Tweede zondag door het jaar (B)

8. Zuiverheid en christelijk leven

-Heilige zuiverheid, een onmisbare voorwaarde om God te beminnen en het apostolaat te beoefenen. -Noodzaak van een goede vorming om de zuiverheid te beleven. Gebieden waarin we moeten strijden, om in deze deugd te groeien. -Middelen om in de strijd te overwinnen.

8.1 Nu de kersttijd voorbij is, waarin we vooral de mysteries van het verborgen leven van onze Heer hebben overwogen, gaan wij aan de hand van de liturgie het openbare leven van Jezus beschouwen. Vanaf het begin van zijn zending zien we hoe Christus zijn apostelen uitzoekt en hen roept om Hem te dienen. Dit deed Jahwe reeds in vroegere tijden, zoals ons wordt getoond in de eerste lezing, waarin ons over de roeping van Samuel wordt verteld.1 Het evangelie spreekt over de ontmoeting van de Heer met die eerste drie leerlingen -Petrus, Jakobus en Johannes- die later het fundament van de Kerk zouden vormen.2

Christus volgen betekent nu, net als toen, Hem ons hart geven, het diepste en het meest innerlijke van ons wezen, ons leven zelf. Het is goed te begrijpen dat we, om Christus te volgen, heilig en rein moeten leven en ons hart moeten zuiveren. De heilige Paulus zegt ons dit in de tweede lezing: Het lichaam is er niet voor de ontucht maar voor de Heer [...]. Gij weet het: uw lichaam is een tempel van de heilige Geest, die in u woont, die gij van God hebt ontvangen. Gij zijt niet van uzelf. Gij zijt gekocht en de prijs is betaald. Eert dan God met uw lichaam.3 Niemand heeft ooit de waardigheid van het lichaam zó onderricht als de Kerk. «Zuiverheid is de glorie van het menselijk lichaam voor God. Het is de glorie van God in het menselijk lichaam.»4

Kuisheid is, zowel binnen als buiten het huwelijk, overeenkomstig de eigen levensstaat en de specifieke roeping die men heeft ontvangen, absoluut noodzakelijk om Christus na te volgen. Zij vereist, naast Gods genade, persoonlijke strijd en inspanning. De wonden die de erfzonde heeft achtergelaten in ons verstand, in onze wil, in onze hartstochten en gevoelens zijn bij ons doopsel niet tegelijk met die erfzonde verdwenen. Integendeel, deze wonden veroorzaken een beginsel van wanorde in onze natuur: onze ziel heeft de neiging op talrijke manieren tegen God in opstand te komen en ons lichaam protesteert tegen zijn onderwerping aan de ziel. Onze persoonlijke zonden doen die slechte ondergrond, die door de erfzonde werd achtergelaten, weer bovenkomen, en openen de wonden die deze in de ziel had veroorzaakt.

De heilige zuiverheid, een onderdeel van de kardinale deugd van matigheid, doet ons aanstonds en met vreugde matig zijn in het gebruik van ons voortplantingsvermogen, volgens het licht van de door het geloof gesteunde rede.5 Het tegenovergestelde is de onkuisheid, die de menselijke waardigheid vernietigt, de wil tot het goede verzwakt en afstompt om God te leren kennen en te beminnen, evenals het begrip voor menselijke idealen. Onkuisheid brengt vaak een zware last van zelfzucht met zich mee en plaatst de mens in situaties die niet ver van geweld en wreedheid afstaan. Als we hiertegen niets ondernemen, zouden we elke zin voor het goddelijke en transcendentale verliezen. Een onrein hart kan Christus niet waarnemen als deze voorbij komt en ons roept; het blijft blind voor die zaken die werkelijk belangrijk zijn.

Het afzien van sommige dingen -een onkuise blik of daad, verlangens en fantasiebeelden- is onontbeerlijk, maar kuisheid is méér; de essentie van de kuisheid is de liefde: kuisheid is fijngevoeligheid en genegenheid jegens God en eerbied voor de mensen, die men als kinderen van God ziet. Onkuisheid vernietigt de liefde, ook de menselijke liefde, terwijl kuisheid «de liefde jong houdt in elke levensstaat.»6

Zuiverheid is een onmisbaar vereiste, als we lief willen hebben. Zuiverheid is noch de eerste noch de belangrijkste deugd, en een christelijk leven is niet alleen maar kuisheid. Zonder kuisheid is er echter geen liefde mogelijk, en liefde is de eerste deugd waarop al de andere gefundeerd zijn en waardoor zij tot volmaaktheid komen.7

De eerste christenen, tot wie de heilige Paulus zegt dat zij God in hun lichaam moeten eren, leefden in een klimaat van verval, en velen van hen kwamen uit dit milieu. Hoerenlopers, afgodendienaars, echtbrekers, schand­knapen, knapenschenders, dieven, gierigaards, dronkaards, lasteraars, oplichters [...], zij zullen het Koninkrijk Gods niet erven. En sommigen van u zijn dat wel geweest...8 Sint Paulus leert deze mensen dat zij nauwgezet deze deugd dienen te beleven, die weinig gewaardeerd, ja zelfs veracht werd in de toenmalige cultuur. Elk van hen moet een levend voorbeeld zijn van het geloof in Christus dat ze in hun hart dragen, en van de geestelijke rijkdom waarvan zij de dragers zijn. Hetzelfde geldt ook voor ons.

8.2 We moeten vast ervan overtuigd zijn, dat de heilige zuiverheid altijd beleefd kan worden -ondanks wellicht zeer sterke tegendruk- indien we de middelen gebruiken die God ons geeft om te overwinnen, en als we gevaarlijke gelegenheden vermijden.

Om deze deugd te beleven is het bereiken van een goede vorming absoluut noodzakelijk, door in de geestelijke leiding fijngevoelig en met bovennatuurlijke zin over deze materie te praten, maar ook duidelijk en ondubbelzinnig, zodat mogelijke onjuiste ideeën aangevuld of gecorrigeerd kunnen worden. Soms ontstaan er problemen, die ten onrechte als gewetensbezwaren worden aangemerkt, omdat we er nooit diepgaand over gesproken hebben; ze worden opgelost als we de objectieve feiten helder en duidelijk vertellen aan onze geestelijke leidsman of in de biecht.

Een christen die Christus echt wil navolgen moet de zuiverheid van de ziel paren aan de zuiverheid van het lichaam. Hij moet zijn gevoelens zo ordenen, dat God op elk moment het middelpunt van zijn zieleven vormt. Zo moet de strijd om deze deugd te beleven en erin te groeien zich uitstrekken tot de sfeer van de gevoelens, tot het bewaken van het hart en tot al die zaken die haar indirect kunnen vergemakkelijken of bemoeilijken: de versterving van de blik, van de gemakzucht, van de fantasie, van herinneringen...

Voor een doeltreffende strijd om deze deugd te verwerven en te vervolmaken, moeten we vóór alles diep overtuigd zijn van de waarde en de absolute noodzaak ervan en van de talloze vruchten die zij voortbrengt in ons innerlijk leven en in het apostolaat. We moeten God vragen om deze genade, want niet iedereen kan dit begrijpen.9 Een andere fundamentele voorwaarde voor succes in deze strijd is nederigheid: zich echt bewust van zijn eigen zwakheid is diegene die vastberaden gevaarlijke gelegenheden mijdt; die oprecht en berouwvol zijn concrete fouten erkent; die om de hulp die hij nodig heeft bidt; die in dankbaarheid de waarde van zijn lichaam en van zijn ziel erkent.

Misschien moet men, afhankelijk van tijd of omstandigheden, nu eens krachtiger strijden op het ene terrein, en dan weer op een heel ander gebied: de zinnelijkheid die, zonder versterving, sterker zou kunnen zijn doordat men vrijwillige, meer of minder ver verwijderde aanleidingen niet heeft vermeden; een boek dat, ook als het niet duidelijk tegen de zuiverheid ingaat, een klimaat van sensualiteit in onze ziel kan oproepen; te weinig zorg voor het bewaken van onze blik...

Andere gebieden die met deze deugd van de heilige zuiverheid in verband staan en die we zorgvuldig moeten bewaken, zijn: de interne zintuigen -verbeelding, geheugen- die vaak aanleiding tot bekoring vormen, ook als het om gedachten gaat die niet direct met het negende gebod strijdig zijn. Het getuigt van weinig edelmoedigheid jegens God, als we ze niet vermijden. Het bewaken van het hart, dat voor de liefde is geschapen en dat wij een zuivere liefde dienen te schenken in overeenstemming met onze eigen roeping, en waarin God altijd de eerste plaats moet innemen. We kunnen niet met het hart in de hand rondlopen, alsof we goederen te koop aanbieden.10 In nauw verband met het bewaken van ons hart staan ijdelheid, de neiging om aandacht te trekken en het middelpunt van alles te willen zijn; het overdreven verlangen om altijd van anderen een antwoord te krijgen dat ons welgevallig is; de minder geordende voorliefdes en voorkeuren.

8.3 Om Christus met een zuiver hart na te volgen en apostelen te zijn in de omstandigheden waarin we geplaatst zijn, moeten we een aantal natuurlijke en bovennatuurlijke deugden in praktijk brengen, die steunen op de genade die nooit zal ontbreken, indien we doen wat we doen moeten en als we nederig erom bidden.

Tot de natuurlijke deugden die ons helpen de heilige zuiverheid te beleven behoort die van de arbeidzaamheid: constant, intensief werken. Vaak komen problemen van zuiverheid voort uit ledigheid of luiheid. We hebben ook moed en sterkte nodig als we bekoringen willen ontvluchten, zonder daarbij in de naïeve gedachte te vervallen, dat 'het allemaal geen kwaad kan', en zonder valse voorwendsels aan te wenden zoals leeftijd of ervaring. We hebben volledige oprechtheid nodig, we moeten de hele waarheid duidelijk vertellen en ons hoeden voor «de stomme duivel»11, die ons tracht te misleiden door de zonde of bekoring in kwestie onbelangrijker te doen voorkomen dan ze is, of door het belang ervan juist te overdrijven, om ons zo in de bekoring te laten vallen van 'schaamte om erover te spreken'. Oprechtheid is absoluut noodzakelijk om te overwinnen, want anders blijft de ziel verstoken van een onmisbare hulp.

Geen middel zou voldoende zijn, als we niet de omgang met de Heer zouden zoeken in het gebed en in de heilige eucharistie. Daar vinden we altijd de hulp die we nodig hebben, de kracht die onze zwakheid sterk maakt, de liefde die ons hart vervult dat altijd onbevredigd is over al het wereldse, omdat het voor het eeuwige geschapen is. In het boetesacrament zuiveren we ons geweten, ontvangen we de specifieke genaden van het sacrament om te overwinnen in datgene -misschien maar een kleinigheid- waarin we verslagen werden, en krijgen wij ook de kracht die een echte geestelijke leiding ons schenkt.

Indien wij -net zoals de apostelen, de eerste christenen en de heiligen van alle tijden- de liefde voor Christus willen begrijpen, dan moeten we deze deugd van de heilige zuiverheid beleven; zo niet, dan blijven we gebonden aan het aardse en begrijpen we er niets van.

We wenden ons tot Maria, Mater Pulchrae Dilectionis12, Moeder van de Schone Liefde, omdat zij in de ziel van de christen de kinderlijke fijngevoeligheid en tederheid schept, vanwaaruit deze deugd kan groeien. Zij zal ons de krachtige deugd van de zuiverheid verlenen, als we vol liefde en vertrouwen tot haar gaan.

-1. Eerste lezing van de mis, 1 Sam 3,3-10,19. -2. Joh 1,35-42. -3. 1 Kor 6,13-15.17-20. -4. Johannes Paulus ii, Algemene audiëntie, 18 maart 1981. -5. Vgl. H. Thomas van Aquino, Summa Theologiae, II-II, q151, a2, ad1. -6. H. Jozefmaria Escrivá, Als Christus nu langs komt, 25. -7. Vgl. J.L. Soria, Amar y vivir la castidad, Palabra, Madrid 1976, bl. 45. -8. 1 Kor 6,9-10. -9. Mt 19,11. -10. H. Jozefmaria Escrivá, De Weg, 146. -11. Ibidem, 236. -12. Sir 24,24.