7 januari

45. VLUCHT NAAR EGYPTE. DEUGDEN VAN DE HEILIGE JOZEF

-Een zware en moeilijke reis. Gehoorzaamheid en sterkte van Jozef. Godsvertrouwen. -In Egypte. Andere deugden die wij in de heilige Patriarch moeten navolgen. -Sterkte in ons gewone leven.

45.1 De Wijzen zijn vertrokken. Maria en Jozef hebben vast en zeker nagepraat over de vreugdevolle gebeurtenissen van die dag. Later, middenin de nacht, wordt Maria door het roepen van Jozef gewekt. Hij vertelt haar over het bevel van de engel: Sta op, neem het Kind en zijn moeder, vlucht naar Egypte en blijf daar tot ik u waarschuw, want Herodes komt het Kind zoeken om het te doden.1 Dat was aan het eind van een dag vol geluk de aankondiging van het Kruis.

Maria en Jozef haastten zich Bethlehem uit. Allerlei noodzakelijks moesten zij achterlaten, daar zij het op hun lange en moeilijke reis niet mee konden nemen, waarbij nog kwam de schrik van deze vlucht voor de dreigende dood. Het is een diep mysterie, maar op wondere wijze werkelijkheid, dat de mensgeworden Zoon van God een schuilplaats zoekt in de armen van Maria en Jozef.

De reis kan niet gemakkelijk geweest zijn: verscheidene dagen trekken over ongastvrije wegen, met de vrees op de vlucht ingehaald te worden, en de vermoeidheid en de dorst. De grens met Egypte, waarachter Herodes niets meer zou kunnen doen, lag op ongeveer een week gaans gezien de snelheid waarmee zij vooruit konden komen, vooral als zij, wat zeer waarschijnlijk is, de minst gebruikte wegen namen. Het was een uitputtende reis door woestijnstreken. God de Vader wilde zijn meest geliefde wezens deze vermoeienissen niet besparen. Misschien om ons te doen begrijpen, dat wij uit moeilijkheden veel goeds kunnen destilleren. En opdat wij zouden weten, dat het verkeren in Gods nabijheid lijden en moeilijkheden niet uitsluit. God heeft ons alleen een hemelse rust en kracht beloofd als wij dit lijden tegemoet treden.

Met haast vervolgden zij de weg die de engel hun aangegeven had, waardoor zij ook in deze omstandigheden de wil van God volbrachten. «Jozef ergerde zich niet. Hij zei ook niet: dit lijkt wel een raadsel. Gij zelf liet ons onlangs weten, dat het niet lang meer zou duren voordat Hij zijn volk zou redden en nu kan Hij zichzelf niet redden en zijn wij genoodzaakt te vluchten, een reis te ondernemen en ons over een grote afstand te verplaatsen. Dat is niet in overeenstemming met uw belofte... Zo denkt Jozef niet, want hij is een getrouwe dienstknecht.»2 

Hij gehoorzaamde onmiddellijk. Hij toonde de deugd van sterkte, de zaak onder ogen te willen zien en de juiste middelen aan te wenden die Hem ter beschikking stonden, steeds vol vertrouwen dat God hem niet in de steek zou laten. Zo zouden ook wij in moeilijke momenten moeten handelen, zelfs onder de moeilijkste omstandigheden waar het ons uiterste moeite kost om de goddelijke voorzienigheid in ons leven of in het leven van onze dierbaren te herkennen. Wellicht wordt ons iets gevraagd waarvan we denken onmogelijk te kunnen afzien. Op de dag die volgde op zijn pauskeuze, zei Johannes Paulus i: «Gister­ochtend ging ik in alle rust naar de Sixtijnse Kapel om mijn stem uit te brengen. Ik had nooit kunnen bedenken wat direct daarna gebeurde. Nauwelijks begon er enig gevaar voor mij te dreigen, of de twee collega's naast mij begonnen bemoedigende woorden te fluisteren. De een zei: houd moed! Als de Heer je een last oplegt, geeft Hij je ook de hulp om die te dragen.»3

45.2 Na een lange en moeizame reis kwamen Maria en Jozef en het Kind aan in hun nieuwe land. Destijds woonden er veel Joden in Egypte. Zij vormden kleine gemeenschappen. Zij wijdden zich voornamelijk aan de handel. Verondersteld mag worden, dat Jozef zich met zijn gezin aansloot bij een dergelijke gemeenschap, bereid om nog weer eens met het weinige dat hij uit Bethlehem had kunnen meenemen, een nieuw leven in te richten. Het allerbelangrijkste had hij in ieder geval bij zich: Jezus, Maria, zijn arbeidzaamheid en zijn bezorgdheid hen verder te helpen ten koste van alle offers ter wereld. Hoewel die Joden uit hetzelfde vaderland stamden, zal niemand er weet van hebben gehad, wat voor enorm geluk die mensen daar ten deel is gevallen. Daar verkeerde onder hen het Hoofd van het huis Israël, de werkelijke Verlosser, die niet alleen bevrijdde uit de slavernij van Egypte, maar ook verloste van iets veel ergers dan elke menselijke slavernij: de zonde. In Hem stroomde de volledige historie van zijn volk samen.

De heilige Jozef is voor ons het voorbeeld van veel deugden: intelligente en snelle gehoorzaamheid, geloof, hoop, werkzaamheid... Ook van sterkte, evenzeer te midden van grote moeilijkheden als in de gewone omstandigheden waarmee een goed huisvader geconfronteerd wordt. In Egypte pakte hij aan wat hij kon. Zij leefden in behoeftige omstandigheden. In het begin deed hij alle soorten werk om Maria en Jezus een woning te verschaffen. Hij onderhield hen, zoals altijd, met het werk van zijn handen, met een onverdroten inzet.

Bij de tegenslagen die wij te verduren kunnen krijgen, als de Heer dat toelaat, is het goed de persoon van de heilige Jozef, vol sterkte, te beschouwen, en ons aan hem aan te bevelen, zoals veel heiligen gedaan hebben. Over zijn werkzame voorspraak zegt de heilige Theresia: «Ik herinner mij niet hem tot heden iets gevraagd te hebben, dat hij in gebreke bleef voor mij te doen. Het is wonderlijk hoe grote gunsten God mij door de tussenkomst van deze verheven heilige heeft verleend, uit hoeveel gevaren zowel naar lichaam als naar ziel hij mij redde. Aan andere heiligen schijnt God de gunst te hebben geschonken in een bepaalde nood te hulp te komen, doch van deze glorievolle heilige weet ik uit ondervinding, dat hij in alle aangelegenheden zijn hulp verleent en ook, dat de Heer ons daarmee te kennen wil geven, dat, gelijk Hij hem onderworpen was op aarde, waar hij zijn vader heette en als hoofd van het Gezin Hem kon bevelen, Hij zo ook in de hemel doet, wat hij vraagt. Enige personen die ik de raad gaf tot hem hun toevlucht te nemen, hebben dit met mij ondervonden. Reeds ken ik velen die op die wijze de laatste tijd zijn vereerders zijn geworden en die de waarheid van het hier gezegde ondervinden.»4.

45.3 Na een tijd, toen het gevaar geweken was, was er niets dat Jozef nog bond aan dat vreemde land, maar hij bleef daar al die tijd om geen andere reden dan tot trouwe vervul,ing van het gebod van de engel: blijf daar tot ik u waarschuw.5 En hij bleef in Egypte zonder tegenzin of verzet, geduldig. Hij deed zijn werk, alsof hij nooit meer uit die plaats zou weggaan. Het is heel belangrijk daar te zijn en te blijven, waar je moet zijn, bezig met wat iedereen je toevertrouwt, zonder te bezwijken voor de verleiding telkens van plek te veranderen. Daarvoor wordt ook sterkte gevraagd die «ons in alle rust laat genieten van die menselijke en goddelijke deugd, geduld.»6 «Sterk is hij die volhardt in het vervullen van wat hij moet doen, volgens zijn geweten; hij die de waarde van een karwei niet alleen afmeet naar het profijt dat het oplevert, maar naar de dienst die hij er een ander mee bewijst.»7 

Laten wij de heilige Jozef vragen ons te leren sterk te zijn niet alleen in buitengewone en moeilijke dingen, zoals vervolging, martelingen of een zeer ernstige en pijnlijke ziekte, maar ook in de gewone kwesties van elke dag: in het volharden bij het werk, in het glimlachen als wij ernstig zijn, in het paraat hebben van een vriendelijk en hartelijk woord voor iedereen. Wij dienen ons de deugd van sterkte te verwerven om niet te wijken voor vermoeid­heid, zucht naar gemak en rust, om niet meer bang te zijn verplichtingen na te komen die moeite kosten enz.

«Van nature vreest de mens gevaar, verwarring en lijden. Daarom is het nodig dappere mensen te zoeken, niet alleen op het slagveld, maar ook in de gangen van het ziekenhuis, naast een ziekbed»8, in de taak van elke dag.

Een belangrijk aspect van deze deugd van kracht is de innerlijke sterkte om zeer geraffineerde obstakels uit de weg te ruimen: ijdelheid, ongeduld, schroomvalligheid, menselijk opzicht. Blijken van kracht echter zijn: het vergeten van zichzelf, persoonlijke problemen niet dramatiseren om ze niet uit de hand te laten lopen, onopvallend te werk gaan, de naaste dienen zonder de aandacht op zichzelf te vestigen.

In het apostolaat heeft deze deugd veel gezichten: over God spreken zonder vrees voor wat ze zullen zeggen, zodat er bij die mensen iets achter zal blijven; zich altijd christelijk gedragen, ook al botst dat met een ontkerstende wereld; ri­sico's lopen door initiatieven te nemen meer mensen te berei­ken en zich dwingen de initiatieven ook te realiseren.

Huismoeders moeten deze deugd vaak discreet beoefe­nen en meestal vriendelijk en geduldig. Zo zijn zij de echte sterke rots waarop het huis gegrondvest is. «De bijbel looft niet de zwakke vrouw, maar de sterke vrouw als in het boek Spreuken gezegd wordt: van haar tong komen lieflijke lessen (Spr 31,26). En lieflijkheid is de hoogste graad van sterkte. Het is het voorrecht van de vrouw die moeder is, deze taak te vervullen: weten te wachten, weten te zwijgen, de ogen kunnen sluiten voor een onrechtvaardigheid of een zwakheid, deze verontschuldigen en bedekken: een werk van barmhartigheid dat niet minder weldadig is dan het bedekken van de naaktheid van het lichaam.»9 Laten wij vandaag van de heilige Jozef leren, met sterkte en kracht, alles vooruit te helpen wat de Heer ons gewoon opdraagt: gezin, familie, werk, apostolaat... waarbij wij er altijd rekening mee moeten houden, dat het meestal zo zal zijn, dat wij op hindernissen stuiten die met de hulp van de genade altijd genomen kunnen worden.

-1. Mt 2,13. -2. H. Johannes Chrysostomus, Homilieën over Matteüs, 8,3. -3. Johannes Paulus i, Angelus, 27 augustus 1978. -4. H. Theresia van Avila, Het boek van haar leven, 6,9. -5. Mt 2,13. -6. H. Jozefmaria Escrivá, Vrienden van God, 78. -7. Ibidem, 77. -8. Johannes Paulus ii, Over de sterkte, 15 november 1978. -9. Gertrud von Le Fort, Die ewige Frau.