaspora, maar we moeten bedenken, dat zij tegelijk ver­licht werden door een innerlijke genade die hen op weg dreef. «Hij die hen leidde -zo luidt het commentaar van de heilige Bernardus- heeft hen ook onderricht, en dezelfde die hen uiterlijk door middel van een ster waarschuwde, heeft hen in het binnenste van hun hart verlicht.»5 Het feest van deze heiligen, die aan de genaden die de Heer hun verleende hebben beantwoord, is voor ons een goede gele­genheid te overwegen of het leven voor ons daadwerkelijk een weg is die zich rechtstreeks naar Jezus begeeft, en om te onderzoeken of wij de genade beantwoorden die wij in elke situatie van de Heilige Geest ontvangen, heel in het bijzonder de onmetelijke gave van de christelijke roeping.

Wij aanschouwen het Kind in de armen van Maria en zeggen Hem: «Jezus, mijn Heer: maak dat ik uw genade zozeer voel, zozeer volg, dat ik mijn hart ledig [...], opdat Gij het vullen moge, mijn Vriend, mijn Broeder, mijn Koning, mijn God, mijn Liefde!»6

2.2 De Wijzen kwamen te Jeruzalem aan; wellicht dachten zij, dat dit het eindpunt van hun reis was; maar daar, in de grote stad, vonden zij de pasgeboren koning der Joden niet. Misschien -dat lijkt menselijkerwijs gesproken het meest logisch, wanneer men op zoek is naar een koning- begaven zij zich rechtstreeks naar het paleis van Herodes; maar de wegen van de mensen zijn dikwijls niet de wegen van God. Zij onderzoeken, wenden alle middelen aan die hun ter beschikking staan: waar is Hij?, vragen zij. En wanneer wij Hem werkelijk willen ontmoeten, komt God ons tegemoet, Hij wijst ons de weg, ook via middelen die minder geëigend kunnen lijken.

«Waar is de pasgeboren koning der Joden? (Mt 2,2). Door dezelfde vraag bewogen beschouw ook ik nu Jezus, liggend in een kribbe (Lc 2,12), op een plaats die eigenlijk slechts voor dieren bestemd is. Waar, o Heer, is uw koninklijke waardigheid? Waar zijn de diadeem, zwaard en scepter? Die behoren Hem toe, maar Hij wil ze niet. Hij heerst, in doeken gewikkeld. Hij is een weerloze Koning, die zich aan ons vertoont, hulpeloos als een klein kind [...].

»Waar is de Koning? Is het niet zo, dat Jezus vooral wil heersen in het hart, in uw hart? Daarom werd Hij kind. Want wie houdt niet van zo'n klein schepseltje? Waar is de Koning? Waar is Christus, van wie de Heilige Geest wil dat Hij vorm aanneemt in onze ziel?»7

En wij zijn, zoals de Wijzen, vaak op weg gegaan op zoek naar Christus; als wij ons afvragen waar Hij is, geven wij ons rekenschap ervan, dat «Hij zich niet kan bevinden in de trots die ons van God scheidt, niet in de liefdeloosheid die ons isoleert. Daar kan Christus niet zijn, want daar is de mens alleen.»8

Wij moeten de ware tekenen vinden die ons naar het Jezuskind leiden. In deze mannen die geroepen werden om God te aanbidden, herkennen wij heel de mensheid: van het verleden, van onze dagen en van de komende tijden. In deze Wijzen herkennen wij onszelf, zoals we op weg zijn naar Christus door middel van onze bezigheden in het gezin, de maatschappij en ons beroep, door middel van onze trouw in het kleine van elke dag... Sint Bonaventura legt uit, dat de ster die ons leidt drievoudig is: de heilige Schrift die wij gedegen dienen te kennen; een ster die altijd boven ons staat opdat wij ze kunnen zien en de juiste richting vinden, namelijk Maria onze Moeder; en een innerlijke, persoonlijke ster, namelijk de genade van de Heilige Geest.9 Met deze steunpilaren vinden wij op elk ogenblik het pad dat naar Betlehem, naar Jezus leidt.

De Heer zelf heeft in ons hart het verlangen gelegd Hem te zoeken: Niet gij hebt Mij uitgekozen, maar Ik u.10 Het is zijn voortdurende roepstem die ons Hem laat ontmoeten in het heilig evangelie, in ons kinderlijk beroep op Maria, in het gebed, in de sacramenten, heel bijzonder in de heilige eucharistie, waar Hij altijd op ons wacht. Onze hemelse Moeder spoort ons aan de tred te versnellen, want haar Zoon wacht op ons.

Over enige tijd, misschien niet eens zo heel lang, zal de ster die wij tijdens ons aardse leven hebben gevolgd, voor eeuwig boven ons hoofd stralen; dan zullen wij Jezus weer ontmoeten, gezeten op een troon, aan de rechterhand van God de Vader en in de volheid van zijn macht en heerlijkheid; en heel dicht bij Hem, zijn Moeder. Dan zal er de volmaakte epiphanie zijn, de stralende openbaring van Gods Zoon.

2.3 Het hoogfeest van de Openbaring beweegt ons ertoe de apostolische geest die de Heer in ons hart heeft gelegd te vernieuwen. Vanaf het begin werd dit feest beschouwd als de eerste openbaring van Christus aan alle volkeren. «Met de geboorte van Jezus is er een ster in de wereld ontstoken, een lichtende roeping is ontstoken; hele volksstammen begeven zich op weg (vgl. Jes 60,1 vv.); nieuwe paden op aarde worden opengelegd; wegen die komen en evenzeer wegen die vertrekken. Christus is het middelpunt. Méér nog, Christus is het hart: er is een nieuwe stroom op gang gekomen, die nooit meer eindigen zal en die bestemd is om een programma te vormen, een noodzaak, een dringende zaak, een voortdurende inspanning, die zijn bestaansgrond vindt in het feit dat Christus de Redder is. Christus is nodig [...]. Christus wil verkondigd, gepredikt, verbreid worden...»11 Het feest van vandaag herinnert ons opnieuw eraan, dat wij Christus moeten uitdragen en Hem bekend maken in het binnenste van de samenleving, door voorbeeld en woord: in het gezin, in de ziekenhuizen, op de universiteit, op het kantoor waar wij werken...

Sla uw ogen op en zie om u heen: uw zonen komen aan uit de verte... Uit de verte, van alle plaatsen en elke toestand waarin ze zich bevinden, hoe ver zij ook van God verwijderd mogen lijken. In ons hart weerklinkt de uitnodiging die de Heer jaren later zal richten tot hen die Hem volgen: Gaat dus en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen.12 Het maakt niet uit of onze verwanten, vrienden of metgezellen 'ver weg' zijn. Gods genade is machtiger en met zijn hulp kunnen wij erin slagen hen met ons te verenigen om Jezus te aanbidden.

Laten we vandaag niet met lege handen tot Jezus naderen. Hij heeft onze gaven niet nodig, want Hij is heerser over al wat bestaat, maar Hij verlangt van ons edelmoedigheid, opdat ons hart aldus groter kan worden en méér genade en gaven kan ontvangen. Vandaag overhandigen wij Hem het zuivere goud van de liefde: tenminste, het verlangen Hem meer te beminnen, om anderen beter te behandelen; de wierook van onze gebeden en onze goede werken, die zó in gebed worden veranderd; de mirre van onze offers die -verenigd met het kruisoffer dat steeds hernieuwd wordt in de heilige mis- ons tot medeverlossers met Hem maakt.

Wanneer wij de Koningen om iets vragen -zij zijn immers heilig en kunnen voor ons in de hemel ten beste spreken- dan vragen wij hen niet om goud, wierook of mirre voor onszelf, maar laten wij veeleer tot hen bidden, dat zij ons de weg wijzen om Jezus te ontmoeten, dicht bij zijn Moeder, en dat zij ons kracht en nederigheid schenken om niet te falen in deze taak die de belangrijkste is die wij moeten vervullen.

Na de koning aanhoord te hebben vertrokken zij. En zie, de ster die zij in het oosten gezien hadden, ging voor hen uit totdat ze boven de plaats waar het Kind zich bevond stil bleef staan. Op het zien van de ster werden zij vervuld van overgrote vreugde.13 Het is de onvergelijkelijke vreugde van de ontmoeting met God, die men met alle middelen, met alle krachten van de ziel heeft gezocht.

Zij gingen het huis binnen, zagen er het Kind met zijn Moeder Maria en op hun knieën neervallend betuigden zij Het hun hulde. Zij haalden hun schatten te voorschijn en boden Het geschenken aan: goud, wierook en mirre.14 Dit waren zeer kostbare en gewaardeerde geschenken in het Oosten. «En ditzelfde Kind dat deze geschenken van de Koningen aanvaardde, blijft altijd degene voor wie alle mensen en volkeren 'hun schatten te voorschijn halen', d.w.z. hun gaven. Door zich open te stellen voor de mens­geworden God, verkrijgen de gaven van de menselijke geest een bijzondere waarde.»15 Alles krijgt een nieuwe waarde, wanneer het aan God wordt aangeboden.

-1. Communie-antifoon, vgl. Mt 2,2. -2. Fray Luis de Granada, Vida de Jesucristo, Rialp, 2 ed., Madrid 1975, VI, bl. 54. -3. Jes 60,1-6. -4. H. Leo de Grote, Homilieën bij het hoogfeest van de Openbaring des Heren, I, 1. -5. Vgl. H. Bernardus, Bij de Openbaring des Heren, I, 5. -6. H. Jozefmaria Escrivá, De Smidse, 913. -7. Idem, Als Christus nu langs komt, 31. -8. Ibidem. -9. Vgl. H. Bonaventura, Bij de Openbaring des Heren. -10. Joh 15,16. -11. Paulus vi, Homilie 6-1-1973. -12. Mt 28,19. -13. Mt 2,9-10. -14. Mt 2,11.
-15. Johannes Paulus ii, Algemene Audiëntie 24-1-1979.