Eenentwintigste week. Donderdag

61. WAAKZAAMHEID EN NAASTENLIEFDE

-Het geestelijke leven vereist voortdurende waakzaamheid. -De eerste christenen. De 'wachtdag'. -Wat moeten we doen op die dag.

61.1 Het hele evangelie is een oproep aan ons om waakzaam te blijven, oplettend en op wacht voor de vijand die nooit slaapt, terwijl we wachten op de komst van de Heer. Dat beslissende moment, wanneer we voor God moeten komen met onze handen gevuld met de vruchten van een christelijk leven, zal komen als we het het minst verwachten. Weest dus waakzaam, want gij weet niet op welke dag uw Heer komt, lezen we in het evangelie van vandaag.1 Begrijpt dit wel: als de eigenaar van het huis wist op welk uur van de nacht de dief zou komen, zou hij blijven waken en in zijn huis niet laten inbreken.

Voor de christen die wakker blijft, zal de laatste dag niet komen als een dief in de nacht2; er zal geen paniek of verwarring zijn, want elke dag zal een ontmoeting met God geweest zijn in de eenvoudige en dagelijkse zaken van het leven. De heilige Paulus vergelijkt de waakzaamheid met de 'statio' of waakplicht van een goed gewapende schildwacht die zich niet bij verrassing zal laten overvallen.3 Hij spreekt vaak over het christelijk leven als een leven van op wacht staan, als een soldaat in actieve dienst.4 Ook de christen leeft matig en wordt niet gemakkelijk verrast door de vijand, want hij is wakker, door gebed en versterving.

De Heer waarschuwt ons op vele manieren, in verschillende parabels, voor onachtzaamheid, zorgeloosheid en halfslachtige liefde. Een liefhebbend hart is een waakzaam hart, zowel over zichzelf als over anderen, want God verwacht van ons ook dat wij waken en op wacht staan voor hen die speciaal met ons verenigd zijn door de banden van geloof, van bloed of van vriendschap.

Wanneer de Heer spreekt over de komst van de dief in de nacht, waarover we vandaag lezen in het evangelie, leert Hij ons, onszelf niet toe te staan afgeleid te worden van de grote onderneming van onze verlossing. Hij wil niet dat wij over waakzaamheid denken als louter iets negatiefs; waken betekent niet alleen wakker blijven uit angst voor wat er kan gebeuren als we in slaap vallen. Waken «betekent alert zijn, op je qui vive; het betekent onze nek uit het raam steken in de hoop dat je de eerste zult zijn om te kunnen uitroepen: 'Kijk! Hij komt!'»5 Waken betekent vooruitkijken met vreugde naar de komst van de Heer. Het betekent met al onze kracht ernaar streven alle mensen die aan onze zorg zijn toevertrouwd, en daarnaast nog vele anderen, naar Jezus te brengen. Dankzij de gemeenschap van de heiligen zijn wij als de schildwacht die alarm slaat als hij de vijand ontdekt, of de uitkijk die vol verwachting uitziet naar de aankomst van zijn Meester om het goede nieuws aan allen te vertellen. Ons voorbeeld is die voorzichtige dienaar die belast is met het beheer over het landgoed van zijn Meester en die, terwijl hij zijn terugkeer verwacht, zijn tijd besteedt «door zo snel mogelijk honderd kleine werkzaamheden te verrichten; er is altijd wel een kamer die gestoft moet worden, een vloer die geboend moet, een vuur aangemaakt in deze of gene kamer, zodat het volledige huis de Meester zal lijken te verwelkomen, wanneer hij binnenstapt. Ieder van ons heeft werk te doen; ieder van ons moet geïnspireerd worden om dat beter te doen, vooral als het eruitziet alsof we niet veel tijd hadden om het te doen.»6

Om te waken, om alert te zijn moeten we onze slaperigheid en lauwheid overwinnen. We dit doen door te vechten om de dingen die we in de geestelijke leiding horen, in praktijk te brengen, door een duidelijk bepaald 'bijzonder gewetensonderzoek' te hebben en door ijverig te zijn in ons dagelijks 'algemeen gewetensonderzoek'.

61.2 De eerste christenen onderhielden het nieuw gebod 7 van de Heer zo goed dat de heidenen hen konden herkennen aan hun liefde voor elkaar en aan hun innemend gedrag in het algemeen. Hun naastenliefde drukte zich uit in hun zorgen voor elkaars noden en, in tijden van problemen, door al hun broeders en zusters te helpen standvastig te blijven in het geloof. Onder hen bestond een gewoonte die Tertullianus de 'statio' noemde8, een term uit het leger die 'op wacht staan' betekent: twee keer per week vasten en boete doen met het doel zich voor te bereiden om de heilige eucharistie te ontvangen met een grotere zuiverheid van de ziel, en bidden voor hen die in nog groter gevaar of grotere nood waren. We weten bijvoorbeeld dat de heilige Fructuosus vastte op de dag dat hij de marteldood stierf, omdat het zijn 'statio' was, zijn 'wachtdag'.9 Andere vroegchristelijke documenten geven ons meer informatie over deze zaken.

De Heer verwacht van ons dat wij op een bijzondere wijze naastenliefde beoefenen bij degenen met wie we verbonden zijn door de banden van ons gemeenschappelijk geloof: «'Zie hoe ze elkaar liefhebben en bereid zijn te sterven voor elkaar', zeggen de heidenen [...]. Wat betreft de term 'broeders' waarmee we elkaar aanspreken, vormen zij zich een verkeerd idee [...]. Door de wet van de natuur, onze gemeenschappelijke moeder, zijn zij ook onze broeders, maar met hoeveel meer reden noemen wij broeders degenen die God erkennen als onze gemeenschappelijke Vader, die dezelfde Geest van heiligheid inzuigen, die, voortgekomen uit dezelfde schoot van onwetendheid, in verwondering staren naar hetzelfde licht van de waarheid!»10

Als we lijden vanwege de armoede van de mensheid, hoezeer moeten we dan niet een waakzame naastenliefde hebben voor hen die onze eigen idealen delen! Het kan ook voor ons een hulp zijn, net zoals dat voor de eerste christenen was, om een vastgestelde dag in de week te hebben waarop we nog meer oplettend zijn voor de noden van onze broeders en zusters in het geloof, door hen te helpen met nog vuriger gebed, met een nog grotere geest van boetedoening, met meer tekenen van waardering dan ooit, en met een vriendelijkere broederlijke terechtwijzing. Dat betekent vooral waakzaam te zijn in onze naastenliefde voor de mensen jegens wie we grotere plichten hebben, zoals de schildwacht die het kamp bewaakt, zoals de alerte uitkijk die waakt voor de nadering van de vijand.

«Custos, quid de nocte? - Wachter, waakzaamheid! Ik hoop dat jij er ook een gewoonte van maakt om in de loop van de week een dag van extra 'waakzaamheid' te houden: om jezelf meer te geven, om met een nog grotere liefdevolle waakzaamheid iedere kleinigheid te verrichten en om iets meer te doen aan gebed en versterving.

»Denk eraan dat de heilige Kerk als een groot leger in slagorde is. En jij verdedigt in dit leger een 'front', waar aanvallen plaatshebben, gevechten, tegenaanvallen... Begrijp je?

»Naarmate je God dichter nadert, zul je door die geesteshouding je dagen stuk voor stuk meer tot waakdagen maken.»11

61.3 Zet een wachter uit, die moet melden wat hij ziet, zegt de profeet Jesaja. Ontwaart hij strijdwagens, met paarden bespannen, een legertros met ezels en kamelen, dan moet hij scherp, zeer scherp toezien. De wachter roept: De hele dag sta ik op de wachttoren, Heer, en alle nachten blijf ik trouw op mijn post.12 De schildwacht waakt voortdurend, dag en nacht, voor de Babylonische aanvallers die alles zouden wegvagen en er hun eigen afgoden neerzetten. De schildwacht is waakzaam om zijn volk te redden. Zo moeten wij zijn.

Ook wij kunnen, zoals de eerste christenen, als een hulp voor waakzaamheid en sterkere broederschap, één dag in de week hebben waarop we speciaal denken aan de noden van anderen. Op die dag moeten we met bijzondere nadruk zeggen: Cor meum vigilat, mijn hart is wakker.13 Wij allemaal hebben elkaar nodig, we kunnen allemaal elkaar helpen. In feite profiteren we voortdurend van de geestelijke goederen van de Kerk, van al het gebed, alle offers, al het goed verrichte en aan God opgedragen werk, alle lijden van zieke mensen overal. Op ditzelfde moment is iemand, ergens, voor ons aan het bidden, en onze ziel wordt nieuw leven ingeblazen door de edelmoedigheid van mensen die we misschien niet kennen, of van iemand die heel dicht bij ons staat maar van wie we het niet verwachten. Op de dag dat we in Gods aanwezigheid zullen treden op het moment van het bijzondere oordeel, zullen we eindelijk de totale waarde zien van alle inspanning die ons bij vele hachelijke gelegenheden overeind hield, en die bij andere gelegenheden ons hielp om een beetje dichter bij de Heer te komen. Als we gelovig zijn, zullen we dan ook met ongeremde vreugde de werkzaamheid aanschouwen van al onze eigen offers, inspanningen en gebeden, in de levens van onze broeders en zusters in het geloof, inclusief de dingen die we voor hen deden en op dat moment misschien zonder gevolg en van weinig waarde leken. Misschien zullen we ook de zielen zien die gered werden dankzij onze gebeden en verstervingen en onze werking in hun leven.

Alles wat we doen heeft zijn weerslag en heeft een niet te gissen uitwerking op het leven van anderen. Deze overweging zou ons ertoe moeten bewegen onze plichten trouw te vervullen, door onze arbeid aan God op te dragen, met devotie te bidden, in de wetenschap dat onze arbeid, onze ziekte en onze gebeden, nauw verbonden met het gebed en het offer van Christus, dat dagelijks op het altaar vernieuwd wordt, een krachtige steun vormen voor allen. Soms zal de hulp die we kunnen aanbieden één van de fundamentele beweegredenen zijn van onze trouw aan God, om steeds maar weer opnieuw te beginnen, om edelmoedig te zijn in versterving. Dan kunnen we ons het gebed van de Heer eigen maken: pro eis sanctifico ego meipsum, omwille van hen heilig Ik Mij.14 Dit is voor ons de beweegreden om nog eens te beginnen, om deze taak af te maken, om die versterving te doen. Jezus zal met bijzondere genegenheid op ons neerkijken en zal ons niet van zijn zijde laten wijken. Weinig dingen behagen Hem meer dan mensen die aandacht schenken aan zijn broeders, die ook onze broeders zijn.

Deze waakzame naastenliefde, deze 'wachtdag', helpt iedereen. «Frater qui adiuvatur a fratre quasi civitas firma. De broeder die geholpen wordt door zijn broeder, is zo sterk als een ommuurde stad. -Denk een ogenblik na en neem het besluit, die broederlijkheid in praktijk te brengen die ik je altijd aanbeveel.»15

De wachtdag... Een dag die meer vervuld moet zijn van naastenliefde, van goed voorbeeld, van vele eenvoudige diensten aan allen en kleine verstervingen die het leven voor anderen aangenamer maken; een dag waarop we onszelf afvragen of we degenen die dat nodig hebben, helpen met broederlijke vermaning; een dag waarop we vaker onze toevlucht nemen tot Maria, «haven van de schipbreukelingen, troost van de wereld, losprijs van de gevangenen, vreugde van de zieken»16, door de rozenkrans te bidden, door bij haar de persoon aan te bevelen van wie we weten dat hij op dat moment wat speciale hulp nodig heeft.

-1. Mt 24,42-52. -2. 1 Tes 5,2. -3. Vgl. 1 Tes 5,4-11. -4. Vgl. J. Precedo, El cristiano en la metáfora castrense de San Pablo, Rome 1963. -5. R.A. Knox, A Retreat for Lay People -6. Ibidem, bl. 45-46. -7. Vgl. Joh 13,34. -8. Vgl. A.G. Hamman, Het dagelijks leven van de eerste christenen. -9. Vgl. Martelaarschap van de heilige Fructuosus, in Akten van de martelaren. -10. Tertullianus, Apologeticus, 39. -11. H. Jozefmaria Escrivá, De Voor, 960. -12. Jes 21,6-8. -13. Hoogl 5,2. -14. Vgl. Joh 17,19. -15. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 460. -16. H. Alfonsus van Liguori, Bezoeken aan het heilig sacrament, 2.