Meditaties over de Heilige Eucharistie (5)

46. VOEDSEL VOOR DE ZWAKKEN

-De heilige eucharistie, gedachtenis van het Lijden. -Het levend Brood. -Levensonderhoud voor onderweg. Groot verlangen om de communie te ontvangen. Elke routine vermijden.

46.1 O memoriale mortis Domini! Panis vivus... O gedachtenisteken van de dood des Heren! Levend Brood dat leven aan ons mensen schenkt, geef aan mijn ziel van U te leven en immer uw zoetheid te proeven.1

Vanaf het begin van de Kerk hebben de christenen als een schat de woorden bewaard die de Heer uitsprak bij het Laatste Avondmaal en waardoor brood en wijn voor de eerste maal werden veranderd in zijn heilig Lichaam en Bloed. Enkele jaren na die gedenkwaardige avond, tijdens welke de heilige eucharistie werd ingesteld, herinnerde de heilige Paulus de eerste christenen van Korinthe aan hetgeen hij hun reeds had onderwezen. Hij zelf zegt dat hij deze leer van de Heer heeft ontvangen, dat wil zeggen, van een traditie die zorgvuldig werd bewaard en die tot Jezus zelf terugging. De apostel zegt aldus: Zelf heb ik immers van de Heer de overlevering ontvangen die ik u op mijn beurt heb doorgegeven (dat is de Traditie van de Kerk: 'ontvangen' en 'doorgeven'): dat de Heer Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd, brood nam, en na gedankt te hebben, het brak en zeide: Dit is mijn lichaam voor u. Doet dit tot mijn gedachtenis. Zo ook na de maaltijd de beker, met de woorden: Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doet dit, elke keer dat gij hem drinkt, tot mijn gedachtenis.2 Dit zijn substantieel dezelfde woorden die elke priester herhaalt, wanneer hij Christus op het altaar tegenwoordig stelt.

Doet dit tot mijn gedachtenis. De heilige mis, de onbloe­dige hernieuwing van het offer van Calvarië, is een gastmaal waarin Christus zelf zich als voedsel geeft én een herinnering -een gedachtenisteken- dat werkelijkheid wordt op ieder altaar waarop het eucharistisch mysterie hernieuwd wordt.3 Het woord 'gedachtenis' verschilt in betekenis van de subjectieve herinnering aan een feit of gebeurtenis die wij tegenwoordig stellen door ze ons weer voor de geest te halen. De Heer draagt de apostelen en de Kerk niet op eenvoudigweg die gebeurtenis die zij meemaken zich te 'herinneren', maar ze 'tot werkelijkheid te maken'. Het woord 'gedachtenis' ontleent zijn betekenis aan een Hebreeuws begrip dat gebruikt werd om het wezen van het paasfeest aan te duiden, als herinnering of gedachtenisteken van de uittocht uit Egypte en van het pact of verbond dat God had gesloten met zijn volk. Met de paasritus herinnerden de Israëlieten niet alleen aan een gebeurtenis uit het verleden, maar zij waren zich ervan bewust, dat zij deze tot werkelijkheid maakten en tot nieuw leven brachten om er aldus in te delen, alle geslachten door. In de paasscène werd het verbond dat God met hen op de Sinaï had gesloten, werkelijkheid. Wanneer Jezus dan tot de zijnen zegt: Doet dit tot mijn gedachtenis, gaat het derhalve niet om een loutere herinnering aan het paasmaal van die avond, maar om het hernieuwen van zijn eigen paasoffer op Calvarië, dat reeds als voorproef tegenwoordig is in dat Laatste Avondmaal. De heilige Thomas leert dat «Christus dit sacrament heeft ingesteld als het eeuwige gedachtenisteken van zijn lijden, als de vervulling van de oude voorafbeeldingen en als het wonderbaarste van zijn werken; en Hij liet het de zijnen na als bijzondere troost in de droefheid om zijn afwezigheid.»4

De heilige mis is het gedachtenisteken van de dood van de Heer, waarin werkelijk het paasmaal plaatsvindt, «waarbij Christus genuttigd, het hart met genade vervuld en ons een onderpand van de toekomstige heerlijkheid wordt gegeven.»5

In onze overweging van de heilige eucharistie verenigen wij ons met het gebed dat de liturgie ons aanbiedt: Heer Jezus Christus, in dit wonderbaar sacrament hebt Gij ons de gedachtenis nagelaten van uw lijden en sterven. Wij bidden U: laat ons de heilige geheimen van uw Lichaam en Bloed met zo grote eerbied vieren dat wij de genade van uw verlossing voortdurend in ons ervaren.6

46.2 Brood uit de hemel gaf Gij hun7, zo had de psalmist geschreven, met in gedachte dat wonder, wit als rijp, dat de Israëlieten op een dag in de woestijn aantroffen, toen de voedselvoorraad bijna uitgeput was. Maar, zoals de Heer in de synagoge van Kafarnaüm verklaart, dat was niet het ware Brood uit de hemel. Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wat Mozes u gaf was niet het brood uit de hemel; het echte brood uit de hemel wordt u door mijn Vader gegeven; want het brood van God daalt uit de hemel neer en geeft leven aan de wereld. Zij zeiden tot Hem: Heer, geef ons altijd dat brood.8

De echte werkelijkheid is in de hemel; hier treffen wij veel dingen aan die wij voor definitief houden, maar die in werkelijkheid voorbijgaande kopieën zijn met betrekking tot de dingen die ons te wachten staan. Wanneer Jezus bijvoorbeeld tot de Samaritaanse vrouw over 'levend water' spreekt, bedoelt Hij geen fris of stromend water, zoals de vrouw aanvankelijk veronderstelt; Hij wil ons aanduiden, dat wij niet weten wat 'water' werkelijk betekent, totdat we rechtstreeks die werkelijkheid zullen ervaren van de genade, waarvan het water alleen maar een bleke afbeelding is.9

Hetzelfde gebeurt met het 'brood', dat eeuwen lang het basisvoedsel en vaak ook het enige voedsel is geweest voor het levensonderhoud van vele volkeren. Het brood dat tot voedsel dient en het manna dat de Israëlieten dagelijks in de woestijn opraapten, zijn vale tekenen en beelden, opdat wij zouden kunnen begrijpen wat de eucharistie moet voorstellen: levend Brood dat ons, mensen, in ons bestaan het leven schenkt. Allen die Jezus aanhoren weten, dat het manna dat hun voorvaderen iedere ochtend verzamelden10 het symbool was van de Messiaanse goederen; daarom vroegen zij Jezus bij die gelegenheid om een soortgelijk wonder. Maar zij konden niet vermoeden, dat het manna de voorafbeelding was van de onuitsprekelijke gave van de eucharistie, het brood dat uit de hemel neerdaalt en leven geeft aan de wereld.11 «Dàt brood daalde uit de hemel neer, maar dìt is boven de hemel; Dát brood is bederfelijk, maar dìt is niet alleen vrij van elk bederf, maar verleent onbedorvenheid aan allen die het met eerbied eten [...]. Dàt brood was de schaduw, dìt is de werkelijkheid.»12

Dit wonderbare sacrament is ongetwijfeld de grootste liefdesdaad van Jezus, die zich niet meer overlevert aan de mensheid in haar geheel, maar aan ieder mens afzonderlijk. De communie is altijd uniek en onherhaalbaar; elke communie is een wonder van liefde; die van vandaag verschilt steeds van die van gisteren; nooit herhaalt zich op dezelfde wijze Jezus' zachtmoedigheid jegens ons, en evenmin kan zich de liefde herhalen die onophoudelijk vernieuwd wordt, zonder routine, wanneer wij tot het eucharistisch gastmaal naderen.

Ecce panis angelorum... Zie het brood dat engelen eten, wordt de spijs van aardse pelgrims; waarlijk brood der kinderen is het, dat men niet voor de honden werpt13, zo zingt de liturgie. Dag na dag, jaar na jaar is het ons onmisbare voedsel. De profeet Jesaja maakte een reis door de woestijn: veertig dagen lang en op de kracht die hij kreeg uit één maaltijd die hem door de engel van de Heer was gezonden.14 En aan de christenen die op plaatsen wonen waar het hun onmogelijk is de communie te ontvangen, verleent de Heer de noodzakelijke genaden, maar gewoonlijk is het de heilige eucharistie die elke dag onze zwakheid zal herstellen op onze tocht op deze aarde, waar wij ons als pelgrims bevinden.

46.3 Levend Brood dat leven aan ons, mensen, schenkt, geef aan mijn ziel van U te leven en immer uw zoetheid te proeven.15

Jezus Christus, die zich aan ons geeft in de eucharistie, is ons absoluut onmisbare voedsel. Zonder Hem vervallen wij weldra in uiterste zwakheid. «Het stoffelijke voedsel verandert eerst in hem die het eet en herstelt bijgevolg zijn verzwakking en vergroot zijn levenskrachten. Het geestelijk voedsel verandert daarentegen in zichzelf degene die het eet, en aldus is het effect, eigen aan dit sacrament, de verandering van de mens in Christus, opdat niet hij leeft, maar Christus in hem; en daardoor heeft het een dubbel effect: het herstellen van de geestelijke verzwakking, veroorzaakt door de zonden en gebreken, en het vermeerderen van de krachten der deugden.»16

Hij sterkt ons om voort te gaan, want elke dag leggen we een stukje weg af dat ons tot de hemel doet naderen. Aan het einde van het leven dient God ons in de volheid van de liefde te ontmoeten. Maar «het voedsel voor de tocht is juist voor de tocht bestemd en ge zult de spieren flink gespannen moeten houden om het te kunnen genie­ten. Niets blijkt flauwer van smaak te zijn dan het voedsel voor een uitstapje dat u vanwege het slechte weer thuis hebt moeten opeten. Houdt uw lendenen omgord, zegt onze Heer; wij moeten bona fide-pelgrims zijn, als wij het passende voedsel in de heilige eucharistie willen vinden.»17 Ons verlangen om ons dagelijks te beteren -iedere dag een stukje dichter bij de Heer te zijn- is de beste voorbereiding op de communie. De «honger naar God», het verlangen naar heiligheid zetten ons aan tot een zorgvuldig omgaan met Jezus, tot een levend verlangen naar het moment waarop wij tot Hem mogen naderen om Hem te ontvangen; we zullen dan de uren aftellen... en de minuten die ons nog scheiden van het ogenblik waarop wij Hem in ons hart mogen hebben. Wij zullen onze toevlucht nemen tot onze engelbewaarder, opdat hij ons helpt ons goed voor te bereiden, om dank te zeggen. Wij zullen het betreuren dat de tijd waarin Jezus na de communie in onze ziel verblijft zo snel voorbijgaat. En in de loop van de dag zullen we met weemoed terugdenken aan die momenten, waarop wij Jezus zó dichtbij hadden, dat wij ons met Hem vereenzelvigden en wij zullen ongeduldig wachten op de nieuwe kans om Hem te ontvangen. Laten we nooit toe­staan, dat er routine, nalatigheid of haast binnensluipen op die momenten die de grootste van het mensenleven zijn!

Het is goed dankbaar te zijn, en wij moeten Jezus dankzeggen voor «het wonderbare feit dat Hij zichzelf aan ons overgeeft. Laat het mens geworden Woord in ons binnenste komen!... Laat Hij die hemel en aarde gescha­pen heeft zich insluiten in onze nietigheid!... De maagd Maria werd onbevlekt ontvangen om in haar schoot Christus te herbergen. Als de dankzegging in verhouding moet staan tot het verschil tussen gave en verdiensten, zouden we dan niet heel onze dag moeten veranderen in een voortdurende eucharistie? Ga niet uit de tempel weg, als u pas het heilig Sacrament hebt ontvangen. Is wat op u wacht dan zo belangrijk, dat u nog geen tien minuten aan de Heer kunt wijden om Hem dank te zeggen? Laten we niet krenterig zijn. Liefde wordt met liefde betaald.»18 Laten we nooit gehaast zijn, als we Jezus dankzeggen na de communie! Niets is belangrijker dan die minuten met Hem te smaken!

-1. Hymne Adoro te devote [Ned. vert. vgl. Laus Deo, bl. 103]. -2. 1 Kor 11,23-25. -3. Vgl. Vaticanum ii, Sacrosanctum Concilium, 47. -4. H. Thomas van Aquino, Preek voor het feest van Sacramentsdag. -5. Vaticanum ii, loc. cit. -6. Gebed van de mis van Sacramentsdag. -7. Ps 77,24; 104,40. -8. Joh 6,32-34. -9. Vgl. R.A. Knox, Sermones pastorales, Rialp, Madrid 1963, bl. 432 vv. -10. Vgl. Ex 16,13 vv. -11. Vgl. Joh 6,33. -12. H. Ambrosius, Tractaat over de mysteries, 48. -13. Sequentie Lauda, Sion, Salvatorem [Ned. vert. vgl. Laus Deo, p. 103]. -14. Vgl. 1 Kon 19,6. -15. Sequentie Lauda, Sion, Salvatorem [Ned. vert. vgl. Laus Deo, p. 103]. -16. H. Thomas van Aquino, In Sententiarum libros IV, d12 q2 a11. -17. R.A. Knox, o.c., bl. 469. -18. H. Jozefmaria Escrivá, Amar a la Iglesia, bl. 78-79.