Achtentwintigste week. Dinsdag

59. Vergeef ons onze schuld

-Wij zijn zondaars. Zonde is altijd en vooral een belediging van God. -Wij vinden de Heer altijd tot vergeving bereid. Elke zonde kan worden vergeven als de zondaar berouw heeft. -Een voorwaarde om vergeving te verkrijgen: van harte anderen vergeven. Hoe onze vergiffenis behoort te zijn.

59.1 Vader, vergeef ons onze schuld, bidden wij elke dag in het Onze Vader.

Wij zijn zondaars. De heilige Johannes herinnert ons eraan in zijn eerste Brief: Als wij beweren zonder zonde te zijn, bedriegen wij onszelf en woont de waarheid niet in ons.1 De wereldomvattende besmetting door zonde wordt zowel in het Oude2 als het Nieuwe Testament3 erkend. Er gaat geen dag voorbij, zonder dat wij vergiffenis van de Heer moeten vragen voor onze tekortkomingen en zonden. Wij beledigen Hem in het kleine, in ernstige daden en in nalatigheid; in onze gedachten, onze woorden en onze handelingen. Wat de Openbaring aan ons bekend maakt, wordt door onze eigen ervaring bevestigd. Want wanneer de mens in zijn eigen hart kijkt, ziet hij dat hij tot het kwaad getrokken wordt en weggezakt is in allerlei kwaad dat niet van zijn goede Schepper kan komen... De mens is wat dat betreft verdeeld in zichzelf.4

Laten wij vandaag de woorden van de tollenaar in de tempel gebruiken voor ons gebed: God, wees mij, zondaar, genadig.5 Als wij dit gebed met echte nederigheid bidden, zal het ons veel goed doen. De Heer gaf ons deze parabel om er ons voordeel mee te doen.

Men haalt dikwijls het begrip zonde en gevolgen ervan door elkaar. Veel mensen worden verdrietig door persoonlijk falen of door de vernederingen van het tekortschieten in het nakomen van een verplichting of door de schade aan andere mensen toegebracht. Zij stellen de zonde gelijk aan hun vervlogen idealen en ambities, of met het negatieve effect dat zij op anderen hebben. Toch is zonde op de allereerste plaats een schending van de relatie met God. Het is slechts op de tweede plaats een vergrijp ten opzichte van onszelf of onze naasten. De schuldbelijdenis van koning David is hier van toepassing: Ik heb tegen Jahwe gezondigd.6 David had overspel gepleegd en had maatregelen getroffen, dat Uriah in de strijd zou sterven. Zijn wezenlijke zonde bestond echter niet in overspel of de misdadige samenzwering, ook niet in het misbruik van macht of de aanstoot die hij aan de mensen gaf door zijn gedrag. Het zwaarste kwaad had te maken met het feit dat hij God had beledigd.

Als wij de wet niet gehoorzamen, zullen wij zeker schade lijden door de ernstige gevolgen. Maar zonde kan men alleen tegen God begaan. De verloren zoon zegt tegen zijn vader: Ik heb misdaan tegen de hemel en tegen U.7 «Zonder de woorden Vader ik heb misdaan, kan de mens niet werkelijk binnengaan in het mysterie van Christus' dood en verrijzenis, om de vruchten van verlossing en genade ervan te plukken. Dit zijn sleutelwoorden. Zij tonen ons in het bijzonder de grote innerlijke openheid van de mens tot God; Vader ik heb misdaan tegen U...De psalmist zegt het nog duidelijker: 'Tibi soli pecavi'? 'tegen U, U alleen was mijn zonde' (Ps 51, 6). Dit tegen U, U alleen vermindert alle andere dimensies van moreel kwaad niet, zoals vergrijp ten opzichte van anderen, ten opzichte van de maatschappij. Maar 'zonde' is een moreel kwaad vooral en uiteindelijk met betrekking tot God zelf, tot de Vader en de Zoon. Daarom doet de hedendaagse wereld -en de vorst van deze wereld- heel erg zijn best om dit facet in de mens te vervagen en uit te wissen.

»In tegenstelling hiermee is de Kerk [...] voortdurend bezig om iedere mens te helpen zichzelf weer duidelijk te zien met zijn eigen zonde tegenover God alleen -en dat hij dientengevolge de heilbrengende kracht van vergiffenis kan aanvaarden die in het lijden en in de verrijzenis van Christus besloten ligt.»8

Het is een grote hemelse gave aan ons, dat wij in staat zijn onze zonden te erkennen en naar de bron van goddelijke vergiffenis te komen. Vader, vergeef ons onze schuld! De Heer zal ons antwoorden door ons een diepe vrede te schenken.

59.2 «Voor die noodzakelijke bekentenis van onze zonden is het niet voldoende ze ons even te herinneren: die herin­nering moet gepaard gaan met afschuw voor de zonde, ze moet het hart treffen, het gemoed bewegen, en ons doordríngen van droefheid. Daarom moeten de pastoors nadruk leggen op deze waarheden en aan de gelovigen leren, dat ze hun zonden en boosheden niet alleen moeten gedenken, maar ze gedenken met smart en droefheid; hun leren als de wroeging knaagt in hun ziel dat ze zich tot God, hun Vader, moeten wenden en Hem ootmoedig smeken dat Hij de prikkels der zonde uit hun ziel zou rukken.»9

De Heer staat klaar iedereen te vergeven. Wie tot Mij komt, zal Ik niet buiten werpen.10 Zo ook wil uw Hemelse Vader niet dat een van deze kleinen verloren gaat.11 Zoals de heilige Thomas van Aquino ons heeft geleerd, wordt de almacht van God vooral duidelijk gemaakt in goddelijke vergeving en barmhartigheid. Op deze wijze laat God zien, dat Hij de soevereine macht heeft om zonden te vergeven.12 De evangeliën vertellen de vele gelegenheden waarbij Jezus zijn barmhartigheid jegens zondaars toont. Hij ontvangt zondaars. Hij schenkt ze aandacht. Hij wenkt ze. Hij begrijpt ze. Hij vergeeft ze. De Farizeeën waren gewend Jezus te bekritiseren voor zijn benadering. Hij wijst hun terecht met deze onsterfelijke woorden: Niet de gezonden hebben een dokter nodig, maar de zieken.13 De Mensenzoon is immers gekomen om te zoeken en te redden wat verloren was.14

Maar passende vergiffenis voor een belediging kan alleen gegeven worden door degene die beledigd is. Alleen God kan zonden vergeven. Zoals Jezus tot de Farizeeën zei: Wie anders kan zonden vergeven dan God alleen?15 Jezus vervult voor hun ogen deze woorden. Na de verrijzenis verleent Hij aan de Kerk en haar bedienaren de macht zonden te vergeven. Hij zegt tot de apostelen: Ontvangt de Heilige Geest. Aan wie gij de zonden vergeeft, zijn ze vergeven en aan wie ge ze niet vergeeft, zijn ze niet vergeven.16

De Heer is altijd bereid vergiffenis te schenken door het boetesacrament. De catechismus van het Concilie van Trente stelt: «Deze vraag geeft ons duidelijk te kennen dat God gaarne vergiffenis verleent aan de rouwmoedige zondaars. Want het is tegen God dat wij zondigen door Hem gehoorzaamheid te weigeren; het is de schikking van zijn wijsheid die wij verstoren, voor zover ons dit mogelijk is; Hem beledigen en onteren wij door woorden en werken. Maar Hij is ook de allergoedertierenste Vader die al onze zonden kan vergeven, en die niet alleen verklaard heeft dat Hij daartoe bereid is, maar ook dat Hij ons aanzet om vergiffenis te vragen en ons zelfs leert met welke woorden wij dat moeten doen. Daarom mag niemand eraan twijfelen dat wij, met de hulp van God, in staat zijn de genade terug te krijgen.»17

59.3 Vergeef ons onze schuld zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven. Deze woorden bidden wij meer keren per dag. Jezus vraagt om Gods vaderlijke vergevingsgezindheid na te volgen. Weest barmhartig, zoals uw Vader barmhartig is.18 De Heer wordt nooit moe zijn raad te herhalen: Spreekt vrij en gij zult vrijgesproken worden... De maat die gij gebruikt, zal men ook voor u gebruiken.19

God heeft ons veel vergeven, wij hebben dan ook geen recht om tegen wie dan ook wrok te koesteren. Wij moeten leren van ganser harte te vergeven. Ons vergeven moet oprecht zijn, diep en direct. Wij voelen ons soms gekwetst, terwijl er geen redelijke grond voor is, maar alleen omdat onze eigenliefde gekrenkt is. Als wij misschien werkelijk ernstig zijn gekwetst is, het een vereiste dat wij ons onze eigen ernstige overtredingen ten opzichte van de Heer voor de geest halen. «Christus aanvaardt de offers niet van hen die verdeeldheid koesteren. Hij stuurt ze weg van het altaar om vrede te sluiten en verzoening te bereiken. God wil dat de mens tot Hem bidt met vrede in zijn hart. Zijn grootste doel is onze vrede, maatschappelijke eensgezindheid, en de eenheid van gelovigen in de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.»20

Laten wij onze reacties onderzoeken wanneer mensen ons tegen de haren in strijken. Christus in het dagelijkse leven volgen betekent juist op dit gebied een koninklijke weg naar kalmte te vinden. Wij behoren voorzichtig te zijn, zodat wij zelfs de kleinste overtreding tegen de naastenliefde vermijden. De kleine tegenvallers in het maatschap­pelijk leven mogen ons niet van ons geluk afhouden. Als de tijd daar is om iemand een ernstige overtreding te vergeven, dan zullen wij er goed aan doen ons het gedrag van Jezus te herinneren die vergiffenis vroeg voor degenen die Hem kruisigden. Zo zullen wij de echte liefde van God proeven. Ons hart zal verrijkt worden en de mogelijkheid om lief te hebben zal worden vergroot. Wij moeten eraan denken dat «niets ons meer gelijk maakt aan God dan altijd klaar te staan om anderen te vergeven.»21 Onze grootmoedigheid ten opzichte van anderen zal ons goddelijke vergiffenis schenken.

-1. Joh 1,8. -2. Vgl. Job 9,2; 14,4; Spr 20,9; Ps 13,1-4; 50,1 e.v.; etc. -3. Vgl. Rom 3,10-18. -4. Vaticanum ii, Past. const. Gaudium et spes, 13. -5. Lc 18,13. -6. 2 Sam 12,13. -7. Lc 15,18. -8. Johannes Paulus ii, Angelus, 16 maart 1980. -9. Romeinse catechismus, IV, 14,6. -10. Joh 6,37. -11. Mt 18,14. -12. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, I, q25, a3 ad 3. -13. Mt 9,12. -14. Lc 5,21. -15. Joh 20,22-23. -16. Romeinse catechismus, IV, 14,11. -17. Lc 6,36. -18. Lc 6,37-38. -19. H. Cyprianus, Verhandeling van het 'Onze Vader', 23. -20. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over Matteüs, 19,7.