Tweede zondag na Pinksteren. Hoogfeest

41. SACRAMENTSDAG

Dit hoogfeest gaat terug tot de dertiende eeuw. Aanvankelijk werd het ingesteld voor het bisdom Luik, maar paus Urbanus iv bepaalde het in 1264 voor heel de Kerk. De betekenis van dit feest is de overweging en de eredienst van de werkelijke tegenwoordigheid van Christus in de eucharistie. De kern van het feest moest, reeds volgens de beschrijving van paus Urbanus iv, een volkseredienst zijn die weerspiegeld zou worden in gezangen en vreugdebetoon. De heilige Thomas van Aquino componeerde op verzoek van de paus in 1264 twee officies die gedurende de eeuwen de vroomheid van vele christenen hebben gevoed. De processie met de monstrans door de versierde straten van vele plaatsen getuigt van het geloof en de liefde van het christenvolk jegens Christus die weer door onze steden en dorpen trekt. De processie ontstond tegelijk met het feest.

Waar dit hoogfeest niet op donderdag wordt gevierd, wordt het gevierd op de zondag na Drievuldigheidszondag.

-Liefde voor en verering van Christus in het Sacrament. -Voedsel voor het eeuwige leven. -De Sacramentsprocessie.

41.1 Lauda, Sion, Salvatorem... Loof, o Sion, uw Verlosser, loof uw leidsman en uw herder in gezangen en liederen.1 Vandaag vieren wij dit grote hoogfeest ter ere van het eucharistisch mysterie. Hierin verenigen zich liturgie en volksvroomheid, die geen talent en schoonheid hebben gespaard om de Liefde der liefden te bezingen. Voor deze dag componeerde de heilige Thomas die schitterende teks­ten voor de heilige mis en het goddelijk officie. Vandaag moeten wij de Heer oprecht danken, dat Hij onder ons is willen blijven; we moeten het goedmaken met Hem en Hem onze vreugde betonen, omdat Hij ons zo nabij is: Adoro te, devote, latens Deitas..., ik aanbid U, in overgave, God in verborgenheid..., zo zullen wij vandaag vaak tot Hem zeggen in het binnenste van ons hart.

Bij het Bezoek aan het Allerheiligste zullen we, langzaam en liefdevol, tot de Heer mogen zeggen: plagas, sicut Thomas, non intueor..., ik zie niet de wonden, zoals Tho­mas die gezien heeft, maar ik belijd dat Gij mijn God zijt; maak dat ik steeds meer in U geloof, steeds meer op U hoop, U steeds meer liefheb.

Het geloof in de werkelijke tegenwoordigheid van Chris­tus in de heilige eucharistie leidde tot de devotie tot het Allerheiligste ook buiten de heilige mis. De reden dat in de eerste eeuwen van de Kerk de heilige Gedaanten werden bewaard was om de communie te kunnen brengen aan de zieken en aan degenen die zich vanwege het belijden van hun geloof in de gevangenissen bevonden en op het punt stonden gemarteld te worden. Mettertijd verrijkten het geloof en de liefde van de gelovigen de openbare en persoon­lijke devotie tot de heilige eucharistie. Dit geloof leidde tot een uiterst eerbiedig omgaan met het Lichaam van de Heer en tot een openbare eredienst. Van deze verering bezitten wij veel getuigenissen in de oudste documenten van de Kerk, en deze verering werd de aanleiding tot het feest dat wij vandaag vieren.

Onze God en Heer bevindt zich in het tabernakel; daar is Christus aanwezig, en daar moeten wij onze aanbidding en onze liefde betonen. Deze verering van Jezus in het Sacra­ment komt op velerlei manieren tot uitdrukking: zegening met het Allerheiligste, processies, gebed vóór Jezus in het Sacrament, kniebuigingen -allemaal daadwerkelijke han­delingen van geloof en aanbidding... Onder deze devoties en vormen van eredienst «verdient het hoogfeest van Sacra­mentsdag een aparte vermelding als openbare geloofsbetuiging aan Christus, die in de eucharistie tegenwoordig is [...]. Kerk en wereld hebben grote behoefte aan de eucha­ristische eredienst. Jezus wacht op ons in dit Sacrament van liefde. Laten we niet beknibbelen op onze tijd, als we Hem gaan ontmoeten in aanbidding, in aanschouwing, vol geloof en bereidheid om de ernstige fouten en wandaden van de we­reld te herstellen. Laat onze aanbidding nooit ophouden.»2 Met name de dag van vandaag dient vervuld te zijn van daden van geloof en liefde tot het allerheiligst Sacrament.

Als wij aan de processie deelnemen en Jezus vergezellen, zullen we dat doen zoals die eenvoudige mensen die, vol vreugde, de Meester volgden tijdens diens leven op aar­de en die Hem spontaan hun veelsoortige noden en smar­ten voorlegden, maar ook het geluk en de vreugde om met Hem te mogen verkeren. Als wij Hem, uitgesteld in de monstrans, door de straat zien gaan, moeten wij Hem vanuit het binnenste van ons hart tonen hoeveel Hij voor ons betekent... «Aanbid Hem met eerbied en devotie. Her­nieuw in zijn tegenwoordigheid de eerlijke offerande van uw liefde. Zeg Hem zonder vrees dat u Hem bemint. Bedank Hem voor dat dagelijkse bewijs van zijn zo tedere barm­hartigheid en vermeerder uw verlangen om met vertrou­wen tot Hem te naderen in de communie. Ik sta opgetogen voor dat mysterie van liefde. De Heer wil van mijn arm hart zijn troon maken om me niet te verlaten als ik mij niet van Hem scheid.»3 Op deze troon van ons hart zal Jezus nog méér verheugd zijn dan in de schitterendste monstrans.

41.2 De Heer heeft zijn volk gevoed met tarwebloem. Hij heeft het verzadigd met honing uit de rots4, zo herinnert ons de introïtus van de heilige mis.

Jarenlang heeft de Heer het volk van Israël, dat door de woestijn doolde, met manna gevoed. Dat was het beeld en symbool van de pelgrimerende Kerk en van ieder mens die op weg is naar zijn uiteindelijke vaderland, de hemel; dat woestijnvoedsel is de voorafbeelding van het ware voedsel, de heilige eucharistie. «Dit is het sacrament van de pel­grimstocht der mensen [...]. Daarom juist bevat het jaar­lijkse feest van de eucharistie, dat de Kerk vandaag viert, in de liturgie zoveel verwijzingen naar de pelgrimstocht van het volk van het Verbond in de woestijn.»5 Mozes zal veelvuldig de Israëlieten herinneren aan deze wonderdaden van God met zijn volk: Denk aan de Heer, uw God, die u uit Egypte, dat land van slavernij, heeft geleid...6

Vandaag is een dag van dankzegging en vreugde, om­dat de Heer bij ons heeft willen blijven om ons te voeden, ons te sterken, opdat wij ons nooit alleen voelen. De heilige eucharistie is het 'viaticum', het voedsel voor de lange weg van het leven naar het ware Leven. Jezus vergezelt ons en sterkt ons hier op aarde, die als het ware een schaduw is in vergelijking met de werkelijkheid die ons wacht; en het aardse voedsel is een bleke afbeelding van het voedsel dat wij in de communie ontvangen. De eucharistie opent ons hart voor een volkomen nieuwe werkelijkheid.7

Ofschoon wij dit feest maar één keer per jaar vieren, verkondigt de Kerk in feite elke dag deze waarheid: Hij geeft zich dagelijks als voedsel aan ons en blijft in onze tabernakels onder ons om kracht en hoop te zijn op een nieuw leven, zonder einde. Dit is een altijd levend en actueel mysterie.

Heer, dank U dat U bij ons bent gebleven. Wat zou er van ons zijn geworden zonder U? Waar zouden wij nieuwe krachten kunnen opdoen, waar om verlichting van onze lasten bidden? Wat maakt Gij de weg voor ons gemakkelijk vanuit het tabernakel!

41.3 Toen Jezus eens de stad Jericho reeds had verlaten en zijn weg naar Jeruzalem wilde vervolgen, kwam hij vlak voorbij een blinde die langs de weg zat en een aalmoes vroeg. Bij het horen van het lawaai van het kleine gevolg dat Jezus vergezelde, vroeg hij wat er aan de hand was. En men vertelde hem dat Jezus de Nazoreeër voorbijging.8

Als vandaag in al die steden en dorpen, waar die aloude traditie in stand wordt gehouden om met de Sacramentsprocessie rond te trekken, iemand zou vragen bij het horen van het lawaai van de mensen: 'wat is er?', 'wat gebeurt daar?', dan zou men hem kunnen ant­woorden met dezelfde woorden die tot Bartimeüs werden gezegd: Jezus gaat voorbij. Hij zelf is het, die door de stra­ten trekt en de eerbetuiging van ons geloof en onze liefde in ontvangst neemt. Hij is het zelf! En zoals bij Bartimeüs zou ook onze hart moeten ontbranden om uit te roepen: Jezus, Zoon van David, heb medelijden met mij! En de Heer, die zegenend en weldoende voorbij gaat9, zal medelijden krij­gen met onze blindheid en al dat kwaad dat soms op onze ziel drukt. Want het feest dat wij vandaag vieren, met uit­bundige geloofs- en liefdebetuigingen, «wil de geheimvolle stilte die de eucharistie omgeeft verbreken en haar een zege verlenen die buiten de muren van de kerken treedt, de straten van de stad binnendringt en in elke mensengemeenschap de betekenis en de vreugde ingiet van Christus' tegenwoordigheid, Christus, de stille en levende metgezel van de mens die over de paden van de tijd en de aarde pelgrimeert.»10 Het is dan ook begrijpelijk, dat de gezangen waarmee Jezus wordt begeleid, gezangen van aanbidding, van liefde, van diepe vreugde zijn. Laten wij de Liefde der liefden bezingen, laat ons de Heer bezingen; God is hier, komt, laat ons Christus de Verlosser aanbidden... Pange, lingua, gloriosi... Loof, mijn tong, het myste­rie van het glorierijke Lichaam van Christus...

De plechtige processie die in zoveel dorpen en steden met een christelijke traditie wordt gehouden, dateert al van oude tijden en is de uitdrukking, waarmee het chris­tenvolk in het openbaar getuigt van zijn eerbied jegens het allerheiligst Sacrament.11 Vandaag neemt de Heer bezit van onze straten en pleinen, die op veel plaatsen vol vroomheid zijn bekleed met tapijten van bloemen en takken; voor dit feest werden schitterende monstransen ontworpen, waar de versieringselementen des te rijker worden naarmate die de geconsacreerde Hostie dichter benaderen. Vele christenen vergezellen vandaag in processie de Heer, die komt bij degenen die Hem willen zien, «hen kruisend die Hem niet zoeken. Zo verschijnt Jezus opnieuw tussen de zijnen. Hoe reageren wij op die roep van de Meester? [...].

»De processie van Sacramentsdag brengt Christus te­genwoordig in de dorpen en steden van de wereld. Maar die tegenwoordigheid [...] mag niet zijn een eendagsverschijn­sel, een gerucht dat men verneemt en vergeet. Dat voorbij­gaan van Jezus is voor ons een vingerwijzing, dat wij Hem ook moeten ontdekken in onze dagelijkse bezigheden. Het gaat niet alleen om de plechtige processie van vandaag, maar ook om de stille, eenvoudige 'processie' van het dage­lijkse leven van iedere christen. Die is mens tussen de mensen, maar hij heeft de genade van het geloof gekregen en de goddelijke zending om de boodschap van Christus op aarde in daden om te zetten [...].

»Laten wij dus aan de Heer de genade vragen om eucharistische zielen te zijn, om ons te helpen opdat onze persoonlijke betrekkingen met Hem hun uitdrukking vinden in de vreugde, de sereniteit en het verlangen naar rechtvaardigheid. Dan zullen wij de anderen helpen Christus te herkennen, en ertoe bijdragen Hem aan de top van alle menselijke activiteiten te plaatsen. Zo zal de belofte van Jezus verwezenlijkt worden: En wanneer Ik van de aarde omhoog ben geheven, zal Ik allen tot Mij trekken (Joh 12,32).»12

-1. Sequentie Lauda, Sion, Salvatorem. -2. Johannes Paulus ii, Brief Dominicae Cenae, 24-II-1980, 3. -3. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 161. -4. Introïtus. Ps 80,17. -5. Johannes Paulus ii, Homilie 4-VI-1988. -6. Eerste lezing (Cyclus A) Vgl. Dt 8,2-3;14-16. -7. Vgl. Evangelie van de heilige mis (Cyclus C) Lc 9,11-17. -8. Lc 18,37. -9. Vgl. Hnd 10,38. -10. Paulus vi, Homilie 11-VIII-1964. -11. Vgl. J. Abad y M. Garrido, Iniciación a la liturgia de la Iglesia, Palabra, Madrid 1988, bl. 656-657. -12. H. Jozefmaria Escrivá, o.c., 156.